8. Suttavebhaªgiya½
118. Pubb± koµi na paññ±yati avijj±ya ca bhavataºh±ya ca. Tattha avijj±n²varaº±na½ taºh±sa½yojan±na½ satt±na½ pubbakoµi na paññ±yati. Tattha ye satt± taºh±sa½yojan±, te ajjhos±nabahul± mandavipassak±. Ye pana ussannadiµµhik± satt±, te vipassan±bahul± mandajjhos±n±. Tattha taºh±carit± satt± sattasaññ±bhiniviµµh± anupp±davayadassino. Te pañcasu khandhesu att±na½ samanupassanti “r³pavanta½ v± att±na½, attani v± r³pa½, r³pasmi½ v± att±nan”ti. Eva½ pañcakkhandh±. Aññehi khandhehi att±na½ samanupassanti tassa ussannadiµµhik± satt± vipassam±n± khandhe uju½ attato samanupassanti. Te r³pa½ attako samanupassanti. Ya½ r³pa½, so att±. Yo aha½, ta½ r³pa½. So r³pavin±sa½ passati, aya½ ucchedav±d² Iti pañcanna½ khandh±na½ paµham±bhinip±t± sakk±yadiµµhiyo pañca uccheda½ bhajanti “ta½ j²va½ ta½ sar²ran”ti. Ekamekamhi khandhe t²hi padehi pacchimakehi sassata½ bhajati “añña½ j²va½ añña½ sar²ran”ti. Ito bahiddh±te pabbajit± taºh±carit± k±masukhallik±nuyogamanuyutt± viharanti. Tena ye ca nissandena diµµhicarit± attakilamath±nuyogamanuyutt± viharanti. Tena yeva diµµhisukhena ett±vat± b±hirako payogo. Tattha diµµhicarit± satt± ye ariyadhammavinaya½ otaranti, te dhamm±nus±rino honti. Ye taºh±carit± satt± ariya½ dhammavinaya½ otaranti, te saddh±nus±rino honti. Tattha ye diµµhicarit± satt±, te k±mesu dosadiµµh², na ca ye k±mesu anusay± sam³hat±, te attakilamath±nuyogamanuyutt± viharanti. Tesa½ satth± dhamma½ deseti. Añño v± s±vako k±mehi natthi atthoti te ca pubbeyeva k±mehi anatthik± iti k±me appakasirena paµinissajjanti. Te cetasikena dukkhena anajjhosit±. Tena vuccati “sukh± paµipad±”ti Ye pana taºh±carit± satt±, te k±mesu ajjhosit±, tesa½ satth± v± dhamma½ deseti. Aññataro v± bhikkhu k±mehi natthi atthoti, te piyar³pa½ dukkhena paµinissajjanti. Tena vuccati “dukkh± paµipad±”ti. Iti ime sabbasatt± dv²su paµipad±su samosaraºa½ gacchanti dukkh±yañca sukh±yañca. Tattha ye diµµhicarit± satt±, te dvidh± mudindriy± ca tikkhindriy± ca. Tattha ye diµµhicarit± satt± tikkhindriy± sukhena paµinissajjanti, khippañca abhisamenti, tena vuccati “khipp±bhiññ± sukh± paµipad±”ti. Tattha ye diµµhicarit± satt± mudindriy± paµhama½ tikkhindriya½ up±d±ya dandhatara½ abhisamenti, te sukhena paµinissajjanti, dandhañca abhisamenti. Tena vuccati “sukh± paµipad± dandh±bhiññ±”ti. Tattha taºh±carit± satt± dvidh± tikkhindriy± ca mudindriy± ca. Tattha ye taºh±carit± satt± tikkhindriy± dukkhena paµinissajjanti, khippañca abhisamenti. Tena vuccati “dukkh± paµipad± khipp±bhiññ±”ti. Tattha ye taºh±carit± satt± mudindriy± paµhama½ tikkhindriya½ up±d±ya dandhatara½ abhisamenti, te dukkhena paµinissajjanti, dandhañca abhisamenti. Tena vuccati “dukkh± paµipad± dandh±bhiññ±”ti. Im± catasso paµipad±yo apañcam± achaµµh±. Ye hi keci nibbut± nibb±yissanti v± im±hi cat³hi paµipad±hi anaññ±hi aya½ paµipad±catukkena kilese niddisati. Y± catukkamaggena ariyadhammesu niddisitabb±, aya½ vuccati s²havikk²¼ito n±ma nayo. 119. Tatrime catt±ro ±h±r±. Catt±ro vipall±s± up±d±n± yog± ganth± ±sav± ogh± sall± viññ±ºaµµhitiyo agatigaman±ti, eva½ im±ni sabb±ni dasa pad±ni. Aya½ suttassa sa½sandan±. Catt±ro ±h±r±. Tattha yo ca kaba¼²k±ro ±h±ro yo ca phasso ±h±ro, ime taºh±caritena pah±tabb±. Tattha yo ca manosañcetan±h±ro yo ca viññ±º±h±ro, ime diµµhicaritena pah±tabb±. Paµhamo ±h±ro paµhamo vipall±so, dutiyo ±h±ro dutiyo vipall±so, tatiyo ±h±ro tatiyo vipall±so, catuttho ±h±ro catuttho vipall±so. Ime catt±ro vipall±s± apañcam± achaµµh±. Idañca pam±º± catt±ro ±h±r±. Tattha paµhame vipall±se µhito k±me up±diyati, ida½ k±mup±d±na½. Dutiye vipall±se µhito an±gata½ bhava½ up±diyati, ida½ s²labbatup±d±na½. Tatiye vipall±se µhito vipar²to diµµhi½ up±diyati, ida½ diµµhup±d±na½. Catutthe vipall±se µhito khandhe attato up±diyati, ida½ attav±dup±d±na½. Tattha k±mup±d±ne µhito k±me abhijjh±yati ganthati, aya½ abhijjh±k±yagantho. S²labbatup±d±ne µhito by±p±da½ ganthati, aya½ by±p±dak±yagantho. Diµµhup±d±ne µhito par±m±sa½ ganthati, aya½ par±m±sak±yagantho. Attav±dup±d±ne µhito papañcanto ganthati, aya½ ida½sacc±bhiniveso k±yagantho. Tassa ganthit± kiles± ±savanti. Kiñci pana vuccati vippaµis±ro. Ye vippaµis±r± [yo vippaµis±ro (p². ka.)] te anusay±. Tattha abhijjh±k±yaganthena k±m±savo, by±p±dak±yaganthena bhav±savo, par±m±sak±yaganthena diµµh±savo, ida½ sacc±bhinivesak±yaganthena avijj±savo. Te catt±ro ±sav± vepullabh±va½ gat± ogh± honti, tena vuccanti “ogh±”ti. Tattha k±m±savo k±mogho, bhav±savo bhavogho, avijj±savo avijjogho, diµµh±savo diµµhogho. Te catt±ro ogh± ±sayamanupaviµµh± anusayasahagat± vuccanti. Sall±ti hadayam±hacca tiµµhant±. Tattha k±mogho r±gasalla½, bhavogho dosasalla½, avijjogho mohasalla½, diµµhogho diµµhisalla½. Imehi cat³hi sallehi pariy±dinna½ viññ±ºa½ cat³su dhammesu tiµµhati r³pe vedan±ya saññ±ya saªkh±resu. Im± catasso viññ±ºaµµhitiyo. Tattha r±gasallena nand³pasecana½ r³p³paga½ viññ±ºa½ tiµµhati. Dosasallena vedan³paga½ mohasallena saññ³paga½ diµµhisallena nand³pasecana½ saªkh±r³paga½ viññ±ºa½ tiµµhati. Cat³hi viññ±ºaµµhit²hi catubbidha½ agati½ gacchanti chand± dos± bhay± moh±. R±gena chand± agati½ gacchati, dosena dos± agati½ gacchati, mohena moh± agati½ gacchati, diµµhiy± bhay± agati½ gacchati. Iti idañca kamma½ ime ca kiles±. Aya½ sa½s±rassa hetu. 120. Tatthim± catasso dis± kaba¼²k±r±h±ro “asubhe subhan”ti vipall±so k±mup±d±na½ k±mayogo abhijjh±k±yagantho k±m±savo k±mogho r±gasalla½ r³p³pag± viññ±ºaµµhiti chand± agatigamana½. Aya½ paµham± dis±. Phasso ±h±ro “dukkhe sukhan”ti vipall±so s²labbatup±d±na½ bhavayogoby±p±do k±yagantho bhav±savo bhavogho dosasalla½ vedan³pag± viññ±ºaµµhiti dos± agatigamana½, aya½ dutiy± dis±. Manosañcetan±h±ro “anattani att±”ti vipall±so diµµhup±d±na½ diµµhiyogo par±m±sak±yagantho diµµh±savo diµµhogho diµµhisalla½ saññ³pag± viññ±ºaµµhiti bhay± agatigamana½. Aya½ tatiy± dis±. Viññ±º±h±ro “anicce niccan”ti vipall±so attav±dup±d±na½ avijj±yogo ida½sacc±bhiniveso k±yagantho avijj±savo avijjogho mohasalla½ saªkh±r³pag± viññ±ºaµµhiti moh± agatigamana½, aya½ catutth² dis±. Iti imesa½ dasanna½ sutt±na½ paµhamena padena paµham±ya dis±ya ±lokana½. Aya½ vuccati dis±lokan±. Cat³hi vipall±sehi akusalapakkhe dis±vilokan± kilesa½ sa½yojetv± aya½ akusalapakkhe dis±vilokan±ya bh³mi pañcanna½ dasanna½ sutt±na½ y±ni paµham±ni pad±ni imesa½ dhamm±na½ ko attho? Eko attho, byañjanameva n±na½. Eva½ dutiy± eva½ tatiy± eva½ catutth². Aya½ paµham± sa½sandan±. Imin± peyy±lena sabbe kiles± cat³su padesu pakkhipitabb±. Tato kusalapakkhe catasso paµipad± catt±ri jh±n±ni catt±ro satipaµµh±n± catt±ro vih±r± dibbo brahm± ariyo ±neñjo catt±ro sammappadh±n± catt±ro acchariy± abbhutadhamm± catt±ro adhiµµh±n± catt±ro sam±dhayo chandasam±dhi v²riyasam±dhi cittasam±dhi v²ma½s±sam±dhi. Catt±ro dhamm± sukhabh±giy± n±ññatra bojjhaªg± n±ññatra tapas± n±ññatindriyasa½var± n±ññatra sabbanissagg± catt±ri appam±º±ni. Tattha dukkh± paµipad± dandh±bhiññ± bh±viyam±n± bahul²kariyam±n± paµhama½ jh±na½ parip³reti, paµhama½ jh±na½ paripuººa½ paµhama½ satipaµµh±na½ parip³reti paµhama½ satipaµµh±na½ paripuººa½ paµhama½ vih±ra½ parip³reti, paµhamo vih±ro paripuººo paµhama½ sammappadh±na½ parip³reti, paµhama½ sammappadh±na½ paripuººa½ paµhama½ acchariya½ abbhutadhamma½ parip³reti, paµhamo acchariyo abbhuto dhammo paripuººo paµhama½ adhiµµh±na½ parip³reti, paµhama½ adhiµµh±na½ paripuººa½ chandasam±dhi½ parip³reti, chandasam±dhi paripuººo indriyasa½vara½ parip³reti, indriyasa½varo paripuººo paµhama½ mett±-appam±ºa½ parip³reti. Eva½ y±va sabbanissaggo catuttha½ appam±ºa½ parip³reti. Tattha paµham± ca paµipad± paµhamañca jh±na½ paµhamañca satipaµµh±na½ paµhamo ca vih±ro paµhamañca sammappadh±na½ paµhamo ca acchariyo abbhuto dhammo sacc±dhiµµh±nañca chandasam±dhi ca indriyasa½varo ca mett± ca appam±ºa½. Aya½ paµham± dis±. Dukkh± ca [dutiy± ca (ka.)] paµipad± khipp±bhiññ± dutiya½ jh±na½ dutiyañca satipaµµh±na½ dutiyo ca vih±ro dutiyañca sammappadh±na½ dutiyo ca acchariyo abbhuto dhammo c±g±dhiµµh±na½ cittasam±dhi catt±ro iddhip±d± karuº± ca appam±ºa½, aya½ dutiy± dis±. Sukh± ca [tatiy± ca (ka.)] paµipad± dandh±bhiññ± tatiyañca jh±na½ tatiyañca satipaµµh±na½ tatiyo ca vih±ro tatiyañca sammappadh±na½ tatiyo ca acchariyo abbhuto dhammo paññ±dhiµµh±nañca v²riyasam±dhi ca bojjhaªg± ca mudit± ca appam±ºa½. Aya½ tatiy± dis±. Sukh± ca [catutth² ca (ka.)] paµipad± khipp±bhiññ± catuttha½ jh±na½ catutthañca satipaµµh±na½ catuttho ca vih±ro catutthañca sammappadh±na½ catuttho ca acchariyo abbhuto dhammo upasam±dhiµµh±nañca v²ma½s±sam±dhi ca sabbanissaggo ca upekkh± appam±ºañca. Aya½ catutth² dis±. Im±sa½ catassanna½ dis±na½ ±lokan±. Aya½ vuccati dis±lokano n±ma nayo. Tatth±ya½ yojan±. Catt±ro ca ±h±r± catasso ca paµipad±, catt±ro ca vipall±s± catt±ro ca satipaµµh±n±, catt±ri ca up±d±n±ni catt±ri ca jh±n±ni catt±ro ca yog± vih±r± ca, ganth± ca sammappadh±n± ca, ±sav± ca acchariy± abbhutadhamm± ca, ogh± ca adhiµµh±n±ni ca, sall± ca sam±dhayo, viññ±ºaµµhitiyo catt±ro ca sukhabh±giy± dhamm±, catt±ri ca agatigaman±ni catt±ri ca appam±º±ni iti kusal±kusal±na½ paµipakkhavasena yojan±, aya½ vuccati dis±lokano nayo. Tassa catt±ri s±maññaphal±ni pariyos±na½, yo ca dhammo kusal±kusalaniddese paµhamo dis±niddeso, imassa sot±pattiphala½ pariyos±na½ dutiya½ sakad±g±miphala½, tatiya½ an±g±miphala½, catuttha½ arahattaphala½. Tattha katamo tipukkhalo nayo? Ye ca dukkh±ya paµipad±ya dandh±bhiññ±ya khipp±bhiññ±ya ca niyyanti dve puggal±, ye ca sukh±ya paµipad±ya dandh±bhiññ±ya khipp±bhiññ±ya ca niyyanti dve puggal±. Imesa½ catunna½ puggal±na½ yo puggalo sukh±ya paµipad±ya dandh±bhiññ±ya niyy±ti, yo ca puggalo dukkh±ya paµipad±ya khipp±bhiññ±ya niyy±ti. Ime dve puggal± bhavanti. Tattha yo sukh±ya paµipad±ya khipp±bhiññ±ya niyy±ti aya½ ugghaµitaññ³. Yo pacchimo puggalo s±dh±raºo, aya½ vipañcitaññ³. Yo puggalo dandh±bhiññ±ya dukkh±ya paµipad±ya niyy±ti, aya½ neyyo. Ime catt±ro bhavitv± t²ºi honti, tattha ugghaµitaññussa samathapubbaªgam± vipassan±, neyyassa vipassan±pubbaªgamo samatho, vipañcitaññussa samathavipassan± yuganaddh±. Ugghaµitaññussa muduk± desan±, neyyassa tikkh± desan±, vipañcitaññussa tikkhamuduk± desan±.