Tattha katam± paññatti? S²lavato avippaµis±roti s²lakkhandhe nekkhammapaññattiy± paññatta½, nisajjapaññatti ca eva½ dasa aªg±ni dv²hi dv²hi aªgehi paññatt±ni. Tattha katamo otaraºo? Ida½ nibbedhabh±giyasutta½ pañcasu otiººa½ yath± ya½ paµhama½ niddiµµha½ evamindriy±dikhandhadh±tu-±yatanesu niddisitabb±ni. Tattha katamo sodhano h±ro? S²lavato avippaµis±roti na t±va suddho ±rambho avippaµis±rino p±mojjanti na t±va suddho ±rambho y±ni ek±dasa pad±ni desit±ni yad± tad± suddho ±rambho, aya½ sodhano. Tattha katamo adhiµµh±no? S²lavemattat±ya paññatta½ eva½ dasa pad±ni sabb±ni s²lakkhandhassa ±nisa½so, te ca patir³padesav±so ca paccayo attasamm±paºidh±nañca hetu, sam±dhikkhandhassa sukha½ hetu passaddhi paccayo, yena jh±nasahaj±ti ca µh±nanti jh±naªg± aparo pariy±yo k±mesu ±d²nav±nupassan± sam±dhino paccayo nekkhamme ±nisa½sadass±vit± hetu. Tattha katam± sam±ropan±? Ya½ v²riyindriya½, so s²lakkhandho. Ya½ s²la½, te catt±ro dhamm± padh±n±. Ya½ dhamm±nudhammapaµipatti, so p±timokkhasa½varo. 95. Yassa selopama½ cittanti g±th± [passa ud±. 34 ud±ne], selopamanti upam± yath± selo v±tena na kampati na uºhena na s²tena sa½kampati. Yath± anek± acetan±, te uºhena mil±yanti, s²tena avasussanti, v±tena bhajanti. Na eva½ selo viratta½ rajan²yesu dosan²ye na dussat²ti k±raºa½ dosan²ye domanassanta½, na duµµhena v± kampati uºhena v±, so mil±yati s²tena v± avasussati, eva½ citta½ r±gena n±nussati s²tena kampat²ti. Ki½ k±raºa½? Viratta½ rajan²yesu dosan²ye na dussati. Ki½ k±raºa½? Dosan²ye panassanti na dussati, aduµµha½ ta½ na kosissanti, tena kuppan²ye na kuppati, yasseva½ bh±vita½ citta½ kuto ta½ dukkhaniddeso ca kuto evar³passa dukkha½ ±gamissat²ti niddiµµha½. Parivattan±ti kuto ta½ dukkhamessat²ti ya½ cetasika½ sukha½ anup±dises± aya½ natthi sop±dises± aya½ atthi. Puna evam±ha½su ta½ khaºa½ ta½ muhutta½ ubhayameva avedayita½ sop±disesa½ yañca anup±disesa½ yañca ta½ khaºa½ ta½ muhutta½ anup±disesa½ yañca sop±disesa½ ca avedayita½. Sukham±pannassa an±vattikanti ayamettha viseso parivattan±. Tattha katamo vevacano? Yasseva½ bh±vita½ citta½ v± bh±vita½ subh±vita½ anuµµhita½ vatthukata½ susam±raddha½. Cittanti mano viññ±ºa½ manindriya½ manoviññ±ºadh±tu. Tattha katam± paññatti? Citta½ mano saªkh±r± v³pasamapaññattiy± paññatta½. Sam±dhi asekkhapaññattiy± paññatto. Dukkha½ ucchinnapaññattiy± paññatta½. Tattha katamo otaraºo? Citte niddiµµhe pañcakkhandh± niddiµµh± honti, aya½ khandhesu otaraºo, manoviññ±ºadh±tuy± niddiµµh±ya aµµh±rasa dh±tuyo niddiµµh± honti, aya½ dh±t³su otaraºo. Man±yatane niddiµµhe sabb±ni ±yatan±ni niddiµµh±ni honti. Tattha man±yatana½ n±mar³passa padaµµh±na½. N±mar³papaccay± sa¼±yatana½. Tath± paµiccasamupp±de. Aya½ otaraºo. Tattha katamo sodhano suddhoyeva ±rambho. Tattha katamo adhiµµh±no? Cha¼indriya½ bh±van± ekatt±ya½ paññatti chaµµhitena k±yo ekatt±ya paññatto. Tattha katamo parikkh±ro? Cittassa pubbahetu samupp±d±ya manasik±ro ca tappoºat± ca ya½ asam±hitabh³miya½ ca visesadhamm±na½ abh±vitatt± cittasatata½ gacchati, sace sam±dhino sukha½ hetu avippaµis±ro paccayo, aya½ hetu aya½ paccayo parikkh±ro. Tattha katam± sam±ropan±? Yasseva½ bh±vitanti tassa dhamm± sam±ropayitabb±. K±yo s²la½ paññ± bh±vitacittanti anabhirata½ anapaºata½ aneka½ anuta½ an±pajj±satta½ aya½ samaññ±yatan± na tassa sekkhassa samm±sam±dhi sabbe asekkh± dasa arahantadhamm± niddiµµh± honti. Asekkhabh±giy±ni sutt±ni. 96. Yassa n³na, bhante, k±yagat±sati abh±vit±, aya½ so aññatara½ sabrahmac±ri½ [sabrahmac±r²na½ (ka.)] ±sajja sam±pajja appaµinisajja janapadac±rika½ pakkameyya, so ±yasm± imasmi½ vippaµij±n±ti dve paj±ni paµij±n±ti cittabh±van±yañca diµµhiy± pah±na½, k±yabh±van±yañca diµµhippah±na½, k±yabh±van±yañca taºh±pah±na½, ya½ paµhama½ upama½ karoti. Asucin±pi sucin±pi pathav² neva aµµiyati na jigucchati na p²tip±mojja½ paµilabhati, evameva hi pathav²samena so cetas± anvayena appakena averena aby±pajjena vihar±m²ti. Iti so ±yasm± ki½ paµij±n±ti, k±yabh±van±ya sukhindriyapah±na½ paµij±n±ti, cittabh±van±ya somanassindriyapah±na½ paµij±n±ti. K±yik± vedan± r±g±nusayamanugat±na½ sukhindriya½ paµikkhipati. Na hi vedan±kkhandha½ y± cetasik± sukhavedan± tattha aya½ paµil±bhapaccay± uppajjati sukha½ somanassa½. Sota½ paµikkhipati, na hi manosamphassaja½ vedana½. Tattha cat³su mah±bh³tesu r³pakkhandhassa anusayapaµighapah±na½ bhaºati. K±me r³pañca tañca asekkhabh³miya½. K±ye k±y±nupassan± diµµhadhammasukhavih±rañca. Balena ca uss±hena ca sabba½ manasi katatt±na½ pah±na½ meda½ kat±lik±ya ca purisena ca maº¹anakaj±tikena ca, etehi imassa m±t±pitusambh³ta½ paccavekkhaºa½, so k±yena ca k±y±nupassan±ya ca cittena ca citt±nupassan±ya ca dve dhamme dh±reti. K±yakilesavatthu½ cittena ca cittasannissaye cittena subh±vitena sattanna½ ca sam±patt²na½ viharitu½ paµij±n±ti. Gahapatiputtopamat±ya ca yath± gahapatiputtassa n±n±raªg±na½ vatthakaraº¹ako puººo bhaveyya, so ya½ yadeva vatthayuga½ pubbaºhasamaye ±kaªkhati, pubbaºhasamaye nibb±peti, eva½ majjhanhikasamaye, s±yanhasamaye, evameva so ±yasm± cittassa subh±vitatt± yath±r³pena vih±rena ±kaªkhati pubbaºhasamaya½ viharitu½, tath±r³pena [yath±r³pena (p². ka.)] pubbaºhasamaya½ viharati, majjhanhikasamaye, s±yanhasamaye. Tena vesa ±yasmat± upam±ya me ±sit±ya pathav² v± anuttar± indriyabh±van± bh±vitacittena. Tena so ±yasm± ida½ aµµhavidha½ bh±vana½ paµij±n±ti cat³su mah±bh³tesu, k±yabh±vana½ upakacaº¹±la½ purisametaka½ bhavatal±k±su cittabh±vana½, im±hi bh±van±hi t±ya bh±van±ya ca samath± p±rip³rimantehi. Imehi cat³hi paññ±p±rip³rimantehi. 97. Katha½ upakacaº¹±la½ paµik³lesu dhammesu appaµik³lasaññ² viharati? K±yo pakatiy± appaµik³la½ k±ye uddhum±takasaññ± sa½khittena nava saññ± ime paµik³l± dhamm± ceso ±yasm± paµik³lato ajigucchito k±yagat±satiy± bh±van±nuyogamanuyutto viharati, na hi tassa jigucchappah±ya citta½ paµik³lati. Katha½ appaµik³lesu dhammesu paµik³lasaññ² viharat²ti? K±yo sabbalokassa appaµik³lo ta½ so ±yasm± asubhasaññ±ya viharati. Eva½ appaµik³lesu dhammesu paµik³lasaññ² viharati. Katha½ paµik³lesu ca appaµik³lesu ca appaµik³lasaññ² viharat²ti api sabboya½ lokassa yamida½ muº¹o pattap±º² kulesu piº¹±ya vicarati, tena ca so ±yasm± suvaººadubbaººena appaµik³lasaññ² cittena ca k±yena nibbid±sahagatena appaµik³lasaññ², eva½ paµik³lesu appaµik³lesu ca dhammesu appaµik³lasaññ² viharati. Katha½ paµik³lesu ca dhammesu appaµik³lasaññ² viharati? Paµik³lesu ca dhammesu subhasaññino itthir³pe paµik³lesu ca jigucchino vin²lakavipubbake tattha so ±yasm± paµik³lasaññ² viharati. Katha½ paµik³lesu dhammesu tadubhaya½ abhinivajjayitv± upekkhako viharati sato ca sampaj±no ca? Appaµik³lesu ca dhammesu subhasaññino itthir³pe paµik³lesu ca jigucchino vin²lakavipubbake tadubhaya½ abhinivajjayitv± ‘neta½ mama’‘nesohamasmi’‘neso me’ att±ti viharati. Eva½ tadubhaya½ abhinivajjayitv± upekkhako viharati sato sampaj±no. Aparo pariy±yo. Tedh±tuko lokasanniv±so sabbab±laputhujjan±na½ appaµik³lasaññ±. Tattha ca ±yasm± s±riputto appaµik³lasaññ² viharati. Eva½ appaµik³lesu dhammesu paµik³lasaññ² viharati. Katha½ paµik³lesu dhammesu appaµik³lasaññ² viharati? Paµik³lasaññino sabbasekkh± idha k± tedh±tuke sabbaloke. Tattha katamo bh³mippatto sam±dhiphale sacchikato appaµik³lasaññ² viharati Ki½ k±raºa½? Na hi ta½ atthi yassa lokassa pah±n±ya paµik³lasaññ² upp±deyya. Katha½ paµik³lesu ca appaµik³lesu ca dhammesu paµik³lasaññ² viharati? Tedh±tuke lokasanniv±se y±va k±malokabh³mat± hi r±g±na½ v²tar±g±na½ paµik³lasamat± r³p±r³padh±tu½ appaµik³lasamat±. Tattha ca ±yasm± s±riputto paµik³lasaññ² viharati. Eva½ paµik³lesu ca appaµik³lesu ca dhammesu paµik³lasaññ² viharati. Katha½ paµik³lesu ca appaµik³lesu ca dhammesu appaµik³lasaññ² viharati? Ya½ kiñci parato durutt±na½ dur±gat±na½ vacanapath±na½ ta½ vacana½ appaµik³la½ y±vat± v±caso appatir³p± tath± janassa appaµik³lasaññ±. Tattha ±yasm± s±riputto abhiññ±ya sacchikato appaµik³lasaññ² viharati, eva½ paµik³lesu ca appaµik³lesu ca dhammesu appaµik³lasaññ² viharati. 98. Katha½ paµik³lesu ca appaµik³lesu ca dhammesu tadubhaya½ abhinivajjayitv± upekkhako ca viharati sato ca sampaj±no? Yañca nesa½ samanupassati ye dhamm± duccarit±, te dhamm± appaµik³l±. Tattha ±yasm± s±riputto iti paµisañcikkhati ye dhamm± duccarit±, te dhamm± aniµµhavip±k±. Ye dhamm± sucarit±, te ±cayag±mino. So ca sucarita½ ±cayag±mini½ karitv± duccarita½ aniµµhavip±ka½ karitv± tadubhaya½ abhinivajjayitv± upekkhako viharati. Atha paµik³lesu ca dhammesu appaµik³lesu ca paµik³lasaññ² viharati. Taºh± paµik³ladhamm± ki½ k±raºa½? Taºh±vasena hi satt± dv²hi dhammehi satt±, kaba¼²k±re ±h±re rasataºh±ya satt±, phasse sukhasaññ±ya satt±. Tatth±yasm± s±riputto kaba¼²k±re ca ±h±re paµik³lasaññ² viharati, phasse ca dukkhasaññ² viharati. Eva½ paµik³lesu ca appaµik³lesu ca paµik³lasaññ² viharati. Katha½ paµik³lesu ca dhammesu appaµik³lesu ca dhammesu appaµik³lasaññ² viharati? Taºh±kkhaya½ anuttara½ nibb±na½ tath± b±laputhujjan±na½ paµik³lasaññ± pahatasaññ± ca. Tatth±yasmato s±riputtassa appaµik³lasaññ± aby±p±dasaññ± ca s±ma½ paññ±ya passitv± eva½ paµik³lesu ca dhammesu appaµik³lasaññ² viharati. Katha½ paµik³lesu ca appaµik³lesu ca dhammesu appaµik³lasaññ² viharati? Tatiye ca nibb±ne paµik³lasaññino yasena ca kittini ca appaµik³lasaññino. Tatth±yasm± s±riputto ass±dañca ±d²navañca nissaraºañca yath±bh³ta½ samm±paññ±ya paµij±nanto paµik³lañca appaµik³lañca dhamma½ tadubhaya½ abhinivajjayitv± appaµik³lasaññ² viharati. Katha½ paµik³la½ appaµik³lañca dhamma½ tadubhaya½ abhinivajjayitv± upekkhako viharati? Sato ca sampaj±no ca, yañca samanupassati anunayo appaµik³lo dhammo paµigho ca paµik³lo dhammo, tatth±yasm± s±riputto anunayassa paµighappah²natt± upekkhako viharati sato sampaj±no ca. Yañcassa samanupassati aya½ pañcavidh± anuttar± indriyabh±van±. Aya½ suttaniddeso.