Tattha tesu ucchedav±d²sassatav±d²puggalesu pavatt± ucchedav±dasassatav±d± ubho ant± antadvayapaµipad± honti. Aya½ antadvayapaµipad± sa½s±rapavattanassa hetubh±vato sa½s±rapavatti hoti, tassa antadvayassa paµipajjanassa pajahanavasena majjhimapaµipad±saŖkh±tova ariyo aµµhaŖgiko maggo paµipakkho hoti pah±yakatt±. Aya½ maggo sa½s±ranivattanassa hetubh±vato sa½s±ranivatti hoti. Tattha sa½s±rapavattisa½s±ranivatt²su pavatti sa½s±rapavatti dukkha½ dukkhasacca½, tadabhisaŖgo tasmi½ dukkhe abhisaŖgo taŗh± samudayo samudayasacca½, taŗh±nirodho dukkhanirodho nirodhasacca½, ariyo aµµhaŖgiko maggo dukkhanirodhag±min² paµipad± maggasacca½, iti im±ni catt±ri sacc±ni niddh±rit±ni. Dukkha½ parińńeyyanti-±dimhi vuttanayova attho. Ucchedasassatassa kittako pabhedo, maggassa kittakoti pucchitabbatt± tattha ucchedasassatanti-±di vutta½. Tattha ucchedasassata-ariyamaggesu ucchedasassatadassana½ sam±sato saŖkhepato v²sativatthuk± sakk±yadiµµhi. Ucchedo pańcup±d±nakkhandhe niss±ya pavattatt± pańcavidho, sassatadassana½ ekekasmi½ tidh± uppajjanato pannarasavidhanti v²satividha½ hoti. Vitth±rato dv±saµµhi diµµhigat±ni. Katam±ni? Catt±ro sassatav±d±, catt±ro ekaccasassatav±d±, catt±ro ant±nantav±d±, catt±ro amar±vikkhepav±d±, dve adhiccasamuppannav±d±, so¼asa sańń²v±d±, aµµha asańń²v±d±, aµµha nevasańń²n±sańń²v±d±, satta ucchedav±d±, pańca diµµhadhammanibb±nav±d±ti dv±saµµhi diµµhigat±ni veditabb±ni. Vitth±rato pana brahmaj±lasutte (d². ni. 1.30 ±dayo) ±gat±ni. Tesa½ ucchedasassatadassan±na½ tecatt±l²sa½ bodhipakkhiyadhamm± paµipakkho maggo. Katame tecatt±l²sa½? Aniccasańń± dukkhasańń± anattasańń±ti tisso sańń± ca pah±nasańń± vir±gasańń± nirodhasańń±ti tisso sańń± c±ti cha sańń± ca catt±ro satipaµµh±n±, catt±ro sammappadh±n±, catt±ro iddhip±d±, pańcindriy±ni, pańca bal±ni, satta bojjhaŖg±, aµµha maggaŖg±n²ti tecatt±l²sa½ bodhipakkhiyadhamm± vipassan±vasena paµipakkho maggo n±ma. Samathavasena katamo paµipakkhoti vattabbatt± aµµha vimokkh±ti-±di vutta½. Aµµha vimokkh± p±kaµ±. Dasa kasiŗ±yatan±ni samathavasena paµipakkho maggo n±ma. Katama½ ń±ŗa½ katamassa dhammassa pad±lananti pucchitabbatt± dv±saµµhi diµµhigat±n²ti-±di vutta½. Diµµhicarite pavatt±ni diµµhigat±ni, moho. Taŗh±carite pavatt±ni diµµhigat±ni, j±la½. An±divasena pavatto moho. Anidhanavasena pavatta½ j±la½. Aµµha sam±pattiyo sam±pajjitv± tejetv± tikkha½ vipassan±ń±ŗańca ariyamaggań±ŗańcań±ŗavajira½ n±ma bodhipakkhiyadhamm±na½ ń±ŗapadaµµh±natt±. Moho ca j±lańca mohaj±la½. Pad±let²ti pad±lana½, kattari yupaccayo, mohaj±lassa pad±lananti mohaj±lapad±lana½. Pad±lanańhi duvidha½ vikkhambhanapad±lana½ samucchedapad±lananti. Pubbabh±ge samathavipassan±vasena vikkhambhanapad±lana½, maggakkhaŗe samucchedapad±lana½ eva daµµhabba½. Tatth±ti tasmi½ mohaj±le avijj± moho, bhavataŗh± j±la½. Attano ±dh±ra½ puggala½ dukkh±d²su aµµhasu µh±nesu mohet²ti moho. Paµhama½ j±la½ jaµa½ l±yitv± jaµ±vasena l±ti pavattat²ti j±la½, attani j±ta½ macchasakuŗ±dika½ l±ti gaŗh±ti, l±peti gaŗh±pet²ti v± j±la½, j±la½ viy±ti j±la½. Tena vutta½ at²t±dibhedabhinnesu r³p±d²su, saka-attabh±v±d²su ca sa½sibbanavasena pavattanato j±la½ bhavataŗh±ti (netti. aµµha. 80). Avijj±taŗh±hi attakilamath±nuyog±d²na½ kilesapakkh±na½ niddh±raŗa½ kata½ katha½ kena saddahitabbanti vattabbatt± tena vuccati pubb± koµi na pańń±yati avijj±ya ca bhavataŗh±ya c±ti vutta½. 81. Ito s±sanato bahiddh± diµµhicaritataŗh±carit±na½ paµipad±dayo niddh±rit±, s±sane diµµhicaritataŗh±carit±na½ paµipad±dayo katha½ niddh±ritabb±ti vattabbatt± sa½kilesapakkh± suttatth± ±cariyena dassit±, vod±napakkhasuttatth± katha½ dassitabb±ti vattabbatt± v± tattha diµµhicarito asmi½ s±saneti-±di vutta½. Tatth±ti tesu diµµhicaritataŗh±caritesu. Diµµhicarito puggalo asmi½ s±sane pabbajito hutv± cat³su paccayesu sallekh±nusantatavutti bhavati. Kasm±? Yasm± sallekhe tibbag±ravo, tasm± sallekhe tibbag±ravatt±. Taŗh±carito puggalo asmi½ s±sane pabbajito hutv± sikkh±nusantatavutti bhavati Kasm±? Yasm± sikkh±ya tibbag±ravo, tasm± sikkh±ya tibbag±ravatt±. Diµµhicarito puggalo sammattaniy±ma½ okkamanto hutv± dhamm±nus±r² puggalo bhavati. Kasm±? Diµµhiy± diµµhivisaye pańń±sadisapavattanato. Taŗh±carito puggalo sammattaniy±ma½ okkamanto hutv± saddh±nus±r² bhavati. Kasm±? Taŗh±vasena micch±dhimokkhatt±. Diµµhicarito puggalo sukh±ya paµipad±ya, dandh±bhińń±ya ca niyy±ti, sukh±ya paµipad±ya, khipp±bhińń±ya ca niyy±ti sukhena kilesehi vikkhambhitu½ samatthatt±. Taŗh±carito puggalo dukkh±ya paµipad±ya, dandh±bhińń±ya ca niyy±ti, dukkh±ya paµipad±ya, khipp±bhińń±ya ca niyy±ti dukkhena kilesehi vikkhambhitu½ samatthatt±. Tath± kasm± niyy±t²ti pucchitabbatt± tattha ki½ k±raŗa½ yanti-±di vutta½. Ya½ yena k±raŗena niyy±ti, ta½ k±raŗa½ kinti pucchati. Tassa taŗh±caritassa k±m± sukhena apariccatt± hi yasm± bhavanti, tasm± k±m±na½ sukhena apariccattatt± tath± niyy±ti. So taŗh±carito k±mehi vatthuk±makilesak±mehi viveciyam±no dukkhena paµinissarati, dandhańca dhamma½ catusaccadhamma½ ±j±n±ti. Yo pana aya½ puggalo diµµhicarito hoti, so aya½ diµµhicarito puggalo ±dito ±dimhiyeva k±mehi kilesak±mavatthuk±mehi anatthiko bhavati. So diµµhicarito tato tehi k±mehi viveciyam±no khippańca sukhena paµinissarati, khippańca dhamma½ ±j±n±ti. Taŗh±carito dukkh±ya paµipad±ya dandh±bhińń±ya niyy±ti, diµµhicarito sukh±ya paµipad±ya khipp±bhińń±ya niyy±t²ti ekek±ya paµipad±ya bhavitabbanti vattabbatt± dukkh±pi paµipad± duvidh± dandh±bhińń± ca khipp±bhińń± ca, sukh±pi paµipad± duvidh± dandh±bhińń± ca khipp±bhińń± c±ti vutta½. Eva½ sati ekova dv²hi dv²hi paµipad±hi niyy±t²ti ±pajjat²ti vattabbatt± satt±p²ti-±di vutta½. Taŗh±carit± satt±pi duvidh± mudindriy±pi tikkhindriy±pi, diµµhicarit± satt±pi duvidh± mudindriy±pi tikkhindriy±p²ti yojan± k±tabb±. Ye taŗh±caritadiµµhicarit± mudindriy± bhavanti, te taŗh±caritadiµµhicarit± dandhańca paµinissaranti, dandhańca dhamma½ ±j±nanti. Ye taŗh±caritadiµµhicarit± tikkhindriy± bhavanti, te taŗh±caritadiµµhicarit± khippańca paµinissaranti, khippańca dhamma½ ±j±nanti, tasm± ekekasseva ekek± paµipad± yutt±v±ti. Im±hi paµipad±hi niyyantiyeva, na niyyi½su niyyissant²ti ±pajjeyya vattam±navibhattiy± niddiµµhatt±ti vattabbatt± im± catassoti-±di vutta½. At²tepi im±hi cat³hi paµipad±hi niyyi½su, paccuppannesupi niyyanti, an±gatepi niyyissant²ti attho gahetabbo yath± pabbato tiµµhat²ti. Evanti eva½ vuttappak±rena. Ariyapuggal± catukkamagga½ paµipada½ pańń±penti. Kimattha½ pańń±pent²ti vattabbatt± abudhajanasevit±y±ti-±di vutta½. Aya½ vuccati nandiy±vaµµassa nayassa bh³m²ti taŗh±-avijj±na½ vasena sa½kilesapakkhe dvidis± catusaccayojan±pi samathavipassan±na½ vasena vod±napakkhe dvidis± catusaccayojan±pi dassit±. Aya½ catubbidh± catusaccayojan± nandiy±vaµµassa nayassa samuµµh±na½ bh³mi samuµµh±nabh±vatoti. Tath±vidh±ya catusaccayojan±ya nandiy±vaµµassa nayassa samuµµh±nabh³mibh±vo kena saddahitabboti vattabbatt± ten±h±ti-±di vutta½. 82. Nandiy±vaµµassa nayassa samuµµh±nabh³t± bh³mi dassit±, tassa nandiy±vaµµassa nayassa kattha katam± dis± kittakena upaparikkhitabb±ti vattabbatt± veyy±karaŗesu h²ti-±di vutta½. Hi-saddo pakkhantarattho. Ye dis±bh³t± ±h±r±dayo dhamm± veyy±karaŗesu kusal±kusal±ti vutta½, te dis±bh³t± ±h±r±dayo dhamm± duvidhena ime akusal± dhamm± sa½kilesadhamm±, ime kusal± vod±nadhamm±ti duvidhena upaparikkhitabb± ±locitabb±. Katamena duvidhen±ti pucchitabbatt± lokavaµµ±nus±r² ca lokavivaµµ±nus±r² c±ti vutta½. Katama½ vaµµa½, katama½ vivaµµanti pucchitabbatt± vaµµa½ n±ma sa½s±ro, vivaµµa½ nibb±nanti vutta½. Sa½s±rassa katamo het³ti pucchitabbatt± kammakiles± hetu sa½s±rass±ti vutta½. Katama½ kamma½ n±ma, cetan±yeva kamma½ n±ma ki½, ud±hu cetasikańca phalad±nasamatth±samatthampi kamma½ kinti pucchitabbatt± tattha kammanti-±di vutta½. Tatth±ti tesu kammakilesesu. Ta½ kamma½ katha½ kena pak±rena daµµhabbanti ce vadeyya, yath± yena upacayena kata½ kamma½ phalad±nasamattha½ hoti, tasmi½ upacaye ta½ kamma½ daµµhabba½. Te kiles± katamehi dhammehi niddisitabb±ti ce puccheyya, sabbepi kiles± cat³hi vipall±sehi niddisitabb±. Te kiles± kattha daµµhabb±ti ce puccheyya, dasavatthuke kilesapuńje te kiles± daµµhabb±. Katam±ni dasa vatth³n²ti ce puccheyya, catt±ro ±h±r±, catt±ro vipall±s±, catt±ri up±d±n±ni, catt±ro yog±, catt±ro ganth±, catt±ro ±sav±, catt±ro ogh±, catt±ro sall±, catasso vińń±ŗaµµhitiyo, catt±ri agatigaman±n²ti dasa vatth³n²ti veditabb±ni catunna½ kiccavasena ekatt±. Ettha ca kiles±na½ paccayo vatthuk±mopi kilesopi kilesavatthu hoti purim±na½ purim±na½ kiles±na½ pacchim±na½ pacchim±na½ kiles±na½ paccayabh±vato. Katamo katamo katamassa katamassa vatth³ti pucchitabbatt± paµhame ±h±reti-±di vutta½. ¾lambitabbe paµhame kaba¼²k±r±h±re paµhamo r³pa½ subhanti vipall±so ±rammaŗakaraŗavasena pavattati. ¾lambitabbe dutiye phass±h±re dutiyo phassapaccay± vedan± sukh±ti vipall±so pavattati. ¾lambitabbe tatiye citt±h±re tatiyo citta½ niccanti vipall±so pavattati, ±lambitabbe catutthe manosańcetan±h±re dhammo att±ti vipall±so ±rammaŗakaraŗavasena pavattati. ¾lambitabbe paµhame r³pa½ subhanti vipall±so paµhama½ k±mup±d±na½ ±rammaŗakaraŗavasena pavattati. Sesesupi yath±raha½ nay±nus±rena yojetv± attho veditabbo. 83. Tesu ±h±r±d²su katamo katamassa puggalassa upakkilesoti vattabbatt± tattha yo c±ti-±di vutta½. Tatth±ti tesu ±h±r±d²su, taŗh±caritadiµµhicaritesu v±. Taŗh±caritassa r³pavedan±su tibbacchandar±gassa uppajjanato yo ca kaba¼²k±ro ±h±ro, yo ca phass±h±ro pavattati, ime kaba¼²k±r±h±raphass±h±r± taŗh±caritassa puggalassa upakkiles± bhavanti. Diµµhicaritassa dhammacittesu balava-attanicc±bhinivesassa uppajjanato yo ca manosańcetan±h±ro, yo ca vińń±ŗ±h±ro pavattati, ime manosańcetan±h±ravińń±ŗ±h±r± diµµhicaritassa puggalassa upakkiles± bhavanti. Tattha yo ca asubhe subhanti-±d²supi vuttanay±nus±rena attho gahetabboti. Purim±na½ dvinna½ dvinna½ taŗh±padh±natt± ceva taŗh±sabh±vatt± ca, pacchim±na½ dvinna½ dvinna½ diµµhipadh±natt± ceva diµµhisabh±vatt± c±ti.