44-49. Vivaµµañ±ºachakkaniddesavaººan±

95. Vivaµµañ±ºachakkaniddese nekkhamm±dhipatatt± paññ±ti nekkhamma½ adhika½ katv± nekkhamm±dhikabh±vena pavatt± paññ±. K±macchandato saññ±ya vivaµµat²ti nekkhamm±dhipatikatapaññ±sampayuttasaññ±ya hetubh³t±ya, karaºabh³t±ya v± k±macchandato vivaµµati par±vattati, parammukh² hot²ti attho. Esa nayo sesesu.
96. K±macchando n±nattanti k±macchando santavuttit±ya abh±vato na ekasabh±vo. Nekkhamma½ ekattanti nekkhamma½ santavuttibh±vato ekasabh±vo. Nekkhammekatta½ cetayatoti k±macchande ±d²navadassanena nekkhamma½ pavattayato. K±macchandato citta½ vivaµµat²ti diµµh±d²navato k±macchandato nekkhammakkhaºe citta½ vivaµµati. Esa nayo sesesu.
97. K±macchanda½ pajahantoti nekkhammapavattikkhaºe k±macchanda½ vikkhambhanappah±nena pajahanto. Nekkhammavasena citta½ adhiµµh±t²ti paµiladdhassa nekkhammassa vasena ta½sampayuttacitta½ adhitiµµhati adhika½ karonto tiµµhati, pavattet²ti attho. Esa nayo sesesu.
98. Cakkhu suñña½ attena v±ti b±lajanaparikappitassa k±rakavedakasaªkh±tassa attano abh±v± cakkhu attena ca suñña½. Yañhi yattha na hoti, tena ta½ suñña½ n±ma hoti. Attaniyena v±ti attano abh±veneva attano santakassapi abh±v± attano santakena ca suñña½. Lokassa att±ti ca attaniyanti ca ubhayath± g±hasambhavato tadubhayag±hapaµisedhanattha½ att±bh±vo ca attaniy±bh±vo ca vutto. Niccena v±ti bhaªga½ atikkamitv± tiµµhantassa kassaci abh±vato niccena ca suñña½. Dhuvena v±ti pavattikkhaºepi thirassa kassaci abh±vato dhuvena ca suñña½. Sassatena v±ti sabbak±lepi vijjam±nassa kassaci abh±vato sassatena ca suñña½. Avipariº±madhammena v±ti jar±bhaªgavasena dvidh± aparivattam±napakatikassa kassaci abh±vato avipariº±madhammena ca suñña½. Atha v± niccabh±vena ca dhuvabh±vena ca sassatabh±vena ca avipariº±madhammabh±vena ca suññanti attho. Samuccayattho v±-saddo. Yath±bh³ta½ j±nato passatoti icceva½ anatt±nupassan±ñ±ºena yath±sabh±vena j±nantassa cakkhun± viya ca passantassa. Cakkh±bhinivesato ñ±ºa½ vivaµµat²ti cakkhu att±ti v± attaniyanti v± pavattam±nato diµµh±bhinivesato tadaªgappah±navasena ñ±ºa½ vivaµµati. Esa nayo sesesu.
99. Nekkhammena k±macchanda½ vosajjat²ti nekkhammal±bh² puggalo nekkhammena tappaµipakkha½ k±macchanda½ pariccajati. Vosagge paññ±ti k±macchandassa vosaggabh³te nekkhamme ta½sampayutt± paññ±. Esa nayo sesesu. P²¼anaµµh±dayo heµµh± vuttatth± eva. Parij±nanto vivaµµat²ti puggal±dhiµµh±n± desan±, maggasamaªg²puggalo dukkhassa catubbidha½ attha½ kiccavasena parij±nanto dubhato vuµµh±navasena vivaµµati, ñ±ºavivaµµanepi ñ±ºasamaªg² vivaµµat²ti vutto.
100. Tathaµµhe paññ±ti etassa puggalasseva tathaµµhe vivaµµan± paññ±. Esa nayo sesesu. Id±ni maggakkhaºe eva kiccavasena ±k±ran±nattato cha vivaµµañ±º±ni dassetu½ saññ±vivaµµoti-±dim±tika½ µhapetv± ta½ atthato vibhajanto sañj±nanto vivaµµat²ti-±dim±ha. Tattha sañj±nanto vivaµµat²ti saññ±vivaµµoti yasm± pubbabh±ge nekkhamm±di½ adhipatito sañj±nanto yog² pacch± nekkhammasampayuttañ±ºena k±macchand±dito vivaµµati, tasm± ta½ ñ±ºa½ saññ±vivaµµo n±m±ti attho. Cetayanto vivaµµat²ti cetovivaµµoti yasm± yog² nekkhammekatt±d²ni cetayanto sampayuttañ±ºena k±macchand±dito vivaµµati, tasm± ta½ ñ±ºa½ cetovivaµµo n±m±ti attho. Vij±nanto vivaµµat²ti cittavivaµµoti yasm± yog² nekkhamm±divasena citt±dhiµµh±nena vij±nanto ta½sampayuttañ±ºena k±macchand±dito vivaµµati, tasm± ta½ ñ±ºa½ cittavivaµµo n±m±ti attho. ѱºa½ karonto vivaµµat²ti ñ±ºavivaµµoti yasm± yog² chabbidha½ ajjhattik±yatana½ anatt±nupassan±ñ±ºena suññato vidita½ karonto teneva ñ±ºena diµµh±bhinivesato vivaµµati, tasm± ta½ ñ±ºa½ ñ±ºavivaµµo n±m±ti attho. Vosajjanto vivaµµat²ti vimokkhavivaµµoti yasm± yog² nekkhamm±d²hi k±macchand±d²ni vosajjanto ta½sampayuttañ±ºena k±macchand±dito vivaµµati, tasm± ta½ ñ±ºa½ vimokkhavivaµµo n±m±ti attho. Tathaµµhe vivaµµat²ti saccavivaµµoti yasm± yog² catubbidhe tathaµµhe dubhato vuµµh±navasena vivaµµati, tasm± maggañ±ºa½ saccavivaµµo n±m±ti attho. Maggañ±ºameva v± tathaµµhe dubhato vuµµh±nabh±vena vivaµµat²ti saccavivaµµoti attho.
Yattha saññ±vivaµµoti-±di saccavivaµµañ±ºaniddese vuttatt± saccavivaµµañ±ºakkhaºameva sandh±ya vuttanti veditabba½. Maggakkhaºeyeva hi sabb±ni yujjanti. Katha½? ѱºavivaµµe ñ±ºañhi vajjetv± sesesu ariyamaggo sar³peneva ±gato. Vipassan±kiccassa pana maggeneva sijjhanato vipassan±kiccasiddhivasena ñ±ºavivaµµañ±ºampi maggakkhaºe yujjati. Maggañ±ºeneva v± “cakkhu suññan”ti-±di kiccavasena paµividdhameva hot²ti maggakkhaºe ta½ ñ±ºa½ vattu½ yujjatiyeva. Atthayojan± panettha “yattha maggakkhaºe saññ±vivaµµo, tattha cetovivaµµo. Yattha maggakkhaºe cetovivaµµo tattha saññ±vivaµµo”ti evam±din± nayena sabbasa½sandanesu yojan± k±tabb±. Atha v± saññ±vivaµµacetovivaµµacittavivaµµavimokkhavivaµµesu catunna½ ariyamagg±na½ ±gatatt± saccavivaµµo ±gatoyeva hoti. ѱºavivaµµo ca saccavivaµµeneva kiccavasena siddho hoti. Saññ±cetocittavimokkhavivaµµesveva ca peyy±le vitth±riyam±ne “anatt±nupassan±dhipatatt± paññ± abhinivesato saññ±ya vivaµµat²ti adhipatatt± paññ± saññ±vivaµµe ñ±ºan”ti ca, “abhiniveso n±natta½, anatt±nupassan± ekatta½. Anatt±nupassanekatta½ cetayato abhinivesato citta½ vivaµµat²ti n±natte paññ± cetovivaµµe ñ±ºan”ti ca, “abhinivesa½ pajahanto anatt±nupassan±vasena citta½ adhiµµh±t²ti adhiµµh±ne paññ± cittavivaµµe ñ±ºan”ti ca, “anatt±nupassan±ya abhinivesa½ vosajjat²ti vosagge paññ± vimokkhavivaµµe ñ±ºan”ti ca p±µhasambhavato ñ±ºavivaµµe ñ±ºampi tesu ±gatameva hoti. ѱºavivaµµe ca anatt±nupassan±ya vuµµh±ya ariyamagga½ paµiladdhassa kiccavasena “cakkhu suñña½ attena v± attaniyena v±”ti-±diyujjanato saccavivaµµo labbhati, tasm± ekekasmi½ vivaµµe ses± pañca pañca vivaµµ± labbhanti. Tasm± eva½ “yattha saññ±vivaµµo, tattha cetovivaµµo”ti-±dik±ni sa½sandan±ni vutt±n²ti veditabba½.

Vivaµµañ±ºachakkaniddesavaººan± niµµhit±.