Asubhabh±van±
Asubhabh±van±vasena panassa eva½ vaººan± veditabb±– evametasmi½ p±º±tip±t±veramaºisikkh±pad±dibhede s²le patiµµhitena payogasuddhena ±dikammikena kulaputtena ±sayasuddhiy± adhigamanattha½ dvatti½s±k±rakammaµµh±nabh±van±nuyogamanuyuñjituk±mena paµhama½ t±vassa ±v±sakulal±bhagaºakammaddh±nañ±tigantharoga-iddhipalibodhena kittipalibodhena v± saha dasa palibodh± honti. Ath±nena ±v±sakulal±bhagaºañ±tikitt²su saªgappah±nena, kammaddh±naganthesu aby±p±rena, rogassa tikicch±y±ti eva½ te dasa palibodh± upacchinditabb±, ath±nena upacchinnapalibodhena anupacchinnanekkhamm±bhil±sena koµippattasallekhavuttita½ pariggahetv± khudd±nukhuddakampi vinay±c±ra½ appajahantena ±gam±dhigamasamann±gato tato aññataraªgasamann±gato v± kammaµµh±nad±yako ±cariyo vinay±nur³pena vidhin± upagantabbo, vattasampad±ya ca ±r±dhitacittassa tassa attano adhipp±yo nivedetabbo. Tena tassa nimittajjh±sayacariy±dhimuttibheda½ ñatv± yadi eta½ kammaµµh±namanur³pa½, atha yasmi½ vih±re attan± vasati, yadi tasmi½yeva sopi vasituk±mo hoti, tato saªkhepato kammaµµh±na½ d±tabba½. Atha aññatra vasituk±mo hoti, tato pah±tabbapariggahetabb±dikathanavasena sapurekkh±ra½ r±gacarit±nukul±dikathanavasena sappabheda½ vitth±rena kathetabba½. Tena ta½ sapurekkh±ra½ sappabheda½ kammaµµh±na½ uggahetv± ±cariya½ ±pucchitv± y±ni t±ni–
“Mah±v±sa½ nav±v±sa½, jar±v±sañca panthani½;
soº¹i½ paººañca pupphañca, phala½ patthitameva ca.
“Nagara½ d±run± khetta½, visabh±gena paµµana½;
paccantas²m±sapp±ya½, yattha mitto na labbhati.
“Aµµh±raset±ni µh±n±ni, iti viññ±ya paº¹ito;
±rak± parivajjeyya, magga½ sappaµibhaya½ yath±”ti. (Visuddhi. 1.52)–
Eva½ aµµh±rasa sen±san±ni parivajjetabb±n²ti vuccanti. T±ni vajjetv±, ya½ ta½–
“Kathañca, bhikkhave, sen±sana½ pañcaªgasamann±gata½ hoti? Idha, bhikkhave, sen±sana½ n±tid³ra½ hoti, nacc±sanna½, gaman±gamanasampanna½, div± app±kiººa½, ratti½ appasadda½ appanigghosa½ appa¹a½samakasav±t±tapasar²sapasamphassa½. Tasmi½ kho pana sen±sane viharantassa appakasirena uppajjanti c²varapiº¹ap±tasen±sanagil±napaccayabhesajjaparikkh±r±. Tasmi½ kho pana sen±sane ther± bhikkh³ viharanti bahussut± ±gat±gam± dhammadhar± vinayadhar± m±tik±dhar±, te k±lena k±la½ upasaªkamitv± paripucchati paripañhati ‘ida½, bhante, katha½, imassa ko attho’ti? Tassa, te ±yasmanto avivaµañceva vivaranti, anutt±n²katañca utt±ni½ karonti, anekavihitesu ca kaªkh±µh±niyesu dhammesu kaªkha½ paµivinodenti. Eva½ kho, bhikkhave, sen±sana½ pañcaªgasamann±gata½ hot²”ti (a. ni. 10.11).–
Eva½ pañcaªgasamann±gata½ sen±sana½ vutta½. Tath±r³pa½ sen±sana½ upagamma katasabbakiccena k±mesu ±d²nava½, nekkhamme ca ±nisa½sa½ paccavekkhitv± buddhasubuddhat±ya dhammasudhammat±ya saªghasuppaµipannat±ya ca anussaraºena citta½ pas±detv± ya½ ta½–
“Vacas± manas± ceva, vaººasaºµh±nato dis±;
ok±sato paricched±, sattadhuggahaºa½ vid³”ti.–
Eva½ sattavidha½ uggahakosalla½; anupubbato, n±tis²ghato, n±tisaºikato, vikkhepappaµib±hanato, paººattisamatikkamato, anupubbamuñcanato, appan±to, tayo ca suttant±ti eva½ dasavidha½ manasik±rakosallañca vutta½. Ta½ apariccajantena dvatti½s±k±rabh±van± ±rabhitabb±. Evañhi ±rabhato sabb±k±rena dvatti½s±k±rabh±van± sampajjati no aññath±.
Tattha ±ditova tacapañcaka½ t±va gahetv± api tepiµakena “kes± lom±”ti-±din± nayena anulomato, tasmi½ paguº²bh³te “taco dant±”ti evam±din± nayena paµilomato, tasmimpi paguº²bh³te tadubhayanayeneva anulomappaµilomato bahi visaµavitakkavicchedanattha½ p±¼ipaguº²bh±vatthañca vacas± koµµh±sasabh±vapariggahattha½ manas± ca addham±sa½ bh±vetabba½. Vacas± hissa bh±van± bahi visaµavitakke vicchinditv± manas± bh±van±ya p±¼ipaguºat±ya ca paccayo hoti, manas± bh±van± asubhavaººalakkhaº±na½ aññataravasena pariggahassa, atha teneva nayena vakkapañcaka½ addham±sa½, tato tadubhayamaddham±sa½, tato papph±sapañcakamaddham±sa½, tato ta½ pañcakattayampi addham±sa½, atha ante avuttampi matthaluªga½ pathav²dh±tu-±k±rehi saddhi½ ekato bh±vanattha½ idha pakkhipitv± matthaluªgapañcaka½ addham±sa½, tato pañcakacatukkampi addham±sa½, atha medachakkamaddham±sa½, tato medachakkena saha pañcakacatukkampi addham±sa½, atha muttachakkamaddham±sa½, tato sabbameva dvatti½s±k±ramaddham±santi eva½ cha m±se vaººasaºµh±nadisok±saparicchedato vavatthapentena bh±vetabba½. Eta½ majjhimapañña½ puggala½ sandh±ya vutta½. Mandapaññena tu y±vaj²va½ bh±vetabba½ tikkhapaññassa na cireneva bh±van± sampajjat²ti. Etth±ha “katha½ pan±yamima½ dvatti½s±k±ra½ vaºº±dito vavatthapet²”ti? Ayañhi “atthi imasmi½ k±ye kes±”ti evam±din± nayena tacapañcak±divibh±gato dvatti½s±k±ra½ bh±vento kes± t±va vaººato k±¼ak±ti vavatthapeti, y±disak± v±nena diµµh± honti. Saºµh±nato d²ghavaµµalik± tul±daº¹amiv±ti vavatthapeti. Disato pana yasm± imasmi½ k±ye n±bhito uddha½ uparim± dis± adho heµµhim±ti vuccati, tasm± imassa k±yassa uparim±ya dis±ya j±t±ti vavatthapeti. Ok±sato nal±µantakaººac³¼ikagalav±µakaparicchinne s²sacamme j±t±ti. Tattha yath± vammikamatthake j±t±ni kuºµhatiº±ni na j±nanti “maya½ vammikamatthake j±t±n²”ti; napi vammikamatthako j±n±ti “mayi kuºµhatiº±ni j±t±n²”ti; evameva na kes± j±nanti “maya½ s²sacamme j±t±”ti, napi s²sacamma½ j±n±ti “mayi kes± j±t±”ti. ¾bhogapaccavekkhaºavirahit± hi ete dhamm± acetan± aby±kat± suññ± paramaduggandhajegucchappaµik³l±, na satto na puggaloti vavatthapeti. Paricchedatoti duvidho paricchedo sabh±gavisabh±gavasena. Tattha kes± heµµh± patiµµhitacammatalena tattha v²haggamatta½ pavisitv± patiµµhitena attano m³latalena ca upari ±k±sena tiriya½ aññamaññena paricchinn±ti eva½ sabh±gaparicchedato, kes± na avasesa-ekati½s±k±r±. Avases± ekati½s± na kes±ti eva½ visabh±gaparicchedato ca vavatthapeti. Eva½ t±va kese vaºº±dito vavatthapeti. Avasesesu lom± vaººato yebhuyyena n²lavaºº±ti vavatthapeti, y±disak± v±nena diµµh± honti. Saºµh±nato oºatac±pasaºµh±n±, upari vaªkat±lah²rasaºµh±n± v±, disato dv²su dis±su j±t±, ok±sato hatthatalap±datale µhapetv± yebhuyyena avasesasar²racamme j±t±ti. Tattha yath± pur±ºag±maµµh±ne j±t±ni dabbatiº±ni na j±nanti “maya½ pur±ºag±maµµh±ne j±t±n²”ti, na ca pur±ºag±maµµh±na½ j±n±ti “mayi dabbatiº±ni j±t±n²”ti, evameva na lom± j±nanti “maya½ sar²racamme j±t±”ti, napi sar²racamma½ j±n±ti “mayi lom± j±t±”ti. ¾bhogapaccavekkhaºavirahit± hi ete dhamm± acetan± aby±kat± suññ± paramaduggandhajegucchapaµik³l±, na satto na puggaloti vavatthapeti. Paricchedato heµµh± patiµµhitacammatalena tattha likkh±matta½ pavisitv± patiµµhitena attano m³lena ca upari ±k±sena tiriya½ aññamaññena paricchinn±ti vavatthapeti. Ayametesa½ sabh±gaparicchedo, visabh±gaparicchedo pana kesasadiso ev±ti eva½ lome vaºº±dito vavatthapeti. Tato para½ nakh± yassa paripuºº±, tassa v²sati. Te sabbepi vaººato ma½savinimuttok±se set±, ma½sasambandhe tambavaºº±ti vavatthapeti. Saºµh±nato yath±sakapatiµµhitok±sasaºµh±n±, yebhuyyena madhukaphalaµµhikasaºµh±n±, macchasakalikasaºµh±n± v±ti vavatthapeti. Disato dv²su dis±su j±t±, ok±sato aªgul²na½ aggesu patiµµhit±ti. Tattha yath± n±ma g±mad±rakehi daº¹akaggesu madhukaphalaµµhik± µhapit± na j±nanti “maya½ daº¹akaggesu µhapit±”ti, napi daº¹ak± j±nanti “amhesu madhukaphalaµµhik± µhapit±”ti; evameva nakh± na j±nanti “maya½ aªgul²na½ aggesu patiµµhit±”ti, napi aªguliyo j±nanti “amh±ka½ aggesu nakh± patiµµhit±”ti. ¾bhogapaccavekkhaºavirahit± hi ete dhamm± acetan±…pe… na puggaloti vavatthapeti. Paricchedato heµµh± m³le ca aªgulima½sena, tattha patiµµhitatalena v± upari agge ca ±k±sena, ubhatopassesu aªgul²na½ ubhatokoµicammena paricchinn±ti vavatthapeti. Ayametesa½ sabh±gaparicchedo, visabh±gaparicchedo pana kesasadiso ev±ti eva½ nakhe vaºº±dito vavatthapeti. Tato para½ dant± yassa paripuºº±, tassa dvatti½sa. Te sabbepi vaººato setavaºº±ti vavatthapeti. Yassa samasaºµhit± honti, tassa kharapattacchinnasaªkhapaµalamiva samaganthitasetakusumamaku¼am±l± viya ca kh±yanti. Yassa visamasaºµhit±, tassa jiººa-±sanas±l±p²µhakapaµip±µi viya n±n±saºµh±n±ti saºµh±nato vavatthapeti. Tesañhi ubhayadantapantipariyos±nesu heµµhato uparito ca dve dve katv± aµµha dant± catukoµik± catum³lik± ±sandikasaºµh±n±, tesa½ orato teneva kamena sanniviµµh± aµµha dant± tikoµik± tim³lik± siªgh±µakasaºµh±n±. Tesampi orato teneva kamena heµµhato uparito ca ekameka½ katv± catt±ro dant± dvikoµik± dvim³lik± y±nak³patthambhin²saºµh±n±. Tesampi orato teneva kamena sanniviµµh± catt±ro d±µh±dant± ekakoµik± ekam³lik± mallik±maku¼asaºµh±n±. Tato ubhayadantapantivemajjhe heµµh± catt±ro upari catt±ro katv± aµµha dant± ekakoµik± ekam³lik± tumbab²jasaºµh±n±. Disato uparim±ya dis±ya j±t±. Ok±sato uparim± uparimahanukaµµhike adhokoµik±, heµµhim± heµµhimahanukaµµhike uddha½koµik± hutv± patiµµhit±ti. Tattha yath± navakammikapurisena heµµh± sil±tale patiµµh±pit± uparimatale pavesit± thambh± na j±nanti “maya½ heµµh±sil±tale patiµµh±pit±, uparimatale pavesit±”ti, na heµµh±sil±tala½ j±n±ti “mayi thambh± patiµµh±pit±”ti, na uparimatala½ j±n±ti “mayi thambh± paviµµh±”ti; evameva dant± na j±nanti “maya½ heµµh±hanukaµµhike patiµµhit±, uparimahanukaµµhike paviµµh±”ti, n±pi heµµh±hanukaµµhika½ j±n±ti “mayi dant± patiµµhit±”ti, na uparimahanukaµµhika½ j±n±ti “mayi dant± paviµµh±”ti. ¾bhogapaccavekkhaºavirahit± hi ete dhamm±…pe… na puggaloti. Paricchedato heµµh± hanukaµµhik³pena hanukaµµhika½ pavisitv± patiµµhitena attano m³latalena ca upari ±k±sena tiriya½ aññamaññena paricchinn±ti vavatthapeti. Ayametesa½ sabh±gaparicchedo, visabh±gaparicchedo pana kesasadiso ev±ti eva½ dante vaºº±dito vavatthapeti Tato para½ antosar²re n±n±kuºapasañcayappaµicch±daka½ taco vaººato setoti vavatthapeti. So hi yadipi chavir±garañjitatt± k±¼akod±t±divaººavasena n±n±vaººo viya dissati, tath±pi sabh±gavaººena seto eva. So panassa setabh±vo aggij±l±bhigh±tapaharaºapah±r±d²hi viddha½sit±ya chaviy± p±kaµo hoti. Saºµh±nato saªkhepena kañcukasaºµh±no, vitth±rena n±n±saºµh±noti. Tath± hi p±daªgulittaco kosak±rakakosasaºµh±no, piµµhip±dattaco puµabaddh³p±hanasaºµh±no, jaªghattaco bhattapuµakat±lapaººasaºµh±no ³ruttaco taº¹ulabharitad²ghatthavikasaºµh±no, ±nisadattaco udakap³ritapaµapariss±vanasaºµh±no, piµµhittaco phalakonaddhacammasaºµh±no, kucchittaco v²º±doºikonaddhacammasaºµh±no, urattaco yebhuyyena caturassasaºµh±no, dvib±huttaco t³º²ronaddhacammasaºµh±no, piµµhihatthattaco khurakosasaºµh±no phaºakatthavikasaºµh±no v±, hatthaªgulittaco kuñcik±kosasaºµh±no, g²vattaco galakañcukasaºµh±no, mukhattaco chidd±vachiddakimikul±vakasaºµh±no, s²sattaco pattatthavikasaºµh±noti.