Catt±ri cakk±ni [passa a. ni. 4.31] patir³padesav±so cakka½, sappuris³panissayo cakka½, attasamm±paºidh±na½ cakka½, pubbe katapuññat± cakka½. Tattha ariyasannissayalakkhaºo patir³padesav±so, so sappuris³panissayassa padaµµh±na½. Ariyasannissayalakkhaºo sappuriss³panissayo, so attasamm±paºidh±nassa padaµµh±na½. Samm±paµipattilakkhaºa½ attasamm±paºidh±na½, ta½ puññ±na½ padaµµh±na½. Kusaladhammopacayalakkhaºa½ puñña½, ta½ sabbasampatt²na½ padaµµh±na½.
Ek±dasas²lam³lak± dhamm± s²lavato avippaµis±ro bhavati…pe… so vimuttiñ±ºadassana½ “n±para½ itthatt±y±”ti paj±nan±. Tattha veramaºilakkhaºa½ s²la½, ta½ avippaµis±rassa padaµµh±na½. Na att±nuv±dalakkhaºo avippaµis±ro, so p±mojjassa padaµµh±na½. Abhippamodanalakkhaºa½ p±mojja½, ta½ p²tiy± padaµµh±na½. Attamanalakkhaº± p²ti s± passaddhiy± padaµµh±na½. Kammaniyalakkhaº± passaddhi, s± sukhassa padaµµh±na½. Aby±p±dalakkhaºa½ sukha½, ta½ sam±dhino padaµµh±na½. Avikkhepanalakkhaºo sam±dhi, so yath±bh³tañ±ºadassanassa padaµµh±na½. Avipar²tasant²raºalakkhaº± paññ±, s± nibbid±ya padaµµh±na½ an±layanalakkhaº± nibbid±, s± vir±gassa padaµµh±na½. Asa½kilesalakkhaºo vir±go, so vimuttiy± padaµµh±na½. Akusaladhammavivekalakkhaº± vimutti, s± vimuttino vod±nassa padaµµh±na½.
68. Catasso ariyabh³miyo catt±ri s±maññaphal±ni. Tattha yo yath±bh³ta½ paj±n±ti, es± dassanabh³mi. Sot±pattiphalañca so yath±bh³ta½ paj±nitv± nibbindati, ida½ tanuk±mar±gassa padaµµh±na½ by±p±d±na½. Sakad±g±miphalañca saºha½ virajjati, aya½ r±gavir±g± cetovimutti. An±g±miphalañca ya½ avijj±vir±g± vimuccati, aya½ kat±bh³mi. Arahattañca s±maññaphal±n²ti ko vacanattho, ariyo aµµhaªgiko maggo s±mañña½, tasset±ni phal±ni s±maññaphal±n²ti vuccati. Kissa brahmaññaphal±n²ti vuccante? Brahmañña-ariyo aµµhaªgiko maggo, tassa t±ni phal±n²ti brahmaññaphal±n²ti vuccante.
Tattha sot±panno katha½ hoti? Saha sacc±bhisamay± ariyas±vakassa t²ºi sa½yojan±ni pah²yanti sakk±yadiµµhi vicikicch± s²labbatapar±m±so ca, imesa½ tiººa½ sa½yojan±na½ pah±n± parikkhay± ariyas±vako hoti sot±panno avinip±tadhammo y±va dukkhassanta½ karoti.
Tattha katam± sakk±yadiµµhi? Assutav± b±lo puthujjano y±va ariyadhamme akovido, so r³pa½ attato samanupassati y±va viññ±ºasmi½ att±na½, so imesu pañcasu khandhesu attagg±ho v± attaniyagg±ho v± esohamasmi ekasmi½ vasavattiko [avattito (p². ka.)] pakkhitto anuggaho anusayanto aªgamaªganti parati. Y± tath±bh³tassa khanti ruci pekkhan± ±k±raparivitakko diµµhinijjh±yan± abhippasann±, aya½ vuccate sakk±yadiµµh²ti.
Tattha pañca diµµhiyo uccheda½ bhajanti. Katam±yo pañca? R³pa½ attato samanupassati, y±va viññ±ºa½ attato samanupassati, im±yo pañca uccheda½ bhajanti, avases±yo pannarasa sassata½ bhajanti. Iti sakk±yadiµµhipah±n± dv±saµµhidiµµhigat±ni pah²yanti. Pah±n± uccheda½ sassatañca na bhajati. Iti ucchedasassatappah±n± ariyas±vakassa na kiñci diµµhigata½ bhavati, aññ± v± lokuttar±ya samm±diµµhiy±. Katha½ pana sakk±yadiµµhi na bhavati? Idha ariyas±vako sutav± hoti, sabbo sukkapakkho k±tabbo, y±va ariyadhammesu kovido r³pa½ anattato samanupassati, y±va viññ±ºa½…pe… evamassa samanupassantassa sakk±yadiµµhi na bhavati.
Katha½ vicikicch± na bhavati? Idha ariyas±vako buddhe na kaªkhati, na vicikicchati abhippas²dati, itipi so bhagav±ti sabba½. Dhamme na kaªkhati na vicikicchati sabba½. Y±va taºhakkhayo vir±go nirodho nibb±nanti, imin± dutiyena ±kaªkhiyena dhammena samann±gato hoti. Saªghe na kaªkhati…pe… y±va p³j± dev±nañca manuss±nañc±ti, imin± tatiyena ±kaªkhiyena dhammena samann±gato hoti.
Sabbe saªkh±r± dukkh±ti na kaªkhati na vicikicchati adhimuccati abhippas²dati. Taºh± dukkhasamudayoti na kaªkhati na vicikicchati. Taºh±nirodh± dukkhanirodhoti na kaªkhati na vicikicchati. Ariyo aµµhaªgiko maggo dukkhanirodhag±min² paµipad±ti na kaªkhati na vicikicchati adhimuccati abhippas²dati. Y±va buddhe v± dhamme v± saªghe v± dukkhe v± samudaye v± nirodhe v± magge v± kaªkh±yan± vimati vicikicch± dvedh±path± ±sappan± [appan± (p². ka.) dha. sa. 1008 nikkhepakaº¹e passitabba½] parisappan± anavaµµh±na½ adhiµµh±gamana½ [aniµµh±gamana½ (ka.)] aneka½so aneka½sikat±, te tassa pah²n± bhavanti paºunn± ucchinnam³l± t±l±vatthukat± anabh±va½kat± ±yati½ anupp±dadhamm±.
69. Tattha s²labbatapar±m±so dvidh±– s²lassa v± suddhassa v±. Tattha s²lassa s²labbatapar±m±so imin±ha½ s²lena v± vatena v± tapena v± brahmacariyena v± devo v± bhaviss±mi devaññataro v± tattha kapotap±d±hi acchar±hi saddhi½ k²¼iss±mi ramiss±mi paricariss±m²ti. Yath±bh³tadassananti rucivimutti r±go r±gaparivattak± diµµhir³pan± passan± asantussitassa s²labbatapar±m±so. Tattha katamo suddhassa s²labbatapar±m±so? Idhekacco s²la½ par±masati, s²lena sujjhati, s²lena n²yati, s²lena muccati, sukha½ v²tikkamati, dukkha½ v²tikkamati, sukhadukkha½ v²tikkamati anup±puº±ti uparimena. Tadubhaya½ s²lavata½ par±masati tadubhayena s²lavatena sujjhanti muccanti n²yanti, sukha½ v²tikkamanti, dukkha½ v²tikkamanti, sukhadukkha½ v²tikkamanti, anup±puºant²ti avisucikara½ dhamma½ avimuttikara½ dhamma½ visucito vimuttito pacc±gacchantassa y± tath±bh³tassa khanti ruci mutti pekkhan± ±k±raparivitakko diµµhinijjh±yan± passan±, aya½ suddhassa s²labbatapar±m±so. Ete ubho par±m±s± ariyas±vakassa pah²n± bhavanti y±va ±yati½ anupp±dadhamm±, so s²lav± bhavati ariyakantehi s²lehi samann±gato akkhaº¹ehi y±va upasamasa½vattanikehi. Imesa½ tiººa½ sa½yojan±na½ pah±n± sutav± ariyas±vako bhavati sot±panno avinip±tadhammo, sabba½.
Sahasacc±bhisamay±, iti ko vacanattho? Catt±ro abhisamay±, pariññ±bhisamayo pah±n±bhisamayo sacchikiriy±bhisamayo bh±van±bhisamayo.
Tattha ariyas±vako dukkha½ pariññ±bhisamayena abhisameti, samudaya½ pah±n±bhisamayena abhisameti, nirodha½ sacchikiriy±bhisamayena abhisameti, magga½ bh±van±bhisamayena abhisameti. Ki½ k±raºa½? Dukkhassa pariññ±bhisamayo, samudayassa pah±n±bhisamayo, nirodhassa sacchikiriy±bhisamayo, maggassa bh±van±bhisamayo. Samathavipassan±ya katha½ abhisameti? ¾rammaºe citta½ upanibandhetv± pañcakkhandhe dukkhato passati. Tattha yo upanibandho, aya½ samatho. Y± pariyog±han±, aya½ vipassan±. Pañcakkhandhe dukkh±ti passato yo pañcakkhandhesu ±layo nikanti upagamana½ ajjhos±n± icch± mucch± paºidhi patthan± pah²yati. Tattha pañcakkhandh± dukkha½. Yo tattha ±layo nikanti upagamana½ ajjhos±na½ icch± mucch± paºidhi patthan±, aya½ samudayo. Ya½ tassa pah±na½, so nirodho samatho vipassan± ca maggo, eva½ tesa½ catunna½ ariyasacc±na½ ekak±le ekakkhaºe ekacitte apubba½ acarima½ abhisamayo bhavati. Ten±ha bhagav± “sahasacc±bhisamay± ariyas±vakassa t²ºi sa½yojan±ni pah²yant²”ti.
70. Tattha samathavipassan± yuganaddh± vattam±n± ekak±le ekakkhaºe ekacitte catt±ri kicc±ni karoti, dukkha½ pariññ±bhisamayena abhisameti, y±va magga½ bh±van±bhisamayena abhisameti. Ki½ k±raº±? Dukkha½ pariññ±bhisamayo, y±va magga½ bh±van±bhisamayo. Eva½ diµµhanto yath± n±v± jala½ gacchant² catt±ri kicc±ni karoti, p±rima½ t²ra½ p±peti, orima½ t²ra½ jahati, bh±ra½ vahati, sota½ chindati; evameva samathavipassan± yuganaddh± vattam±n± ekak±le ekakkhaºe ekacitte catt±ri kicc±ni karoti dukkha½ pariññ±bhisamayena abhisameti, y±va magga½ bh±van±bhisamayena abhisameti. Yath± v± s³riyo udayanto ekak±le apubba½ acarima½ catt±ri kicc±ni karoti, andhak±ra½ vidhamati, ±loka½ p±tukaroti, r³pa½ nidass²yati, s²ta½ pariy±diyati; evameva samathavipassan± yuganaddh± vattam±n± ekak±le…pe… yath± pad²po jalanto ekak±le apubba½ acarima½ catt±ri kicc±ni karoti, andhak±ra½ vidhamati, ±loka½ p±tukaroti, r³pa½ nidass²yati, up±d±na½ pariy±diyati; evameva samathavipassan± yuganaddh± vattam±n± ekak±le…pe….
Yad± ariyas±vako sot±panno bhavati avinip±tadhammo niyato y±va dukkhassanta½ karoti, aya½ dassanabh³mi. Sot±pattiphalañca sot±pattiphale µhito uttari samathavipassana½ bh±vento yuganaddh± vattam±n± k±mar±gaby±p±d±na½ yebhuyyena pah±n± ariyas±vako hoti. Sakad±g±mi pariniµµhitatt± sakideva ima½ loka½ ±gantv± dukkhassanta½ karoti, aya½ tanubh³mi.
Sakad±g±miphalañca yo sakad±g±miphale µhito vipassana½ bh±vento k±mar±gaby±p±de s±nusaye anavasesa½ pajahati, k±mar±gaby±p±desu anavasesa½ pah²nesu pañcorambh±giy±ni sa½yojan±ni pah²n±ni bhavanti sakk±yadiµµhi s²labbatapar±m±so vicikicch± k±macchando by±p±do ca, imesa½ pañcanna½ orambh±giy±na½ sa½yojan±na½ pah±n± [pah±n±ya (p². ka.)] ariyas±vako hoti an±g±m² tattha parinibb±y² an±vattidhammo tasm± lok±, aya½ v²tar±gabh³mi.
An±g±miphalañca an±g±miphale µhito uttari samathavipassana½ bh±vento pañca uddhambh±giy±ni sa½yojan±ni pajahati r³par±ga-ar³par±gam±na-uddhacca-avijjañca. Imesa½ pañcanna½ uddhambh±giy±na½ sa½yojan±na½ pah±n± ariyas±vako arah± bhavati, kh²º±savo vusitav± sammadaññ± [sampajañño (p². ka.)] vimutto parikkh²ºabhavasa½yojano anuppattasadattho, aya½ kat±bh³mi.
Arahantova aya½ sop±dises± nibb±nadh±tu. Tassa ±yukkhay± j²vitindriy±parodh± idañca dukkha½ nirujjhati, aññañca dukkha½ na uppajjati. Yo imassa dukkhassa nirodho v³pasamo, aññassa ca ap±tubh±vo, aya½ anup±dises± nibb±nadh±tu. Im± dve nibb±nadh±tuyo. Iti sacc±ni vutt±ni. Sacc±bhisamayo vutto, kilesavavatth±na½ vutta½, pah±na½ vutta½, bh³miyo vutt±, phal±ni vutt±ni, nibb±nadh±tuyo vutt±. Evamimesu vuttesu sabbabodhi vutt± bhavati. Ettha yogo karaº²yo.
71. Tattha katam±yo nava anupubbasam±pattiyo? Catt±ri jh±n±ni catasso ca ar³pasam±pattiyo nirodhasam±patti ca. Tattha catt±ri jh±n±ni katam±ni? Idha, bhikkhave, [passa d²ghanik±ye] bhikkhu vivicceva k±meh²ti vitth±rena k±tabb±ni. Tattha katam± catt±ro ar³pasam±pattiyo? Vir±gino vata vattabbo, y±va nirodhasam±patti vitth±rena k±tabb±. Im±yo nava anupubbasam±pattiyo.
Tattha katama½ paµhama½ jh±na½? Pañcaªgavippayutta½ pañcaªgasamann±gata½. Katamehi pañcahi aªgehi vippayutta½? Pañcahi n²varaºehi. Tattha katam±ni pañca n²varaº±ni? K±macchandoti vitth±retabbo. Tattha katamo k±macchando? Yo pañcasu k±maguºesu chandar±go pema½ nikanti ajjhos±na½ icch± mucch± patthan± aparicc±go anusayo pariyuµµh±na½, aya½ k±macchandan²varaºa½. Tattha katama½ by±p±dan²varaºa½? Yo sattesu saªkh±resu ca ±gh±to…pe… yath± dose tath± ni-oµµh±n±, aya½ by±p±do n²varaºa½. Tattha katama½ middha½? Y± cittassa ja¼at± cittassa garutta½ cittassa akamman²yat± cittassa nikkhepo nidd±yan± pacalikat± pacal±yan± pacal±yana½, ida½ middha½. Tattha katama½ thina½ [th²na½ (p².)]? Y± k±yassa thinat± ja¼at± k±yassa garutt± k±yassa appassaddhi, ida½ thina½. Iti idañca thina½ purimakañca middha½ tadubhaya½ thinamiddhan²varaºanti vuccati. Tattha katama½ uddhacca½? Yo av³pasamo cittassa, ida½ uddhacca½. Tattha katama½ kukkucca½? Yo cetaso vilekho alañcan± vilañcan± hadayalekho vippaµis±ro, ida½ kukkucca½. Iti idañca kukkucca½ purimakañca uddhacca½ tadubhaya½ uddhaccakukkuccan²varaºanti vuccati. Tattha katama½ vicikicch±n²varaºa½? Yo buddhe v± dhamme v± saªghe v±…pe… aya½ vicikicch±. Api ca kho pana pañca vicikicch±yo samanantar±yik± desantar±yik± sam±pattantar±yik± maggantar±yik± saggantar±yik±, im±yo pañca vicikicch±yo Idha pana sam±pattantar±yik± vicikicch± adhippet±. Ime pañca n²varaº±.
Tattha n²varaº±n²ti ko vacanattho, kuto niv±rayant²ti? Sabbato kusalapakkhik± niv±rayanti. Katha½ [ki½ ka½ (p². ka.)] niv±rayanti? K±macchando asubhato niv±rayati, by±p±do mett±ya [mettato (p².)] niv±rayati, thina½ passaddhito niv±rayati, middha½ v²riy±rambhato niv±rayati, uddhacca½ samathato niv±rayati, kukkucca½ avippaµis±rato niv±rayati, vicikicch± paññ±to paµiccasamupp±dato niv±rayati.
Aparo pariy±yo. K±macchando alobhato kusalam³lato niv±rayati, by±p±do adosato niv±rayati, thinamiddha½ sam±dhito niv±rayati, uddhaccakukkucca½ satipaµµh±nehi niv±rayati, vicikicch± amohato kusalam³lato niv±rayati.
Aparo pariy±yo. Tayo vih±r± dibbavih±ro brahmavih±ro ariyavih±ro. Dibbavih±ro catt±ri jh±n±ni, brahmavih±ro catt±ri appam±º±ni, ariyavih±ro sattati½sa bodhipakkhiy± dhamm±. Tattha k±macchando uddhacca½ kukkuccañca dibbavih±ra½ niv±rayati, by±p±do brahmavih±ra½ niv±rayati, thinamiddha½ vicikicch± ca ariyavih±ra½ niv±rayati.
Aparo pariy±yo. K±macchando by±p±do uddhaccakukkuccañca samatha½ niv±rayanti, thinamiddha½ vicikicch± ca vipassana½ niv±rayanti, ato n²varaºanti vuccante. Imehi pañcahi aªgehi vippayutta½ paµhama½ jh±na½.
Katamehi pañcahi aªgehi sampayutta½ paµhama½ jh±na½? Vitakkavic±rehi p²tiy± sukhena ca cittekaggat±ya ca. Imesa½ pañcanna½ aªg±na½ upp±dapaµil±bhasamann±gamo sacchikiriya½ paµhama½ jh±na½ paµiladdhanti vuccati. Im±ni pañca aªg±ni upp±detv± viharat²ti, tena vuccate paµhama½ jh±na½ upasampajja viharat²ti dibbena vih±rena.
Tattha dutiya½ jh±na½ caturaªgasamann±gata½ p²tisukhena cittekaggat±ya ajjhatta½ sampas±danena im±ni catt±ri aªg±ni upp±detv± samp±detv± viharati, tena vuccati dutiya½ jh±na½ upasampajja viharat²ti.
Tattha pañcaªgasamann±gata½ tatiya½ jh±na½ satiy± sampajaññe sukhena cittekaggat±ya upekkh±ya im±ni pañcaªg±ni upp±detv± samp±detv± viharati, tena vuccati tatiya½ jh±na½ upasampajja viharat²ti.
Tattha catuttha½ jh±na½ caturaªgasamann±gata½ upekkh±ya satip±risuddhiy± adukkhamasukh±ya vedan±ya cittekaggat± ca, imehi cat³haªgehi samann±gata½ catuttha½ jh±na½. Iti imesa½ catunna½ aªg±na½ upp±do paµil±bho samann±gamo sacchikiriy± catuttha½ jh±na½ paµiladdhanti vuccati. Im±ni catt±ri jh±n±ni upp±detv± samp±detv± upasampajja viharati, tena vuccati dibbena vih±rena viharat²ti.
Tattha katamo aniccaµµho? P²¼anaµµho aniccaµµho pabhaªgaµµho samp±panaµµho vivekaµµho aniccaµµho, aya½ aniccaµµho.
Tattha katamo dukkhaµµho? P²¼anaµµho dukkhaµµho samp²¼anaµµho sa½vegaµµho by±dhinaµµho, aya½ dukkhaµµho.
Tattha katamo suññaµµho? Anupalitto suññaµµho, asambh±janaµµho gatapaµµho [appaµµho (p².)] vivaµµaµµho, aya½ suññaµµho.
Tattha katamo anattaµµho? Anissariyaµµho anattaµµho, avasavattanaµµho, ak±mak±riµµho parividaµµho, aya½ anattaµµhoti.

Suttatthasamuccayo n±ma sa½vattisantik± peµakabh³mi samatt±.