4. Addh±suttavaººan±
63. Catutthe addh±ti k±l±. At²to addh±ti-±d²su dve pariy±y±– suttantapariy±yo, abhidhammapariy±yo ca. Tattha suttantapariy±yena paµisandhito pubbe at²to addh± n±ma, cutito pacch± an±gato addh± n±ma, saha cutipaµisandh²hi tadanantara½ paccuppanno addh± n±ma. Abhidhammapariy±yena upp±do, µhiti, bhaªgoti ime tayo khaºe patv± niruddhadhamm± at²to addh± n±ma, tayopi khaºe asampatt± an±gato addh± n±ma, khaºattayasamaªgino paccuppanno addh± n±ma. Aparo nayo– ayañhi at²t±divibh±go addh±santatisamayakhaºavasena catudh± veditabbo. Tesu addh±vibh±go vutto. Santativasena sabh±g± eka-utusamuµµh±n±, ek±h±rasamuµµh±n± ca pubb±pariyavasena vattam±n±pi paccuppann±. Tato pubbe visabh±ga-utu-±h±rasamuµµh±n± at²t± pacch± an±gat±. Cittaj± ekav²thi-ekajavana-ekasam±pattisamuµµh±n± paccuppann± n±ma, tato pubbe at²t±, pacch± an±gat±. Kammasamuµµh±n±na½ p±µiyekka½ santativasena at²t±dibhedo natthi, tesa½yeva pana utu-±h±racittasamuµµh±n±na½ upatthambhakavasena tassa at²t±dibh±vo veditabbo. Samayavasena ekamuhuttapubbaºhas±yanharattidiv±d²su samayesu sant±navasena pavattam±n± ta½ta½samaye paccuppann± n±ma, tato pubbe at²t±, pacch± an±gat±. Aya½ t±va r³padhammesu nayo. Ar³padhammesu pana khaºavasena upp±d±dikkhaºattayapariy±pann± paccuppann±, tato pubbe at²t±, pacch± an±gat±. Apica atikkantahetupaccayakicc± at²t±, niµµhitahetukicc± aniµµhitapaccayakicc± paccuppann±, ubhayakicca½ asampatt± an±gat±. Attano v± kiccakkhaºe paccuppann±, tato pubbe at²t±, pacch± an±gat±. Ettha ca khaº±dikath±va nippariy±y±, ses± pariy±y±. Ayañhi at²t±dibhedo n±ma dhamm±na½ hoti, na k±lassa. At²t±dibhede pana dhamme up±d±ya paramatthato avijjam±nopi k±lo idha teneva voh±rena at²toti-±din± vuttoti veditabbo. G±th±su akkheyyasaññinoti ettha akkh±yati, kath²yati, paññ±p²yat²ti akkheyya½, kath±vatthu, atthato r³p±dayo pañcakkhandh±. Vuttañheta½–
“At²ta½ v± addh±na½ ±rabbha katha½ katheyya, an±gata½ v±…pe… paccuppanna½ v± addh±na½ ±rabbha katha½ katheyy±”ti (d². ni. 3.305).
Tath±–
“Ya½, bhikkhave r³pa½ at²ta½ niruddha½ vipariºata½, ‘ahos²’ti tassa saªkh±, ‘ahos²’ti tassa samaññ±, ‘ahos²’ti tassa paññatti; na tassa saªkh± atth²ti, na tassa saªkh± bhavissat²”ti (sa½. ni. 3.62)–
Eva½ vuttena niruttipathasuttenapi ettha attho d²petabbo. Eva½ kath±vatthubh±vena akkheyyasaªkh±te khandhapañcake ahanti ca mamanti ca devoti ca manussoti ca itth²ti ca purisoti ca ±din± pavattasaññ±vasena akkheyyasaññino, pañcasu up±d±nakkhandhesu sattapuggal±disaññinoti attho. Akkheyyasmi½ taºh±diµµhigg±havasena patiµµhit±, r±g±divasena v± aµµhah±k±rehi patiµµhit±. Ratto hi r±gavasena patiµµhito hoti, duµµho dosavasena, m³¼ho mohavasena, par±maµµho diµµhivasena, th±magato anusayavasena, vinibaddho m±navasena, aniµµhaªgato vicikicch±vasena, vikkhepagato uddhaccavasena patiµµhito hot²ti.
Akkheyya½ apariññ±y±ti ta½ akkheyya½ tebh³makadhamme t²hi pariññ±hi aparij±nitv± tassa aparij±nanahetu. Yogam±yanti maccunoti maraºassa yoga½ tena sa½yoga½ upagacchanti, na visa½yoganti attho. Atha v± yoganti up±ya½, tena yojita½ pas±rita½ m±rasenaµµh±niya½ anatthaj±la½ kilesaj±lañca upagacchant²ti vutta½ hoti. Tath± hi vutta½–
“Na hi no saªgara½ tena, mah±senena maccun±”ti. (Ma. ni. 3.272; j±. 2.22.121; netti. 103).
Ett±vat± vaµµa½ dassetv± id±ni vivaµµa½ dassetu½ “akkheyyañca pariññ±y±”ti-±di vutta½. Tattha ca-saddo byatireke, tena akkheyyaparij±nanena laddhabba½ vakkham±nameva visesa½ joteti. Pariññ±y±ti vipassan±sahit±ya maggapaññ±ya dukkhanti paricchijja j±nitv±, tappaµibaddhakilesappah±nena v± ta½ samatikkamitv± tissannampi pariññ±na½ kicca½ matthaka½ p±petv±. Akkh±t±ra½ na maññat²ti sabbaso maññan±na½ pah²natt± kh²º±savo akkh±t±ra½ na maññati, k±rak±disabh±va½ kiñci att±na½ na paccet²ti attho. Phuµµho vimokkho manas±, santipadamanuttaranti yasm± sabbasaªkhatavimuttatt± “vimokkho”ti sabbakilesasant±pav³pasamanaµµh±nat±ya “santipadan”ti laddhan±mo nibb±nadhammo phuµµho phusito patto, tasm± akkh±t±ra½ na maññat²ti. Atha v± “pariññ±y±”ti padena dukkhasaccassa pariññ±bhisamaya½ samudayasaccassa pah±n±bhisamayañca vatv± id±ni “phuµµho vimokkho manas±, santipadamanuttaran”ti imin± magganirodh±na½ bh±van±sacchikiriy±bhisamaya½ vadati. Tassattho– samucchedavasena sabbakilesehi vimuccat²ti vimokkho, ariyamaggo. So panassa maggacittena phuµµho phusito bh±vito, teneva anuttara½ santipada½ nibb±na½ phuµµha½ phusita½ sacchikatanti. Akkheyyasampannoti akkheyyanimitta½ vividh±hi vipatt²hi upaddute loke pah²navipall±sat±ya tato suparimutto akkheyyapariññ±bhinibbatt±hi sampatt²hi sampanno samann±gato. Saªkh±ya sev²ti paññ±vepullappattiy± c²var±dipaccaye saªkh±ya parituletv±va sevanas²lo, saªkh±tadhammatt± ca ±p±thagata½ sabbampi visaya½ cha¼aªgupekkh±vasena saªkh±ya sevanas²lo. Dhammaµµhoti asekkhadhammesu nibb±nadhamme eva v± µhito. Vedag³ti veditabbassa catusaccassa p±raªgatatt± vedag³. Eva½guºo arah± bhav±d²su katthaci ±yati½ punabbhav±bh±vato manussadev±ti saªkhya½ na upeti, apaññattikabh±vameva gacchat²ti anup±d±parinibb±nena desana½ niµµh±pesi.
Catutthasuttavaººan± niµµhit±.