Dvinna½ vikappan±na½ ki½ n±n±karaºa½? Sammukh±vikappan±ya½ saya½ vikappetv± parenapaccuddhar±peti, parammukh±vikappan±ya½ pareneva vikapp±petv± pareneva paccuddhar±peti,idamettha n±n±karaºa½. Sace pana yassa vikappeti, so paññattikovido na hoti,na j±n±ti paccuddharitu½, ta½ c²vara½ gahetv± aññassa byattassa santika½ gantv± punavikappetv± parena paccuddhar±petabba½. Vikappitavikappan± n±mes± vaµµati. Eva½t±va c²vare adhiµµh±navikappan±nayo veditabbo. 48. Patte pana aya½ nayo– patta½ adhiµµhahantena ukkaµµhamajjhimomak±na½ aññataro pam±ºayuttovaadhiµµh±tabbo. Tassa pam±ºa½ “a¹¹h±¼hakodana½ gaºh±t²”ti-±din± (p±r±. 602) nayenap±¼iya½ vutta½. Tatr±ya½ vinicchayo (p±r±. aµµha. 2.602 ±dayo)– anupahatapur±ºas±litaº¹ul±na½sukoµµitaparisuddh±na½ dve magadhan±¼iyo gahetv± tehi taº¹ulehi anuttaº¹ulamakilinnamapiº¹ita½suvisada½ kundamaku¼ar±sisadisa½ avass±vitodana½ pacitv± niravasesa½ atte pakkhipitv± tassa odanassa catutthabh±gappam±ºo n±tighano n±titanuko hatthah±riyosabbasambh±rasaªkhato muggas³po pakkhipitabbo, tato ±lopassa ±lopassa anur³pa½ y±vacarim±lopappahonaka½ macchama½s±dibyañjana½ pakkhipitabba½, sappitelatakkarasakañjik±d²ni pana gaºan³pag±nina honti. T±ni hi odanagatik±ni honti, neva h±petu½, na va¹¹hetu½ sakkonti.Evameta½ sabbampi pakkhitta½ sace pattassa mukhavaµµiy± heµµhimar±jisama½ tiµµhati, suttenav± h²rena v± chindantassa suttassa v± h²rassa v± heµµhimanta½ phusati, aya½ ukkaµµhon±ma patto. Sace ta½ r±ji½ atikkamma th³p²kata½ tiµµhati, aya½ ukkaµµhomako n±mapatto. Sace ta½ r±ji½ na samp±puº±ti antogadhameva hoti, aya½ ukkaµµhukkaµµho n±mapatto.Ukkaµµhato upa¹¹happam±ºo majjhimo n±ma patto. Majjhimato upa¹¹happam±ºo omako. Tasm±sace magadhan±¼iy± n±¼ikodan±disabbampi pakkhitta½ vuttanayeneva heµµhimar±jisama½ tiµµhati,aya½ majjhimo n±ma patto. Sace ta½ r±ji½ atikkamma th³p²kata½ tiµµhati, aya½ majjhimomakon±ma patto. Sace ta½ r±ji½ na samp±puº±ti antogadhameva hoti, aya½ majjhimukkaµµhon±ma patto. Sace magadhan±¼iy± upa¹¹han±¼ikodan±disabbampi pakkhitta½ heµµhimar±jisama½tiµµhati, aya½ omako n±ma patto. Sace ta½ r±ji½ atikkamma th³p²kata½ tiµµhati,aya½ omakomako n±ma patto. Sace ta½ r±ji½ na samp±puº±ti antogadhameva hoti,aya½ omakukkaµµho n±ma patto. Evamete nava patt±. Tesu dve apatt± ukkaµµhukkaµµhoca omakomako c±ti. Tasm± ete bh±janaparibhogena paribhuñjitabb±, na adhiµµh±n³pag±na vikappan³pag±. Itare pana satta adhiµµhahitv± v± vikappetv± v± paribhuñjitabb±.Pam±ºayutt±nampi etesa½ adhiµµh±navikappan³pagatta½ eva½ veditabba½– ayopatto pañcahip±kehi, mattik±patto dv²hi p±kehi pakko adhiµµh±n³pago. Ubhopi ya½ m³la½ d±tabba½,tasmi½ dinneyeva. Sace ekopi p±ko ³no hoti, k±kaºikamattampi v± m³la½adinna½, na adhiµµh±n³pago. Sace pattas±miko vadati “yad± tumh±ka½ m³la½ bhavissati,tad± dassatha adhiµµhahitv± paribhuñjath±”ti, neva adhiµµh±n³pago hoti, p±kassa hi ³natt±pattasaªkhya½ na gacchati, m³lassa sakalassa v± ekadesassa v± adinnatt± sakabh±va½na upeti, aññasseva santako hoti, tasm± p±ke ca m³le ca suniµµhiteyeva adhiµµh±n³pagohoti. Yo adhiµµh±n³pago, sveva vikappan³pago. So hattha½ ±gatopi an±gatopi adhiµµh±tabbovikappetabbo v±. Yadi hi pattak±rako m³la½ labhitv± saya½ v± d±tuk±mo hutv±“aha½ bhante tumh±ka½ patta½ katv± asukadivase n±ma pacitv± µhapess±m²”tivadati, bhikkhu ca tena paricchinnadivasato paµµh±ya das±ha½ atikk±meti, nissaggiya½ p±cittiya½.Sace pana pattak±rako “aha½ tumh±ka½ patta½ katv± pacitv± s±sana½ pesess±m²”tivatv± tatheva karoti, tena pesitabhikkhu pana tassa bhikkhuno na ±roceti, añño disv±v± sutv± v± “tumh±ka½, bhante, patto niµµhito”ti ±roceti, etassa ±rocana½na pam±ºa½. Yad± pana tena pesitoyeva ±roceti, tassa vacana½ sutadivasato paµµh±ya das±ha½atikk±mayato nissaggiya½ p±cittiya½. Sace pana pattak±rako “aha½ tumh±ka½ patta½katv± pacitv± kassaci hatthe pahiºiss±m²”ti vatv± tatheva karoti, patta½ gahetv±±gatabhikkhu pana attano pariveºe µhapetv± tassa na ±roceti, añño koci bhaºati “api,bhante, adhun± ±bhato patto sundaro”ti. “Kuhi½, ±vuso, patto”ti?“Itthann±massa hatthe pesito”ti. Etassapi vacana½ na pam±ºa½. Yad± pana so bhikkhupatta½ deti, laddhadivasato paµµh±ya das±ha½ atikk±mayato nissaggiya½ p±cittiya½, tasm±das±ha½ anatikk±metv±va adhiµµh±tabbo vikappetabbo v±.Tattha dve pattassa adhiµµh±n± k±yena v± adhiµµh±ti, v±c±ya v± adhiµµh±ti. Tesa½ vasenaadhiµµhahantena “ima½ patta½ paccuddhar±m²”ti v± “eta½ patta½ paccuddhar±m²”ti v± vatv±eva½ sammukhe v± parammukhe v± µhita½ pur±ºapatta½ paccuddharitv± aññassa v± datv± nava½patta½ yattha katthaci µhita½ hatthena par±masitv± “ida½ patta½ adhiµµh±m²”ti cittena ±bhoga½katv± k±yavik±ra½ karontena k±yena v± adhiµµh±tabbo. Vac²bheda½ katv± v±c±yav± adhiµµh±bhabbo. Tatra duvidha½ adhiµµh±na½– sace hatthap±se hoti, “ima½ patta½ adhiµµh±m²”ti v±c± bhinditabb±, atha antogabbhe v± uparip±s±de v± s±mantavih±re v±hoti, µhapitaµµh±na½ sallakkhetv± “eta½ patta½ adhiµµh±m²”ti v±c± bhinditabb±. Adhiµµhahantenapana ekakena adhiµµh±tumpi vaµµati, aññassa santike adhiµµh±tumpi vaµµati. Aññassa santikeayam±nisa½so– sacassa “adhiµµhito nu kho me, no”ti vimati uppajjati, itaro s±retv±vimati½ chindissat²ti. Sace koci dasa patte labhitv± sabbe attan±va paribhuñjituk±mohoti, na sabbe adhiµµh±tabb±, eka½ patta½ adhiµµh±ya punadivase ta½ paccuddharitv± aññoadhiµµh±tabbo. Eteneva up±yena vassasatampi pariharitu½ sakk±.Eva½ appamattassa siy± adhiµµh±navijahananti? Siy±. Sace hi saya½ patta½ aññassa deti,vibbhamati v±, sikkha½ v± paccakkh±ti, k±la½ v± karoti, liªga½ v±ssa parivattati,paccuddharati v±, patte v± chidda½ hoti, adhiµµh±na½ vijahati. Vuttañceta½–
“Dinnavibbhantapaccakkh± k±lakiriy±katena ca;
liªgapaccuddhar± ceva, chiddena bhavati sattaman”ti. (P±r±. aµµha. 2.608)–
Coragahaºaviss±sagg±hehipi vijahatiyeva. Kittakena chiddena adhiµµh±na½ bhijjati?Yena kaªgusittha½ nikkhamati ceva pavisati ca. Idañhi sattanna½ dhaññ±na½ l±makadhaññasittha½.Tasmi½ chidde ayacuººena v± ±ºiy± v± paµip±katike kate das±habbhantare punaadhiµµh±tabbo. Aya½ t±vettha adhiµµh±ne vinicchayo.
49. Vikappane pana dve vikappan± sammukh±vikappan± ceva parammukh±vikappan±ca. Katha½ sammukh±vikappan± hoti? Patt±na½ ekabahubh±va½ sannihit±sannihitabh±vañcañatv± “ima½ pattan”ti v± “ime patte”ti v± “eta½ pattan”ti v± “ete patte”tiv± vatv± “tuyha½ vikappem²”ti vattabba½, ayamek± sammukh±vikappan±. Ett±vat±nidhetu½ vaµµati, paribhuñjitu½ pana vissajjetu½ v± adhiµµh±tu½ v± na vaµµati. “Mayha½santaka½ paribhuñja v± vissajjehi v± yath±paccaya½ v± karoh²”ti eva½ pana vuttepaccuddh±ro n±ma hoti, tato pabhuti paribhog±dayopi vaµµanti.Aparo nayo– tatheva patt±na½ ekabahubh±va½ sannihit±sannihitabh±vañca ñatv± tasseva bhikkhunosantike “ima½ pattan”ti v± “ime patte”ti v± “eta½ pattan”ti v± “etepatte”ti v± vatv± pañcasu sahadhammikesu aññatarassa attan± abhirucitassayassa kassaci n±ma½ gahetv± “tissassa bhikkhuno vikappem²”ti v± “tiss±ya bhikkhuniy±,sikkham±n±ya, s±maºerassa, tiss±ya s±maºeriy± vikappem²”ti v± vattabba½, aya½apar±pi sammukh±vikappan±. Ett±vat± nidhetu½ vaµµati. Paribhog±d²su pana ekampina vaµµati. Tena pana bhikkhun± tissassa bhikkhuno santaka½…pe… tiss±ya s±maºeriy±santaka½ paribhuñja v± vissajjehi v± yath±paccaya½ v± karoh²ti vutte paccuddh±ron±ma hoti, tato pabhuti paribhog±dayopi vaµµanti.Katha½ parammukh±vikappan± hoti? Patt±na½ tatheva ekabahubh±va½ sannihit±sannihitabh±vañcañatv± “ima½ pattan”ti v± “ime patte”ti v± “eta½ pattan”ti v± “ete patte”tiv± vatv± “tuyha½ vikappanatth±ya damm²”ti vattabba½. Tena vattabbo “ko temitto v± sandiµµho v±”ti Tato itarena purimanayena “tisso bhikkh³”ti v±…pe…“tiss± s±maºer²”ti v± vattabba½. Puna tena bhikkhun± “aha½ tissassa bhikkhunodamm²”ti v±…pe… “tiss±ya s±maºeriy± damm²”ti v± vattabba½, aya½ parammukh±vikappan±.Ett±vat± nidhetu½ vaµµati, paribhog±d²su pana ekampi na vaµµati. Tena pana bhikkhun±dutiyasammukh±vikappan±ya½ vuttanayeneva “itthann±massa santaka½ paribhuñja v± vissajjehiv± yath±paccaya½ v± karoh²”ti vutte paccuddh±ro n±ma hoti, tato pabhuti paribhog±dayopivaµµanti. Aya½ vikappane nayo. 50. Eva½ adhiµµhahitv± vikappetv± ca paribhuñjantena patte bhinne ki½ k±tabbanti?Yassa patte r±jimukhavaµµito heµµh± dvaªgulappam±º± na hoti tena na kiñci k±tabba½.Yassa (p±r±. aµµha. 2.612-3) pana t±dis± ek±pi r±ji hoti, tena tass± r±jiy± heµµhimapariyantepattavedhakena vijjhitv± pacitv± suttarajjukamakacirajjuk±d²hi v± tipusuttakenav± bandhitv± ta½ bandhana½ ±misassa alagganattha½ tipupaµµena v± kenaci v± baddhasilesenapaµicch±detabba½. So ca patto adhiµµhahitv± paribhuñjitabbo. Sukhuma½ v± chidda½ katv±bandhitabbo. Suddhehi pana madhukasitthakal±kh±sajjuras±d²hi bandhitu½ na vaµµati, ph±ºita½jh±petv± p±s±ºacuººena bandhitu½ vaµµati. Mukhavaµµisam²pe pana pattavedhakena vijjhiyam±nokap±lassa bahalatt± bhijjati, tasm± heµµh± vijjhitabbo. Yassa pana dve r±jiyo,ek±yeva v± caturaªgul±, tassa dve bandhan±ni d±tabb±ni. Yassa tisso, ek±yeva v±cha¼aªgul±, tassa t²ºi. Yassa catasso, ek±yeva v± aµµhaªgul±, tassa catt±ri. Yassa pañca,ek±yeva v± dasaªgul±, so baddhopi abaddhopi apattoyeva, añño viññ±petabbo. Esat±va mattik±patte vinicchayo.Ayopatte pana sacepi pañca v± atirek±ni v± chidd±ni honti, t±ni ca ayacuººenav± ±ºiy± v± lohamaº¹alakena v± baddh±ni maµµh±ni honti, sveva patto paribhuñjitabbo,añño na viññ±petabbo. Atha pana ekampi chidda½ mahanta½ hoti, lohamaº¹alakena baddhampimaµµha½ na hoti, patte ±misa½ laggati, akappiyo hoti, aya½ apatto, añño viññ±petabbo.Viññ±pentena ca saªghavasena pav±ritaµµh±ne pañcabandhaneneva pattena añña½ patta½ viññ±petu½vaµµati, puggalavasena pana pav±ritaµµh±ne ³napañcabandhanen±pi vaµµati. Patta½ labhitv± paribhuñjantenaca y±gurandhanarajanapacan±din± aparibhogena na paribhuñjitabbo, antar±magge pana by±dhimhiuppanne aññasmi½ bh±jane asati mattik±ya limpetv± y±gu½ v± pacitu½ udaka½ v±t±petu½ vaµµati. Mañcap²µhachattan±gadantak±dike adesepi na nikkhipitabbo. Pattassahi nikkhipanadeso “anuj±n±mi, bhikkhave, patt±dh±rakan”ti-±din± (c³¼ava. 254)nayena khandhake vuttoyeva.
Iti p±¼imuttakavinayavinicchayasaªgahe
Adhiµµh±navikappanavinicchayakath± samatt±.