Tacapariggaºhakena ca yog±vacarena uttaroµµhato paµµh±ya tacassa ma½sassa ca antarena citta½ pesentena paµhama½ t±va mukhattaco vavatthapetabbo, tato s²sattaco, atha bahig²vattaco, tato anulomena paµilomena ca dakkhiºahatthattaco. Atha teneva kamena v±mahatthattaco, tato piµµhittaco, atha ±nisadattaco, tato anulomena paµilomena ca dakkhiºap±dattaco, atha v±map±dattaco, tato vatthi-udarahadaya-abbhantarag²vattaco, tato heµµhimahanukattaco, atha adharoµµhattaco. Eva½ y±va puna upari oµµhattacoti Disato dv²su dis±su j±to. Ok±sato sakalasar²ra½ pariyonandhitv± µhitoti.
Tattha yath± allacammapariyonaddh±ya pe¼±ya na allacamma½ j±n±ti “may± pe¼± pariyonaddh±”ti, napi pe¼± j±n±ti “aha½ allacammena pariyonaddh±”ti; evameva na taco j±n±ti “may± ida½ c±tumah±bh³tika½ sar²ra½ onaddhan”ti, napi ida½ c±tumah±bh³tika½ sar²ra½ j±n±ti “aha½ tacena onaddhan”ti. ¾bhogapaccavekkhaºavirahit± hi ete dhamm±…pe… na puggaloti. Kevala½ tu–
“Allacammapaµicchanno, navadv±ro mah±vaºo;
samantato paggharati, asucip³tigandhiyo”ti.
Paricchedato heµµh± ma½sena tattha patiµµhitatalena v± upari chaviy± paricchinnoti vavatthapeti. Ayametassa sabh±gaparicchedo, visabh±gaparicchedo pana kesasadiso ev±ti eva½ taca½ vaºº±dito vavatthapeti.
Tato para½ sar²re navapesisatappabheda½ ma½sa½ vaººato ratta½ p±libhaddakapupphasannibhanti vavatthapeti. Saºµh±nato n±n±saºµh±nanti. Tath± hi tattha jaªghama½sa½ t±lapattapuµabhattasaºµh±na½, avikasitaketak²maku¼asaºµh±nantipi keci. Ðruma½sa½ sudh±pisananisadapotakasaºµh±na½, ±nisadama½sa½ uddhanakoµisaºµh±na½, piµµhima½sa½ t±lagu¼apaµalasaºµh±na½, ph±sukadvayama½sa½ va½samayakoµµhakucchipadesamhi tanumattik±lepasaºµh±na½, thanama½sa½ vaµµetv± avakkhittaddhamattik±piº¹asaºµh±na½, dveb±huma½sa½ naªguµµhas²sap±de chetv± niccamma½ katv± µhapitamah±m³sikasaºµh±na½, ma½sas³nakasaºµh±nantipi eke. Gaº¹ama½sa½ gaº¹appadese µhapitakarañjab²jasaºµh±na½, maº¹³kasaºµh±nantipi eke. Jivh±ma½sa½ nuh²pattasaºµh±na½, n±s±ma½sa½ omukhanikkhittapaººakosasaºµh±na½, 0.akkhik³pama½sa½ addhapakka-udumbarasaºµh±na½, s²sama½sa½ pattapacanakaµ±hatanulepasaºµh±nanti Ma½sapariggaºhakena ca yog±vacarena et±neva o¼±rikama½s±ni saºµh±nato vavatthapetabb±ni. Evañhi vavatth±payato sukhum±ni ma½s±ni ñ±ºassa ±p±tha½ ±gacchant²ti. Disato dv²su dis±su j±ta½. Ok±sato s±dhik±ni t²ºi aµµhisat±ni anulimpitv± µhitanti.
Tattha yath± th³lamattik±nulitt±ya bhittiy± na th³lamattik± j±n±ti “may± bhitti anulitt±”ti, napi bhitti j±n±ti “aha½ th³lamattik±ya anulitt±”ti, evameva½ na navapesisatappabheda½ ma½sa½ j±n±ti “may± aµµhisatattaya½ anulittan”ti, napi aµµhisatattaya½ j±n±ti “aha½ navapesisatappabhedena ma½sena anulittan”ti. ¾bhogapaccavekkhaºavirahit± hi ete dhamm±…pe… na puggaloti. Kevala½ tu–
“Navapesisat± ma½s±, anulitt± ka¼evara½;
n±n±kimikul±kiººa½, m²¼haµµh±na½va p³tikan”ti.
Paricchedato heµµh± aµµhisaªgh±µena tattha patiµµhitatalena v± upari tacena tiriya½ aññamaññena paricchinnanti vavatthapeti. Ayametassa sabh±gaparicchedo, visabh±gaparicchedo pana kesasadiso ev±ti eva½ ma½sa½ vaºº±dito vavatthapeti.
Tato para½ sar²re navasatappabhed± nh±r³ vaººato set±ti vavatthapeti, madhuvaºº±tipi eke. Saºµh±nato n±n±saºµh±n±ti. Tath± hi tattha mahant± mahant± nh±r³ kandalamaku¼asaºµh±n±, tato sukhumatar± s³karav±gurarajjusaºµh±n±, tato aºukatar± p³tilat±saºµh±n±, tato aºukatar± s²ha¼amah±v²º±tantisaºµh±n±, tato aºukatar± th³lasuttakasaºµh±n±, hatthapiµµhip±dapiµµh²su nh±r³ sakuºap±dasaºµh±n±, s²se nh±r³ g±mad±rak±na½ s²se µhapitavira¼ataraduk³lasaºµh±n±, piµµhiy± nh±r³ temetv± ±tape pas±ritamacchaj±lasaºµh±n±, avases± imasmi½ sar²re ta½ta½aªgapaccaªg±nugat± nh±r³ sar²re paµimukkaj±lakañcukasaºµh±n±ti. Disato dv²su dis±su j±t±. Tesu ca dakkhiºakaººac³¼ikato paµµh±ya pañca kaº¹aran±mak± mah±nh±r³ purato ca pacchato ca vinandham±n± v±mapassa½ gat±, v±makaººac³¼ikato paµµh±ya pañca purato ca pacchato ca vinandham±n± dakkhiºapassa½ gat±, dakkhiºagalav±µakato paµµh±ya pañca purato ca pacchato ca vinandham±n± v±mapassa½ gat±, v±magalav±µakato paµµh±ya pañca purato ca pacchato ca vinandham±n± dakkhiºapassa½ gat±, dakkhiºahattha½ vinandham±n± purato ca pacchato ca pañca pañc±ti dasa kaº¹aran±mak± eva mah±nh±r³ ±ru¼h±. Tath± v±mahattha½, dakkhiºap±da½, v±map±dañc±ti evamete saµµhi mah±nh±r³ sar²radh±rak± sar²raniy±mak±tipi vavatthapeti. Ok±sato sakalasar²re aµµhicamm±na½ aµµhima½s±nañca antare aµµh²ni ±bandham±n± µhit±ti.
Tattha yath± vallisant±nabaddhesu kuµµad±r³su na vallisant±n± j±nanti “amhehi kuµµad±r³ni ±baddh±n²”ti, napi kuµµad±r³ni j±nanti “maya½ vallisant±nehi ±baddh±n²”ti; evameva na nh±r³ j±nanti “amhehi t²ºi aµµhisat±ni ±baddh±n²”ti, napi t²ºi aµµhisat±ni j±nanti “maya½ nh±r³hi ±baddh±n²”ti. ¾bhogapaccavekkhaºavirahit± hi ete dhamm±…pe… na puggaloti. Kevala½ tu–
“Navanh±rusat± honti, by±mamatte ka¼evare;
bandhanti aµµhisaªgh±µa½, ag±ramiva valliyo”ti.
Paricchedato heµµh± t²hi aµµhisatehi tattha patiµµhitatalehi v± upari tacama½sehi tiriya½ aññamaññena paricchinn±ti vavatthapeti. Ayametesa½ sabh±gaparicchedo, visabh±gaparicchedo pana kesasadiso ev±ti eva½ nh±r³ vaºº±dito vavatthapeti.
Tato para½ sar²re dvatti½sadantaµµhik±na½ visu½ gahitatt± ses±ni catusaµµhi hatthaµµhik±ni catusaµµhi p±daµµhik±ni catusaµµhi mudukaµµhik±ni ma½sanissit±ni dve paºhikaµµh²ni ekekasmi½ p±de dve dve gopphakaµµhik±ni dve jaªghaµµhik±ni eka½ jaººukaµµhi eka½ ³ruµµhi dve kaµiµµh²ni aµµh±rasa piµµhikaºµakaµµh²ni catuv²sati ph±sukaµµh²ni cuddasa uraµµh²ni eka½ hadayaµµhi dve akkhakaµµh²ni dve piµµhib±haµµh²ni dve b±haµµh²ni dve dve aggab±haµµh²ni satta g²vaµµh²ni dve hanukaµµh²ni eka½ n±sikaµµhi dve akkhiµµh²ni dve kaººaµµh²ni eka½ nal±µaµµhi eka½ muddhaµµhi nava s²sakap±laµµh²n²ti evam±din± nayena vuttappabhed±ni aµµh²ni sabb±neva vaººato set±n²ti vavatthapeti.
Saºµh±nato n±n±saºµh±n±ni. Tath± hi tattha aggap±daªguliyaµµh²ni katakab²jasaºµh±n±ni, tadanantar±ni aªgul²na½ majjhapabbaµµh²ni aparipuººapanasaµµhisaºµh±n±ni, m³lapabbaµµh²ni paºavasaºµh±n±ni, morasakalisaºµh±n±n²tipi eke. Piµµhip±daµµh²ni koµµitakandalakandar±sisaºµh±n±ni paºhikaµµh²ni ekaµµhit±laphalab²jasaºµh±n±ni, gopphakaµµh²ni ekatobaddhak²¼±go¼akasaºµh±n±ni, jaªghaµµhikesu khuddaka½ dhanudaº¹asaºµh±na½, mahanta½ khuppip±s±mil±tadhamanipiµµhisaºµh±na½, jaªghaµµhikassa gopphakaµµhikesu patiµµhitaµµh±na½ apan²tatacakhajj³r²ka¼²rasaºµh±na½, jaªghaµµhikassa jaººukaµµhike patiµµhitaµµh±na½ mudiªgamatthakasaºµh±na½ jaººukaµµhi ekapassato ghaµµitapheºasaºµh±na½, ³ruµµh²ni duttacchitav±sipharasudaº¹asaºµh±n±ni, ³ruµµhikassa kaµaµµhike patiµµhitaµµh±na½ suvaººak±r±na½ aggij±lanakasal±k±bundisaºµh±na½ tappatiµµhitok±so aggacchinnapunn±gaphalasaºµh±no, kaµiµµh²ni dvepi ek±baddh±ni hutv± kumbhak±rehi katacullisaºµh±n±ni, t±pasabhisik±saºµh±n±n²tipi eke. ¾nisadaµµh²ni heµµh±mukhaµhapitasappaphaºasaºµh±n±ni, sattaµµhaµµh±nesu chidd±vachidd±ni aµµh±rasa piµµhikaºµakaµµh²ni abbhantarato upar³pari µhapitas²sakapaµµaveµhakasaºµh±n±ni, b±hirato vaµµan±valisaºµh±n±ni, tesa½ antarantar± kakacadantasadis±ni dve t²ºi kaºµak±ni honti, catuv²satiy± ph±sukaµµh²su paripuºº±ni paripuººas²ha¼ad±ttasaºµh±n±ni aparipuºº±ni aparipuººas²ha¼ad±ttasaºµh±n±ni, sabb±neva od±takukkuµassa pas±ritapakkhadvayasaºµh±n±n²tipi eke. Cuddasa uraµµh²ni jiººasandam±nikaphalakapantisaºµh±n±ni, hadayaµµhi dabbiphaºasaºµh±na½, akkhakaµµh²ni khuddakalohav±sidaº¹asaºµh±n±ni, tesa½ heµµh± aµµhi addhacandasaºµh±na½, piµµhib±haµµh²ni pharasuphaºasaºµh±n±ni, upa¹¹hacchinnas²ha¼akud±lasaºµh±n±n²tipi eke. B±haµµh²ni ±d±sadaº¹asaºµh±n±ni, mah±v±sidaº¹asaºµh±n±n²tipi eke. Aggab±haµµh²ni yamakat±lakandasaºµh±n±ni, maºibandhaµµh²ni ekato alliy±petv± µhapitas²sakapaµµaveµhakasaºµh±n±ni, piµµhihatthaµµh²ni koµµitakandalakandar±sisaºµh±n±ni, hatthaªgulim³lapabbaµµh²ni paºavasaºµh±n±ni, majjhapabbaµµh²ni aparipuººapanasaµµhisaºµh±n±ni, aggapabbaµµh²ni katakab²jasaºµh±n±ni, satta g²vaµµh²ni daº¹e vijjhitv± paµip±µiy± µhapitava½saka¼²rakhaº¹asaºµh±n±ni, heµµhimahanukaµµhi kamm±r±na½ ayok³µayottakasaºµh±na½, uparimahanukaµµhi avalekhanasatthakasaºµh±na½, akkhin±sak³paµµh²ni apan²tamiñjataruºat±laµµhisaºµh±n±ni nal±µaµµhi adhomukhaµhapitabhinnasaªkhakap±lasaºµh±na½, kaººac³¼ikaµµh²ni nh±pitakhurakosasaºµh±n±ni, nal±µakaººac³¼ik±na½ upari paµµabandhanok±se aµµhibahalaghaµapuººapaµapilotikakhaº¹asaºµh±na½, muddhanaµµhi mukhacchinnavaªkan±¼ikerasaºµh±na½, s²saµµh²ni sibbetv± µhapitajajjar±l±bukaµ±hasaºµh±n±n²ti. Disato dv²su dis±su j±t±ni.
Ok±sato avisesena sakalasar²re µhit±ni, visesena tu s²saµµh²ni g²vaµµhikesu patiµµhit±ni, g²vaµµh²ni piµµhikaºµakaµµh²su patiµµhit±ni, piµµhikaºµakaµµh²ni kaµiµµh²su patiµµhit±ni, kaµiµµh²ni ³ruµµhikesu patiµµhit±ni, uruµµh²ni jaººukaµµhikesu, jaººukaµµh²ni jaªghaµµhikesu, jaªghaµµh²ni gopphakaµµhikesu, gopphakaµµh²ni piµµhip±daµµhikesu patiµµhit±ni, piµµhip±daµµhik±ni ca gopphakaµµh²ni ukkhipitv± µhit±ni, gopphakaµµh²ni jaªghaµµh²ni…pe… g²vaµµh²ni s²saµµh²ni ukkhipitv± µhit±n²ti eten±nus±rena avases±nipi aµµh²ni veditabb±ni.
Tattha yath± iµµhakagop±nasicay±d²su na uparim± iµµhak±dayo j±nanti “maya½ heµµhimesu patiµµhit±”ti, napi heµµhim± j±nanti “maya½ uparim±ni ukkhipitv± µhit±”ti; evameva na s²saµµhik±ni j±nanti “maya½ g²vaµµhikesu patiµµhit±n²”ti…pe… na gopphakaµµhik±ni j±nanti “maya½ piµµhip±daµµhikesu patiµµhit±n²”ti, napi piµµhip±daµµhik±ni j±nanti “maya½ gopphakaµµh²ni ukkhipitv± µhit±n²”ti. ¾bhogapaccavekkhaºavirahit± hi ete dhamm±…pe… na puggaloti. Kevala½ tu im±ni s±dhik±ni t²ºi aµµhisat±ni navahi nh±rusatehi navahi ca ma½sapesisatehi ±baddh±nulitt±ni, ekaghanacammapariyonaddh±ni, sattarasaharaº²sahass±nugatasinehasinehit±ni, navanavutilomak³pasahassaparissavam±nasedajallik±ni as²tikimikul±ni, k±yotveva saªkhya½ gat±ni, ya½ sabh±vato upaparikkhanto yog±vacaro na kiñci gayh³paga½ passati, kevala½ tu nh±rusambandha½ n±n±kuºapasaªkiººa½ aµµhisaªgh±µameva passati. Ya½ disv± dasabalassa puttabh±va½ upeti. Yath±ha–
“Paµip±µiyaµµh²ni µhit±ni koµiy±,