Upajjh±yavattakath±

64-5. Anupajjh±yak±ti vajj±vajja½ upanijjh±yakena garun± virahit±. An±kappasampann±ti na ±kappena sampann±; samaºas±rupp±c±ravirahit±ti attho Uparibhojaneti bhojanassa upari. Uttiµµhapattanti piº¹±ya caraºakapatta½. Tasmiñhi manuss± ucchiµµhasaññino, tasm± uttiµµhapattanti vutta½. Atha v± uµµhahitv± patta½ upan±ment²ti evampettha attho daµµhabbo. Anuj±n±mi bhikkhave upajjh±yanti upajjh±ya½ gahetu½ anuj±n±m²ti attho. Puttacitta½ upaµµhapessat²ti putto me ayanti eva½ gehassitapemavasena citta½ upaµµhapessati. Esa nayo dutiyapadepi. Sag±rav± sappatiss±ti garubh±vañceva jeµµhakabh±vañca upaµµhapetv±. Sabh±gavuttinoti sabh±gaj²vik±. S±h³ti v±ti-±d²ni pañca pad±ni upajjh±yabh±vasampaµicchanavevacan±ni. K±yena viññ±pet²ti eva½ saddhivih±rikena “upajjh±yo me bhante hoh²”ti tikkhattu½ vutte sace upajjh±yo “s±h³”ti-±d²su pañcasu padesu yassa kassaci padassa vasena k±yena v± v±c±ya v± k±yav±c±hi v± “gahito tay± upajjh±yo”ti upajjh±yaggahaºa½ viññ±peti, gahito hoti upajjh±yo. Idameva hi ettha upajjh±yaggahaºa½, yadida½ upajjh±yassa imesu pañcasu padesu yassa kassaci padassa v±c±ya v± s±vana½ k±yena v± atthaviññ±pananti. Keci pana s±dh³ti sampaµicchana½ sandh±ya vadanti. Na ta½ pam±ºa½, ±y±canad±namattena hi gahito hoti upajjh±yo, na ettha sampaµicchana½ aªga½. Saddhivih±riken±pi na kevala½ imin± me padena upajjh±yo gahitoti ñ±tu½ vaµµati. “Ajjatagge d±ni thero mayha½ bh±ro, ahampi therassa bh±ro”ti idampi ñ±tu½ vaµµati.
66. Tatr±ya½ samm±vattan±ti ya½ vutta½ samm± vattitabbanti, tatra aya½ samm±vattan±. K±lasseva uµµh±ya up±han± omuñcitv±ti sacassa pacc³sak±le caªkamanatth±ya v± dhotap±dapariharaºatth±ya v± paµimukk± up±han± p±dagat± honti, t± k±lasseva uµµh±ya apanetv±. Dantakaµµha½ d±tabbanti mahanta½ majjhima½ khuddakanti t²ºi dantakaµµh±ni upanetv± tato ya½ t²ºi divas±ni gaºh±ti, catutthadivasato paµµh±ya t±disameva d±tabba½. Sace aniyama½ katv± ya½ v± ta½ v± gaºh±ti, atha y±disa½ labhati t±disa½ d±tabba½.
Mukhodaka½ d±tabbanti s²tañca uºhañca udaka½ upanetv± tato ya½ t²ºi divas±ni va¼añjeti, catutthadivasato paµµh±ya t±disameva mukhadhovanodaka½ d±tabba½. Sace aniyama½ katv± ya½ v± ta½ v± gaºh±ti, atha y±disa½ labhati t±disa½ d±tabba½. Sace duvidhampi va¼añjeti, duvidhampi upanetabba½. Udaka½ mukhadhovanaµµh±ne µhapetv± vaccakuµito paµµh±ya sammajjitabba½. There vaccakuµi½ gate pariveºa½ sammajjitabba½; eva½ pariveºa½ asuñña½ hoti. There vaccakuµito anikkhanteyeva ±sana½ paññapetabba½. Sar²rakicca½ katv± ±gantv± tasmi½ nisinnassa “sace y±gu hot²”ti-±din± nayena vuttavatta½ k±tabba½. Ukl±poti kenaci kacavarena saªkiººo, sace pana añño kacavaro natthi, udakaphusit±neva honti, hatthenapi pamajjitabbo.
Saguºa½ katv±ti dve c²var±ni ekato katv±, t± ekato kat± dvepi saªgh±µiyo d±tabb±. Sabbañhi c²vara½ saªghaµitatt± “saªgh±µ²”ti vuccati. Tena vutta½– “saªgh±µiyo d±tabb±”ti. N±tid³re gantabba½ n±cc±sanneti ettha sace upajjh±ya½ nivattitv± olokenta½ ekena v± dv²hi v± padav²tih±rehi samp±puº±ti, ett±vat± n±tid³re n±cc±sanne gato hot²ti veditabba½. Pattapariy±panna½ paµiggahetabbanti sace upajjh±yena bhikkh±c±re y±guy± v± bhatte v± laddhe patto uºho v± bh±riko v± hoti, attano patta½ tassa datv± so patto gahetabboti attho. Na upajjh±yassa bhaºam±nassa antarantar± kath± op±tetabb±ti antaraghare v± aññatra v± bhaºam±nassa aniµµhite tassa vacane aññ± kath± na samuµµh±petabb±. Ito paµµh±ya ca pana yattha yattha nak±rena paµisedho kariyati, sabbattha dukkaµ±patti veditabb±. Ayañhi khandhakadhammat±. ¾pattis±mant± bhaºam±noti padasodhammaduµµhull±divasena ±pattiy± ±sannav±ca½ bhaºam±no. Niv±retabboti “ki½ bhante ²disa½ n±ma vattu½ vaµµati, ±patti na hot²”ti eva½ pucchantena viya v±retabbo. V±ress±m²ti pana katv± “mahallaka, m± eva½ bhaº±”ti na vattabbo.
Paµhamatara½ ±gantv±ti sace ±sanne g±mo hoti, vih±re v± gil±no bhikkhu hoti, g±mato paµhamatara½ ±gantabba½. Sace d³re g±mo hoti, upajjh±yena saddhi½ ±gacchanto natthi, teneva saddhi½ g±mato nikkhamitv± c²varena patta½ veµhetv± antar±maggato paµhamatara½ ±gantabba½ Eva½ nivattantena paµhamatara½ ±gantv± ±sanapaññ±pan±di sabba½ kicca½ k±tabba½. Sinna½ hot²ti tinta½ sedaggahita½. Caturaªgula½ kaººa½ uss±retv±ti kaººa½ caturaªgulappam±ºa½ atireka½ katv± eva½ c²vara½ sa½haritabba½. Ki½ k±raº±? M± majjhe bhaªgo ahos²ti. Sama½ katv± sa½haritassa hi majjhe bhaªgo hoti, tato nicca½ bhijjam±na½ dubbala½ hoti ta½ niv±raºatthameta½ vutta½. Tasm± yath± ajja bhaªgaµµh±neyeva sve na bhijjati, tath± divase divase caturaªgula½ uss±retv± sa½haritabba½. Obhoge k±yabandhana½ k±tabbanti k±yabandhana½ sa½haritv± c²varabhoge pakkhipitv± µhapetabba½.
Sace piº¹ap±to hot²ti ettha yo g±meyeva v± antaraghare v± paµikkamane v± bhuñjitv± ±gacchati, piº¹a½ v± na labhati, tassa piº¹ap±to na hoti, g±me abhuttassa pana laddhabhikkhassa v± hoti; tasm± “sace piº¹ap±to hot²”ti-±di vutta½. Sacepi tassa na hoti, bhuñjituk±mo ca hoti, udaka½ datv± attan± laddhatopi piº¹ap±to upanetabbo. P±n²yena pucchitabboti bhuñjam±no tikkhattu½ “p±n²ya½ bhante ±hariyat³”ti p±n²yena pucchitabbo. Sace k±lo atthi, upajjh±ye bhutte saya½ bhuñjitabba½. Sace upakaµµho k±lo, p±n²ya½ upajjh±yassa santike µhapetv± sayampi bhuñjitabba½.
Anantarahit±y±ti taµµikadhammakhaº¹±d²su yena kenaci anatthat±ya pa½susakkharamiss±ya bh³miy± pattho na µhapetabboti attho. Sace pana k±¼avaººakat± v± sudh±baddh± v± hoti nirajamattik±, tath±r³p±ya bh³miy± µhapetu½ vaµµati. Dhotav±lik±yapi µhapetu½ vaµµati. Pa½surajasakkhar±d²su na vaµµati. Tatra pana paººa½ v± ±dh±raka½ v± µhapetv± tatra nikkhipitabbo. P±rato anta½ orato bhoganti ida½ c²varava½s±d²na½ heµµh± hattha½ pavesetv± abhimukhena hatthena saºika½ nikkhipanattha½ vutta½. Ante pana gahetv± bhogena c²varava½s±d²na½ upari nikkhipantassa bhittiya½ bhogo paµihaññati, tasm± tath± na k±tabba½.
Cuººa½ sannetabbanti nh±nacuººa½ udakena temetv± piº¹i k±tabb±. Ekamanta½ nikkhipitabbanti ekasmi½ niddh³me µh±ne µhapetabba½. Jant±ghare parikamma½ n±ma aªg±ramattika-uºhodakad±n±dika½ sabba½ kicca½. Udakepi parikammanti aªgapaccaªgagha½san±dika½ sabba½ kicca½. P±n²yena pucchitabboti jant±ghare uºhasant±pena pip±s± hoti, tasm± pucchitabbo.
Sace ussahat²ti sace pahoti; na kenaci gelaññena abhibh³to hoti; agil±nena hi saddhivih±rikena saµµhivassen±pi sabba½ upajjh±yavatta½ k±tabba½, an±darena akarontassa vattabhede dukkaµa½. Nak±rapaµisa½yuttesu pana padesu gil±nass±pi paµikkhittakiriya½ karontassa dukkaµameva. Appaµigha½santen±ti bh³miya½ appaµigha½santena. Kav±µapiµµhanti kav±µañca piµµhasaªgh±tañca acchupantena. Sant±nakanti ya½kiñci k²µakul±vakamakkaµakasutt±di. Ullok± paµhama½ oh±retabbanti ullokato paµhama½ ulloka½ ±di½katv± avaharitabbanti attho. ¾lokasandhikaººabh±g±ti ±lokasandhibh±g± ca kaººabh±g± ca antarab±hirav±tap±nakav±µak±ni ca gabbhassa ca catt±ro koº± pamajjitabb±ti attho.
Yath±paññatta½ paññapetabbanti yath± paµhama½ paññatta½ ahosi, tatheva paññapetabba½. Etadatthameva hi yath±paññatta½ sallakkhetv± n²haritv± ekamanta½ nikkhipitabbanti purimavatta½ paññatta½. Sace pana paµhama½ aj±nantena kenaci paññatta½ ahosi, samantato bhitti½ dvaªgulamattena v± tivaªgulamattena v± mocetv± paññapetabba½. Idañhi paññ±panavatta½. Sace kaµas±rako hoti atimahanto ca, chinditv± koµi½ nivattetv± bandhitv± paññapetabbo. Sace koµi½ nivattetv± bandhitu½ na j±n±ti, na chinditabbo. Puratthim± v±tap±n± thaketabb±ti puratthim±ya v±tap±n± thaketabb±. Eva½ ses±pi v±tap±n± thaketabb±.
V³pak±setabboti aññattha netabbo. V³pak±s±petabboti añño bhikkhu vattabbo “thera½ gahetv± aññattha gacch±”ti vivecetabbanti vissajj±petabba½. Vivec±petabbanti añño vattabbo “thera½ diµµhigata½ vissajj±peh²”ti. Ussukka½ k±tabbanti pariv±sad±nattha½ so so bhikkhu upasaªkamitv± y±citabbo. Sace attan± paµibalo hoti, attan±va d±tabbo. No ce paµibalo hoti, aññena d±petabbo. Kinti nu khoti kena nu kho up±yena. Esa nayo sabbattha. Lahuk±ya v± pariº±meyy±ti ukkhepan²ya½ akatv± tajjan²ya½ v± niyassa½ v± kareyy±ti attho. Tena hi “upajjh±yassa ukkhepan²yakamma½ kattuk±mo saªgho”ti ñatv± ekameka½ bhikkhu½ upasaªkamitv± “m± bhante amh±ka½ upajjh±yassa kamma½ karitth±”ti y±citabb±. Sace karontiyeva, “tajjan²ya½ v± niyassa½ v± karoth±”ti y±citabb±. Sace karontiyeva, atha upajjh±yo “samm± vattatha bhante”ti y±citabbo. Iti ta½ samm± vatt±petv± “paµippassambhetha bhante kamman”ti bhikkh³ y±citabb±.
Samparivattaka½ samparivattakanti samparivattetv± samparivattetv±. Na ca acchinne theve pakkamitabbanti yadi appamattakampi rajana½ ga¼ati, na t±va pakkamitabba½. Na upajjh±ya½ an±pucch± ekaccassa patto d±tabboti-±di sabba½ upajjh±yassa visabh±gapuggalavasena kathita½. Na upajjh±ya½ an±pucch± g±mo pavisitabboti piº¹±ya v± aññena v± karaº²yena pavisituk±mena ±pucchitv±va pavisitabbo. Sace upajjh±yo k±lasseva vuµµh±ya d³ra½ bhikkh±c±ra½ gantuk±mo hoti, “dahar± piº¹±ya pavisant³”ti vatv± gantabba½. Avatv± gate pariveºa½ gantv± upajjh±ya½ apassantena g±ma½ pavisitu½ vaµµati. Sace g±ma½ pavisantopi passati, diµµhaµµh±nato paµµh±ya ±pucchitu½yeva vaµµati.
Na sus±na½ gantabbanti v±satth±ya v± dassanatth±ya v± na gantabba½. Na dis± pakkamitabb±ti ettha pakkamituk±mena kamma½ ±cikkhitv± y±vatatiya½ y±citabbo. Sace anuj±n±ti, s±dhu; no ce anuj±n±ti, ta½ niss±ya vasato cassa uddeso v± paripucch± v± kammaµµh±na½ v± na sampajjati, upajjh±yo b±lo hoti abyatto, kevala½ attano santike vas±petuk±mat±ya eva gantu½ na deti, evar³pe niv±rentepi gantu½ vaµµati. Vuµµh±namassa ±gametabbanti gelaññato vuµµh±na½ assa ±gametabba½; na katthaci gantabba½. Sace añño bhikkhu upaµµh±ko atthi, bhesajja½ pariyesitv± tassa hatthe datv± “bhante aya½ upaµµhahissat²”ti vatv± gantabba½.

Upajjh±yavattakath± niµµhit±.