Pañcavaggo

Kammavaggavaººan±

482. Kammavagge “gaºanaparicchedavacanan”ti imin± na pam±ºavacananti dasseti. Imin± kamm±na½ tato ³n±tirekabh±va½ niv±reti. Gaºiyate gaºana½, paricchijjati anen±ti paricchedo, gaºanassa paricchedo gaºanaparicchedo. Atha v± gaºiyati anen±ti gaºana½, tameva paricchedo gaºanaparicchedo, soyeva vacana½ gaºanaparicchedavacana½. Apalokanakamma½ n±m±ti kattabba½ kammanti sambandho. Vuttanayenev±ti “s²maµµhakasaªgha½ sodhetv± chand±rah±na½ chanda½ ±haritv±”ti vuttena eva nayena.
Tatth±ti cat³su kammesu, ñattidutiyakamma½ pana atth²ti sambandho.
Tatth±ti dv²su kammesu. Avases±ti chahi kammehi avases±. Yadi parivattetv± kata½ da¼h²kamma½ na hoti, eva½ sati da¼h²kammatth±ya kinti k±tabbanti ±ha “sace pan±”ti-±di. Tattha “akkharaparih²na½ v± padaparih²na½ v±”ti ida½ akkharapad±na½ ga¼ita½ sandh±ya vutta½. “Duruttapada½ v±”ti ida½ sithiladhanit±di-aparipuººa½ sandh±ya vutta½. Ettha “duruttakkhara½ v±”ti ajjh±haritabba½. Idanti punappuna½ vacana½. Kamma½ hutv±ti sukamma½ hutv±.
483. Sammukh±karaº²ya-asammukh±karaº²yesu asammukh±karaº²y±ni appakatt± paµhama½ dassetv± ses±na½ sammukh±karaº²yabh±va½ dassento ±ha “tatth±”ti-±di. Tattha tatth±ti tesu dv²su, asammukh±karaº²ya½ n±ma aµµhavidha½ hot²ti sambandho. Tattha tatth±ti tesu tesu khandhakesu. “Sukata½ hot²”ti vacanas±matthiyato sammukh±katampi sukata½ hot²ti atthopi gahetabbo.
Ses±n²ti aµµhakammehi ses±ni. Et±n²ti kamm±ni. Vatthuvipann±n²ti vatthun± vipann±ni.
Tesamp²ti paµipucch±karaº²y±nampi. Etth±ti “paµipucch±karaº²yan”ti pade. “Pucchitv±”ti imin± paµipucch±ti padassa tv±paccayantabh±va½ dasseti. “K±tabban”ti imin± karaº²yanti ettha an²yasaddassa kammatthabh±va½ dasseti. Yath±dinn±y±hi cuditakena yath±dinn±ya. Vippalapantass±ti vik±rena ya½ v± ta½ v± vacana½ palapantassa cuditakass±ti sambandho. Sabbatth±ti sabbesu “tajjan²yakamm±rahass±”ti-±d²su.
Anuposathadivaseti uposathadivasato aññasmi½ divase. Tamevattha½ dassento ±ha “uposathadivaso n±m±”ti-±di. Kattikam±santi pacchimakattikam±sa½. Tassa pav±raºam±satt± “µhapetv±”ti vutta½. S±maggidivaso ca yath±vutt± c±tuddasapannaras± ca uposathadivaso n±m±ti yojan±. Yatrah²ti yasmi½ pana vih±re, µhapent²ti sambandho. Antar±ti c±tuddas²pannaras²na½ majjhe.
Paccukka¹¹hitv± µhapitadivasoti pacch± upari ka¹¹hitv± µhapita½ kattikak±¼apakkhac±tuddasi½ v± pañcadasi½ v± sandh±ya vutta½. Idh±p²ti apav±raº±ya pav±raºaµµh±nepi. P±¼iyam±gatanayato aññampi naya½ dassento ±ha “apic±”ti-±di. Antimavatthunti p±r±jikavatthu½. Yass±ti puggalassa. Imin± kamm±raho puggalo vatthu n±m±ti dasseti.
484. Dabbassa aggaºhana½ vatthu-apar±masana½ n±ma na hoti, atha kho n±massa aggaºhanamev±ti ±ha “tassa n±ma½ na gaºh±t²”ti. Apar±masan±k±ra½ dassento ±ha “suº±tu me”ti-±di.
Puggala½ na par±masat²ti ettha puggalo n±ma upajjh±yoti ±ha “yo upasampad±pekkhassa upajjh±yo”ti. Tanti upajjh±ya½.
Sabbena sabbanti sabbath± sabba½, nip±tasamud±yoya½, sabbena v± ±k±rena sabba½ ñattinti yojan±.
Ñattikamme paµhama½ kamma½ katv± pacch± ñattiµµhapanampi pacch± ñatti½ µhapetiyeva n±ma. Iti imeh²ti-±di nigamana½.
485. “Vuttanayenev±”ti atidisitv±pi ñattikammav±c±na½ asadisatt± apar±masan±k±ra½ dassento ±ha “eva½ pan±”ti-±di. Tattha nesanti vatthusaªghapuggal±na½, paµham±nuss±vane v± dutiyatatiy±nuss±van±su v± vattabbe vadantoti sambandho.
S±vana½ h±pet²ti ettha anusaddo lopoti ±ha “anuss±vana½ na karot²”ti. “S±vana½ h±pet²”ti ettha na kevala½ sabbena sabba½ anuss±vana½ akarontoyeva s±vana½ h±peti n±ma, atha kho anuss±van±ya duruttacha¹¹anampi h±petiyeva n±m±ti dassento ±ha “yop²”ti-±di. “Sakimeva v± dvikkhattu½ v±”ti imin± tikkhattu½ aparip³rentoyeva s±vana½ h±peti n±m±ti dasseti. Imassa vacanassa s±matthiyato ñattidutiyakamme ekakkhattuto, ñatticatutthakamme tikkhattuto atireka½ kammav±ca½ karonto na h±pet²ti ñ±yati.
“Cha¹¹et²”ti ettha cha¹¹anassa padakkhar±na½ ga¼itabh±vena p±kaµatt± ta½ adassetv± “durutta½ karot²”ti ettha duruttameva dassento ±ha “durutta½ karot²ti ettha pan±”ti-±di. Karontena bhikkhun± upalakkhetabboti sambandho.
“Sithila…pe… pabhedo”ti yv±ya½ byañjanappabhedo vutto, aya½ byañjanappabhedoti yojan± G±th±ya½ dasadh±ti dasappak±rena. Byañjanabuddhiy±ti vaddhet²ti buddhi, byañjanameva akkharameva sithil±divasena dasadh± buddhi byañjanabuddhi, t±ya. Ettha “dasadh±”ti padena “byañjanabuddh²”ti sam±sapadassa antare dasadh±saddassa lopa½ dasseti “kammaja½ ev±”ti-±d²su (visuddhi. 2.450; visuddhi. mah±µi. 2.450) viya. Ettha hi evasaddena kammena eva j±ta½ kammajanti sam±sa½ katv± sam±samajjhe evasaddalopa½ dasseti. Pabhedoti viseso. Aya½ panettha yojan±– sithilañca dhanitañca d²ghañca rassañca garukañca lahukañca niggahitañca sambandhañca vavatthitañca vimuttañc±ti dasadh± byañjanabuddhiy±va pabhedo viseso ñ±tabboti. “Sithilan”ti ±d²ni dasa pad±ni “akkhara½ pada½ byañjanan”ti napu½sakaliªgavasena vuttap±µha½niss±ya vutt±n²ti daµµhabba½.
G±th±ya vitth±ra½ dassento ±ha “ettha h²”ti-±di. Ag±¼hena vac²payogena vattabba½ akkhara½ sithila½. G±¼hena vac²payogena vattabba½ akkhara½ dhanita½. Tesvev±ti pañcasu eva vaggesu. Na kevala½ d²ghameva garuka½ n±ma, atha kho sa½yogaparamp²ti ±ha “ya½ v±”ti-±di. Ya½ akkhara½ sa½yogapara½ katv± vuccati, tampi garuka½ n±m±ti yojan±. Sa½yogo paro yassa akkharass±ti sa½yogapara½. “Sa½yogapadan”tipi p±µho. Ya½ asa½yogapara½ katv± vuccati, tampi lahuka½ n±m±ti yojan±. Ya½ s±nun±sika½ katv± vattabba½, ta½ niggahita½ n±m±ti yojan±. Niggahetv±ti niggahita½ n±ma atthato µh±nakaraº±na½ avissajjana½ amuñcananti ±ha “avissajjetv±”ti. Ya½ sambandhitv± vuccati, ta½ sambandha½ n±m±ti yojan±. Ya½ asambandha½ katv± vuccati, ta½ vavatthita½ n±m±ti yojan±. Ya½ aniggahetv± vuccati, ta½ vimutta½ n±m±ti yojan±. Aniggahetv±ti aniggaha½ n±ma atthato vissajjananti ±ha “vissajjetv±”ti.
Eva½ byañjanabuddhivisesa½ dassetv± id±ni kammav±c±ya ucc±raºavisesa½ vitth±rena dassento ±ha “tatth±”ti-±di. Tattha tatth±ti t±su dasasu byañjanabuddh²su. Tath±saddena tak±rassa thak±rakaraºañca sithilassa dhanitakaraºañca atidisati, tath± “pattakalla½ es± ñatt²”ti-±divacanañca sithilassa dhanitakaraºa½ n±m±ti yojan±.
It²ti eva½. Sithile kattabbe dhanita½ karot²ti sambandho. Catt±ri byañjan±n²ti catt±ri akkhar±ni. Byañjanasaddo hi idha akkharav±cako. Catassanna½ byañjanabuddh²na½ kammad³sana½ dassetv± itar±sa½ ad³sana½ dassento ±ha “itaresu pan±”ti-±di. Anukkam±gatanti ariyehi otaritv± anukkamena ±gata½. Paveºinti santati½. Vin±setv± vutte ki½ kammav±c±kopo hot²ti ±ha “sace pan±”ti-±di. Na kuppat²ti na nassati. Kasm± pana kammav±c± na kuppati, nanu kamma½ kopent² kammav±c± kuppat²ti ±ha “im±ni h²”ti-±di. Hi yasm± na kopenti, tasm± kammav±c± na kuppat²ti yojan±.
Ya½ pana vacana½ suttantikatther± vadant²ti sambandho. Kacc±yan±disuttanta½ karont²ti suttantik±, kacc±yan±dayo, suttantik± ca te ther± ceti suttantikatther±. Na vaµµat²ti akkharavik±ro na vaµµati. Vinayadharena kammav±c± k±tabb±ti sambandho. Yath±p±¼iy±ti bhagavat± yath±vutt±ya p±¼iy±. Byañjananiruttiy±ti byañjananiruttiya½. Itarath±ti vuttadosapariharaºato aññena pak±rena.
Ak±le v± s±vet²ti ettha ak±lo n±ma anok±soti ±ha “anok±se”ti. Anok±so n±ma ñatti-anuss±van±na½ pubb±paravitathanti ±ha “ñatti½ aµµhapetv±”ti-±di. Paµhama½yeva ñatti½ aµµhapetv± paµhama½yeva anuss±vanakamma½ katv±ti yojan±. “Paµhama½yev±”ti hi pada½ pubb±par±pekkha½. It²ti-±di nigamana½.
486. Y± ekav²sati bhikkh³ na gaºh±ti, aya½ atikhuddakas²m± n±m±ti yojan±. Ekav²sati bhikkh³ti abbh±nakamme kamm±rahena saddhi½ ekav²sati bhikkh³. Yattha s²m±ya½ nis²ditu½ na sakkonti, aya½ atikhuddakas²m± n±m±ti yojan±. Nis²ditunti aññamaññassa hatthap±sa½ avijahitv± parimaº¹al±k±rena nis²ditu½. Tatth±ti atikhuddake. Etth±ti sesas²m±su. Y± sammat± hoti, aya½ atimahat² n±m±ti yojan±. Kesaggamatten±p²ti pisaddo tato atirekena pana pagev±ti dasseti. Aghaµita½ asambandha½ nimitta½ imiss±ti aghaµitanimitt±. Khaº¹animittabh±va½ akhaº¹animittadassanena p±kaµa½ karonto ±ha “puratthim±y±”ti-±di. Pubbakittitanti paµhamakittita½. Tatthev±ti uttar±ya eva dis±ya. Apar±p²ti pisaddo dutiyatthasampiº¹anattho. Y± sammat± hoti, khaº¹animitt± n±m±ti yojan±. Animittupaganti yath±bh³takathanavisesanameva, na byavacchedavisesana½ tacas±r±diggahaºena animittupagabh±vassa p±kaµatt±. Antar±ti majjhe. Y± sammat± hoti, s± ch±y±nimitt± n±ma, animitt± n±m±ti yojan±.
Bahi µhito hutv± sammannat²ti yojan±. Nimitt±ni pana bahi µhatv±pi kittetu½ vaµµati Eva½ sammat±p²ti pisaddo asammat± pana pagev±ti dasseti. S²m±ya s²manti pad±na½ sambandh±pekkhatt±, tassa ca asam±nabh±vato tesa½ visu½ visu½ sambandha½ dassento ±ha “attano s²m±ya paresa½ s²man”ti. Sambhindat²ti sambandha½ karoti. Ettha hi bhididh±tu dvidh±karaºatthav±cako, dh±tvatthab±dhakena sa½ty³pasaggena sambandhav±cako hot²ti daµµhabba½. Tatth±ti t±su dv²su s²m±su. It²ti eva½. T±s³ti s²m±su.
487-8. Yampi kammappattachand±rahalakkhaºanti yojan±. Tatth±ti tassa½ parisato kammavipattiya½. Tamp²ti kammappattachand±rahalakkhaºampi, vuttamev±ti sambandho. Tatth±ti “catt±ro bhikkh³ pakatatt± kammappatt±”ti p±µhe. Anukkhitt±ti saªghena ukkhepan²yakammassa akatatt± anukkhitt±. Parisuddhas²l±ti p±r±jika½ anajjh±pannatt± parisuddhas²l±. Imehi padehi pakati att± sabh±vo etesanti pakatatt±ti attha½ dasseti. “Kammassa arah±”ti imin± “kammappatt±”ti padassa chaµµh²sam±sañca pattasaddassa araha-anucchavikatthabh±vañca dasseti. Teh²ti cat³hi pakatattehi. Et²ti ±gacchati. Avases±ti cat³hi pakatattehi avases±. Yassa pan±ti puggalassa pana. Kamm±rahoti kammassa araho.
489. Etth±ti paº¹ak±d²na½ avatthubh±vadassanaµµh±ne.