13. Indriy±d²ni dasa vissajjan±ni r±sikatv± anupubbapaµip±µivasena niddiµµh±ni. ¾dhipateyyaµµhoti indaµµhakaraºavasena adhipati-attho. Akampiyaµµhoti paµipakkhehi kampetu½ asakkuºeyyaµµho. Niyy±naµµhoti lokiyalokuttar±nampi paµipakkhato niggamanaµµho. Hetuµµhoti micch±diµµh±d²na½ pah±n±ya samm±diµµh±dayo het³ti v± sabbepi samm±diµµh±dayo nibb±nasamp±pakahet³ti v± hetuµµho. Satipaµµh±nesu ±rammaºesu okkhanditv± pakkhanditv± upaµµh±nato upaµµh±na½, satiyeva upaµµh±na½ satipaµµh±na½. K±yavedan±cittadhammesu panass± asubhadukkh±nicc±natt±k±ragahaºavase subhasukhaniccattasaññ±pah±nakiccas±dhanavasena ca pavattito catudh± bhedo hoti. Et±ni pubbabh±ge n±n±cittesu labbhanti, maggakkhaºe pana ek±yeva sati catt±ri n±m±ni labhati. Sammappadh±nesu padahanti eten±ti padh±na½, sobhana½ padh±na½ sammappadh±na½. Samm± v± padahanti eten±ti sammappadh±na½, sobhana½ v± ta½ kilesavir³pattavirahato padh±nañca hitasukhanipph±dakattena seµµhabh±v±vahanato padh±nabh±vakaraºato v± sammappadh±na½. V²riyasseta½ adhivacana½. Uppann±nuppann±na½ anuppannuppann±nañca akusalakusal±na½ dhamm±na½ pah±n±nuppatti-upp±daµµhitikiccas±dhanavasena pavattito panassa catudh± bhedo hoti. Et±nipi pubbabh±ge n±n±cittesu labbhanti, maggakkhaºe pana ekameva v²riya½ catt±ri n±m±ni labhati. Padahanaµµhoti uss±hanaµµho. Padh±naµµhotipi p±µho, soyevattho. Iddhip±d±nanti ettha chandav²riyacittav²ma½s±su ekeko ijjhat²ti iddhi, samijjhati nipphajjat²ti attho. Ijjhanti v± et±ya satt± iddh± vuddh± ukka½sagat± hont²ti iddhi, paµhamenatthena iddhi eva p±do iddhip±do, iddhikoµµh±soti attho. Dutiyenatthena iddhiy± p±doti iddhip±do. P±doti patiµµh±, adhigam³p±yoti attho. Tena hi yasm± upar³pari visesasaªkh±ta½ iddhi½ pajjanti p±puºanti, tasm± p±doti vuccati. Ete chand±dayo pubbabh±ge adhipativasena n±n±cittesu labbhanti, maggakkhaºe pana saheva labbhanti. Ijjhanaµµhoti nipphajjanaµµho patiµµh±naµµho v±. Sacc±nanti catunna½ ariyasacc±na½. Tathaµµhoti yath±sabh±vaµµho. Im±ni aµµha vissajjan±ni lokiyalokuttaramissak±ni. Payog±nanti catunna½ ariyamaggapayog±na½. Paµippassaddhaµµhoti catunna½ ariyaphal±na½ paµippassaddhaµµho. Maggapayogo hi phalakkhaºe paµippassaddho hoti niµµhitakiccatt±. Maggapayog±na½ phalodayena paµippassaddhabh±vo v±. Phal±na½ sacchikiriyaµµhoti ariyaphal±na½ paccavekkhaºavasena paccakkhakaraºaµµho. ¾rammaºasacchikiriy± vutt± hoti, phalakkhaºe paµil±bhasacchikiriy± v±. Vitakk±d²ni pañca vissajjan±ni jh±naªgavasena niddiµµh±ni. Vitakkana½ vitakko, ³hananti vutta½ hoti. Vicaraºa½ vic±ro, anusañcaraºanti vutta½ hoti. Upavic±raµµhoti anumajjanaµµho. Abhisandanaµµhoti temanaµµho sam±dhivasena cittassa ekaggaµµho. ¾vajjan±d²ni pañcadasa vissajjan±ni pakiººakavasena niddiµµh±ni. Pañcadv±ramanodv±resu bhavaªg±rammaºato aññ±rammaºe cittasant±na½ nament±na½ dvinna½ citt±na½ ±vajjanaµµho. Viññ±ºassa vij±nanaµµho. Paññ±ya paj±nanaµµho. Saññ±ya sañj±nanaµµho. Sam±dhissa ekodaµµho. Dutiyajjh±nasmiñhi sam±dhi eko udet²ti ekod²ti vuccati, vitakkavic±rehi anajjh±ru¼hatt± aggo seµµho hutv± uppajjat²ti attho. Seµµhopi hi loke ekoti vuccati. Vitakkavic±ravirahito v± eko asah±yo hutv± udet²tipi vaµµati. Sabbopi v± kusalasam±dhi n²varaº±d²na½ uddhaccasseva v± paµipakkhatt± tehi anajjh±ru¼hoti aggo hutv± udet²ti v± tehi virahitoti asah±yo hutv± udet²ti v± ekod²ti yujjati. Abhiññ±ya ñ±taµµhoti ñ±tapariññ±ya sabh±vaj±nanaµµho. Pariññ±ya t²raºaµµhoti t²raºapariññ±ya anicc±dito upaparikkhaºaµµho. Pah±nassa paricc±gaµµhoti pah±napariññ±ya paµipakkhapajahanaµµho. Samappavatt±ya bh±van±ya ekarasaµµho. Phassanaµµhoti phusanaµµho vindanaµµho. P²¼±bh±ravahan±din± khandhaµµho. Suññ±din± dh±tuµµho. Sakasakamariy±d±yatan±din± ±yatanaµµho. Paccayehi saªgamma katavasena saªkhataµµho. Tabbipar²tena asaªkhataµµho. 14. Cittaµµh±d²ni pañcadasa vissajjan±ni cittasambandhena niddiµµh±ni. Cittaµµhoti ettha ±rammaºa½ cintet²ti citta½, vij±n±t²ti attho. Ya½ panettha javana½ hoti, ta½ javanav²thivasena attano sant±na½ cinot²tipi citta½, ya½ vip±ka½ hoti, ta½ kammakilesehi citantipi citta½, sabbampi yath±nur³pa½ cittat±ya citta½, cittakaraºat±ya citta½, ya½ vaµµassa paccayo hoti, ta½ sa½s±radukkha½ cinot²tipi citta½. Eva½ ±rammaºe cittat±dito cittaµµho. Cittupp±dane phalupp±dane v± n±ssa antaramatth²ti anantara½, anantarassa bh±vo ±nantariya½, cittassa ±nantariya½ citt±nantariya½, so citt±nantariyaµµho. Arahato cuticitta½ vajjetv± yassa kassaci samanantaraniruddhassa cittassa anantaracittupp±dane samatthabh±vo maggacittassa anantara½ phalupp±dane samatthabh±voti adhipp±yo. Cittassa vuµµh±naµµhoti gotrabhucittassa nimittato, maggacittassa nimittapavattato vuµµh±naµµho. Cittassa vivaµµanaµµhoti tasseva cittadvayassa yath±vuttato vuµµhitassa nibb±ne vivaµµanaµµho. Cittassa hetuµµhoti cittassa hetupaccayabh³t±na½ navanna½ het³na½ hetuµµho. Cittassa paccayaµµhoti cittassa vatth±rammaº±d²na½ anekesa½ paccay±na½ paccayaµµho. Cittassa vatthuµµhoti cittassa vatthubh³t±na½ cakkhusotagh±najivh±k±yahadayavatth³na½ vatthuµµho. Cittassa bh³maµµhoti cittassa uppattidesavasena k±m±vacar±dibh³mi-attho. Cittassa ±rammaºaµµhoti r³p±di-±rammaºaµµho. Paricitass±rammaºassa sañcaraºaµµh±naµµhena gocaraµµho. Upari vuttaviññ±ºacariy±vasena cariyaµµho. Atha v± payogasamud±c±raµµho cariyaµµho. Cittassa gaman±bh±vepi d³rasantik±rammaºagahaºavasena gataµµho. Abhin²h±raµµhoti gahit±rammaºato aññ±rammaºamanasik±rattha½ cittassa abhin²haraºaµµho. Cittassa niyy±naµµhoti maggacittassa vaµµato niyy±naµµho. “Nekkhamma½ paµiladdhassa k±macchandato citta½ nissaµa½ hot²”ti-±din± (paµi. ma. 1.24, 191 thoka½ visadisa½) nayena cittassa nissaraºaµµho. 15. Ekatt±d²ni dv±catt±l²sa vissajjan±ni ekattasambandhena niddiµµh±ni. Ekatteti ±rammaºekatte, ek±rammaºeti attho. Paµhamajjh±navasena pakkhandanaµµho. Dutiyajjh±navasena pas²danaµµho. Tatiyajjh±navasena santiµµhanaµµho. Catutthajjh±navasena muccanaµµho. Paccavekkhaºavasena eta½ santanti passanaµµho. Y±n²kataµµh±dayo pañca sam±dhissa vas²bh±vavises±. Y±n²kataµµhoti yuttay±nasadisakataµµho. Vatthukataµµhoti patiµµhaµµhena vatthu viya kataµµho. Anuµµhitaµµhoti paccupaµµhitaµµho. Paricitaµµhoti samantato citaµµho. Susam±raddhaµµhoti suµµhu sam±raddhaµµho sukataµµhoti attho. ¾vajjanasam±pajjana-adhiµµh±navuµµh±napaccavekkhaºavasit±vasena v± paµip±µiy± pañca pad±ni yojetabb±ni. Kasiº±di-±rammaºabh±van±ya sikh±ppattak±le cittacetasik±na½ pariggahapariv±raparip³raµµho. Tesa½yeva samm± sam±hitatt± ek±rammaºe samosaraºena samodh±naµµho. Tesa½yeva balappattiy± ±rammaºa½ abhibhavitv± patiµµh±navasena adhiµµh±naµµho. Samathassa vipassan±ya v± ±dito, ±darena v± sevanavasena ±sevanaµµho. Va¹¹hanavasena bh±vanaµµho Punappuna½ karaºavasena bahul²kammaµµho. Bahul²katassa suµµhu samuµµhitavasena susamuggataµµho. Susamuggatassa paccan²kehi suµµhu vimuttivasena ±rammaºe ca suµµhu adhimuttivasena suvimuttaµµho. Bujjhanaµµh±d²ni catt±ri pad±ni bojjhaªgavasena vutt±ni. Sot±pattimaggabojjhaªg±na½ bujjhanaµµho. Sakad±g±mimaggabojjhaªg±na½ anubujjhanaµµho. An±g±mimaggabojjhaªg±na½ paµibujjhanaµµho. Arahattamaggabojjhaªg±na½ sambujjhanaµµho. Vipassan±bojjhaªg±na½ v± bujjhanaµµho. Dassanamaggabojjhaªg±na½ anubujjhanaµµho. Bh±van±maggabojjhaªg±na½ paµibujjhanaµµho. Phalabojjhaªg±na½ sambujjhanaµµho. Yath±vuttanayeneva bojjhaªg±na½ tassa tassa puggalassa bodhan±dikaraºena bodhanaµµh±dayo catt±ro atth± veditabb±. Yath±vutt±na½yeva bojjhaªg±na½ bujjhanaµµhena “bodho”ti laddhan±massa puggalassa pakkhe bhavatt± bodhipakkhiy± n±ma. Tesa½ yath±vutt±na½yeva bodhipakkhiyaµµh±dayo catt±ro atth± veditabb±. Vipassan±paññ±vasena jotanaµµho. Kamato catumaggapaññ±vasena ujjotan±nujjotanapaµijjotanasañjotanaµµho. Kamato catumaggapaññ±vasena v± jotanaµµh±dayo, phalapaññ±vasena sañjotanaµµho veditabbo. 16. Pat±panaµµh±d²ni aµµh±rasa vissajjan±ni ariyamaggavasena niddiµµh±ni. Ariyamaggo hi yassuppajjati, ta½ pat±peti pabh±seti viroc±pet²ti pat±pano, tassa pat±panaµµho. Tasseva atipabhassarabh±vena saya½ virocanaµµho. Kiles±na½ visosanena sant±panaµµho. Amalanibb±n±rammaºatt± amalaµµho. Sampayuttamal±bh±vena vimalaµµho. ¾rammaºakaraºamal±bh±ve nimmalaµµho. Atha v± sot±pattimaggassa amalaµµho. Sakad±g±mi-an±g±mimagg±na½ vimalaµµho. Arahattamaggassa nimmalaµµho. Atha v± s±vakamaggassa amalaµµho. Paccekabuddhamaggassa vimalaµµho. Samm±sambuddhamaggassa nimmalaµµho. Kilesavisam±bh±vena samaµµho. “Samm± m±n±bhisamay±”ti-±d²su (ma. ni. 1.28; a. ni. 3.33; 5.200) viya kilesappah±naµµhena samayaµµho. Vikkhambhanatadaªgasamucchedapaµippassaddhinissaraºasaªkh±tesu pañcasu vivekesu samucchedavivekatt± vivekaµµho, vin±bh±vaµµho. Nissaraºaviveke nibb±ne caraºato vivekacariyaµµho. Pañcasu vir±gesu samucchedavir±gatt± vir±gaµµho, virajjanaµµho. Nissaraºavir±ge nibb±ne caraºato vir±gacariyaµµho. Pañcasu nirodhesu samucchedanirodhatt± nirodhaµµho. Dukkhanirodhe nibb±ne caraºato nirodhacariyaµµho. Paricc±gapakkhandanavosaggatt± vosaggaµµho. Ariyamaggo hi samucchedavasena kilesappah±nato paricc±gavosaggo, ±rammaºakaraºena nibb±napakkhandanato pakkhandanavosaggo ca. Vipassan± pana tadaªgavasena kilesappah±nato paricc±gavosaggo, tanninnabh±vena nibb±napakkhandanato pakkhandanavosaggo. Na so idha adhippeto. Vosaggabh±vena caraºato vosaggacariyaµµho. Pañcasu vimutt²su samucchedavimuttitt± vimuttaµµho. Nissaraºavimuttiya½ caraºato vimutticariyaµµho. Chandav²riyacittav²ma½s±saªkh±tesu cat³su iddhip±desu ekeka-iddhip±davasena dasa dasa katv± caturiddhip±davasena chandaµµh±d²ni catt±l²sa vissajjan±ni niddiµµh±ni. Kattukamyataµµho chandaµµho. Chanda½ s²sa½ katv± bh±van±rambhak±le m³laµµho. Sahaj±t±na½ patiµµh±bh±vena p±daµµho. Padaµµhoti v± p±µho. Iddhip±datt± adhipatibh±vena padh±naµµho. Payogak±le ijjhanaµµho. Saddh±sampayogena adhimokkhaµµho. V²riyasampayogena paggahaµµho. Satisampayogena upaµµh±naµµho. Sam±dhisampayogena avikkhepaµµho. Paññ±sampayogena dassanaµµho. Paggahaµµho v²riyaµµho. V²riya½ s²sa½ katv± bh±van±rambhak±le m³laµµho. Saya½ v²riyatt± paggahaµµho. Cintanaµµh±diko cittaµµho. Citta½ s²sa½ katv± bh±van±rambhak±le m³laµµho. Upaparikkhanaµµho v²ma½saµµho. V²ma½sa½ s²sa½ katv± bh±van±rambhak±le m³laµµho. Saya½ v²ma½satt± dassanaµµho.