16. Ekadhammap±¼i
(16) 3. Ekadhammap±¼i-tatiyavaggavaººan±
308. Tatiyassa paµhame micch±diµµhikoti ay±th±vadiµµhiko. Vipar²tadassanoti t±yeva micch±diµµhiy± vipar²tadassano. Saddhamm± vuµµh±petv±ti dasakusalakammapathadhammato vuµµh±petv±. Asaddhamme patiµµh±pet²ti dasa-akusalakammapathasaªkh±te asaddhamme patiµµh±peti. Ekapuggaloti cettha chahi satth±rehi saddhi½ devadatto ca aññe ca evar³p± veditabb±. 309. Dutiye samm±diµµhikoti y±th±vadiµµhiko. Avipar²tadassanoti t±yeva samm±diµµhiy± avipar²tadassano. Asaddhamm±ti dasa-akusalakammapathato. Saddhammeti dasakusalakammapathasaªkh±te saddhamme. Ekapuggaloti cettha anuppanne buddhe cakkavatt² r±j± sabbaññubodhisattoti evam±dayo labbhanti, uppanne buddhe buddho ceva buddhas±vak± ca. 310. Tatiye micch±diµµhiparam±n²ti micch±diµµhi param± etesanti micch±diµµhiparam±ni. Pañca hi ±nantariyakamm±ni mah±s±vajj±ni n±ma, tehipi micch±diµµhiyeva mah±s±vajjatar±ti adhipp±yo. Kasm±? Tesañhi paricchedo atthi. Catt±ri hi ±nantariyakamm±ni niraye nibbatt±pent²ti vutt±ni Saªghabhedakammampi niraye kappaµµhitikameva hoti. Evametesa½ paricchedo atthi, koµi paññ±yati. Niyatamicch±diµµhiy± pana paricchedo natthi. S± hi vaµµassa m³la½, t±ya samann±gatassa bhavato vuµµh±na½ natthi. Ye tassa sotabba½ maññanti, tepi vippaµip±deti. T±ya ca samann±gatassa neva saggo atthi na maggo. Kappavin±se mah±jane brahmaloke nibbattepi niyatamicch±diµµhiko tattha anibbattitv± piµµhicakkav±¼e nibbattati. Ki½ pana piµµhicakkav±¼a½ na jh±yat²ti? Jh±yati, tasmi½ jh±yam±nepi esa ±k±se ekasmi½ ok±se paccatiyev±ti vadanti. 311. Catutthe makkhal²ti “m± khal²”ti vacana½ up±d±ya eva½laddhan±mo titthakaro. Nad²mukheti dvinna½ nad²na½ sam±gataµµh±ne. Desan±mattameveta½, dvinna½ kandar±na½, dvinna½ udak±na½, samuddassa ca, loºiy± ca, samuddassa ca nadiy± c±ti etesampi yassa kassaci sam±gataµµh±na½, aññampi tath±r³pa½ udaka½. Khipanti kumina½. U¹¹eyy±ti o¹¹eyya. Manuss± hi na¼ehi v± ucch³hi v± ve¼³hi v± pal±santisal±k±ya v± eka½ dve tayo v± kumbhe gaºhanappam±ºakumina½ katv± mukhavaµµiy± yottena bandhitv± nad²mukha½ netv± dv²su passesu kh±ºuke koµµetv± yottehi tattha bandhanti, ta½ sandh±yeta½ vutta½. Tasmiñhi paviµµhassa khuddakassa macchass±pi mokkho natthi. Anay±y±ti ava¹¹hiy±. By±san±y±ti vin±s±ya. Makkhali moghapurisoti aya½ makkhali gos±lo tucchapuriso. Manussakhippa½ maññe loke uppannoti mah±janassa saggamokkhagamanamagge tattha gamananiv±raºattha½ manussakumina½ viya loke uppanno. 312. Pañcam±d²su durakkh±te, bhikkhave, dhammavinayeti durakkh±tadhammavinayo n±ma b±hirakas±sana½. Tattha hi satth±pi asabbaññ³ hoti, dhammopi durakkh±to, gaºopi duppaµipanno. Yo ca sam±dapet²ti yo ±cariyapuggalo sam±dapeti. Yañca sam±dapet²ti ya½ antev±sika½ sam±dapeti. Yo ca sam±dapito tathatt±ya paµipajjat²ti yo antev±siko ±cariyena sam±dapito tassa vacana½ karonto tath±bh±v±ya paµipajjati. Bahu½ apuñña½ pasavant²ti sam±dapako hi p±º±tip±t±d²su jaªghasata½ sam±dapento tesa½ sabbesampi akusalena samakameva akusala½ p±puº±ti. Ten±ha– “sabbe te bahu½ apuñña½ pasavant²”ti. 313. Sv±kkh±teti suµµhu akkh±te sudesite. Evar³pe hi dhammavinaye satth± ca sabbaññ³ hoti, dhammo ca sv±kkh±to, gaºo ca suppaµipanno. Sabbe te bahu½ puñña½ pasavant²ti sam±dapako hi bhikkh³ piº¹±ya paviµµhe disv± y±gubhatt±d²ni sam±dapento sabbesampi d±yak±na½ kusalena samaka½ kusala½ p±puº±ti. Tena vutta½– “bahu½ puñña½ pasavant²”ti. 314. D±yakena matt± j±nitabb±ti d±yakapuggalena pam±ºa½ j±nitabba½, pam±ºena d±tabba½, p³retv± atireka½ na d±tabba½. Na d±tabbanti hi avatv± pam±ºavasena thoka½ d±tabbanti vutta½. Kasm±? P³retv± atireke dinnepi hi atirek± manussasampatti v± dibbasampatti v± nibb±nasampatti v± natthi. No paµigg±haken±ti paµigg±hakassa pana matta½ j±nitv± paµiggahaºakicca½ n±ma natthi. Kasm±? Tassa hi matta½ ñatv± p³retabb± mattapaµiggahaºam³lik± appicchapaµipad± n±ma natthi. Yattaka½ pana labhati, tattaka½ gahetabba½. Atirekaggahaºam³la½ hissa puttad±rabharaºa½ bhavissati. 315. Paµigg±hakena matt± j±nitabb±ti paµigg±hakapuggalena pam±ºa½ j±nitabba½. Katha½? Tena hi d±yakassa vaso veditabbo, deyyadhammassa vaso veditabbo, attano th±mo veditabbo. Yadi hi deyyadhammo bahu hoti, d±yako appa½ d±tuk±mo, d±yakassa vasena appa½ gaºhitabba½. Deyyadhammo appo, d±yako bahu½ d±tuk±mo, deyyadhammassa vasena appa½ gaºhitabba½. Deyyadhammopi bahu, d±yakopi bahu½ d±tuk±mo, attano th±ma½ ñatv± pam±ºeneva gaºhitabba½. Eva½ matta½ ñatv± paµiggaºhanto hi appicchapaµipada½ p³reti. Anuppannassa l±bho uppajjati, uppanno l±bho th±varova hoti. Appasann± pas²danti, pasann±pi bhiyyo pas±dam±pajjanti, mah±janassa cakkhubh³to hoti, s±sana½ ciraµµhitika½ karoti. Tatrim±ni vatth³ni– rohaºajanapade kira kuµimbiyavih±re eko daharo dubbhikkhasamaye tasmi½ g±me ekassa kammak±rassa gehe bhuñjanatth±ya kaµacchubhatta½ gahetv± gamanatth±ya ca kaµacchubhattameva labhati. So ekadivasa½ tasmi½ gehe eka½ ±gantuka½ disv± ekameva kaµacchubhatta½ gaºhi. Athassa “kena k±raºen±”ti vutte tamattha½ vatv± so kulaputto pas²ditv± “amh±ka½ kul³pakabhadanto evar³po n±m±”ti r±jadv±re mitt±macc±na½ kathesi. Te sabbepi tassa appicchaguºe pasann± ekadivaseneva saµµhi dhurabhatt±ni µhapesu½. Eva½ appiccho anuppannal±bha½ upp±deti. Saddh±tissamah±r±j±pi c³¼upaµµh±ka½ tiss±macca½ v²ma½sitv± tena eka½ tittira½ pac±petv± ±har±pesi. Atha paribhogasamaye “agga½ datv± paribhuñjiss±m²”ti aµµhakas±lapariveºe mah±therassa bhaº¹agg±has±maºerassa tittirama½sa½ dento tasmi½ thoka½yeva paµiggaºhante tassa appicchaguºe pas²ditv± “pasannosmi, t±ta, aµµha te dhurabhatt±ni dem²”ti ±ha. Mah±r±ja, upajjh±yassa dem²ti. Apar±nipi aµµha dem²ti. T±ni amh±ka½ ±cariyassa dem²ti. Apar±nipi aµµha damm²ti. T±ni sam±nupajjh±y±na½ damm²ti. Apar±nipi aµµha damm²ti. T±ni bhikkhusaªghassa damm²ti. Apar±nipi aµµha damm²ti. S±maºero adhiv±sesi. Evamassa uppanno l±bho th±varo hoti. Appasann± pas²dant²ti etthapi– d²ghabr±hmaºo kira br±hmaºe bhojento pañca pañca bhattasarak±ni datv± santappetu½ n±sakkhi. Athekadivasa½ “samaº± kira n±ma appicch±”ti katha½ sutv± v²ma½sanatth±ya bhatta½ g±h±petv± bhikkhusaªghassa bhattakiccakaraºavel±ya vih±ra½ gantv± ti½samatte bhikkh³ bhojanas±l±ya½ bhuñjante disv± eka½ bhattasaraka½ gahetv± saªghattherassa santika½ agam±si. Thero aªguli½ c±letv± thokameva aggahesi. Eteneva niy±mena eka½ bhattasaraka½ sabbesa½ samp±puºi. Tato br±hmaºo “saccoyeva etesa½ samaº±na½ guºo”ti appicchat±ya pasanno sahassa½ vissajjetv± tasmi½yeva vih±re cetiya½ k±resi. Eva½ appasann± pas²danti. Pasann± bhiyyo pas²dant²ti ettha vatthun± kicca½ natthi. Pasann±nañhi appiccha½ disv± pas±do bhiyyo va¹¹hatiyeva. Majjhantikatissattherasadise pana appicche disv± mah±jano appiccho bhavitu½ maññat²ti appiccho mah±janassa cakkhubh³to n±ma hoti. “Appicchat±, bhikkhave, saddhammassa µhitiy± asammos±ya anantaradh±n±ya sa½vattat²”ti (a. ni. 1.116-129) vacanato pana appiccho s±sana½ ciraµµhitika½ karoti n±ma. No d±yaken±ti sv±kkh±te dhammavinaye pana d±yakassa pam±ºa½ ñatv± d±tabbakicca½ n±ma natthi. Yattako deyyadhammo atthi, tattaka½ avattharitv± d±tu½ vaµµati. Avattharitv± dinnak±raº± hi esa manussasampatti½, dibbasampatti½, nibb±nasampattiñca avattharitv± uttaruttari paº²tapaº²tameva labhati. 316. Yo ±raddhav²riyo, so dukkha½ viharat²ti pañc±tapatappanamaruppap±tapatan±dicc±nuparivattana-ukkuµikappadh±n±d²ni anuyuñjanto diµµhe ceva dhamme dukkha½ viharati tasseva b±hirasamaye sam±dinnassa tapacaraºassa vip±kena niraye uppajjitv± sampar±yepi dukkha½ viharati. 317. Yo kus²to, so dukkha½ viharat²ti ayampi diµµhe dhamme ceva sampar±ye ca dukkha½ viharati. Katha½? Yassa hi pabbajitak±lato paµµh±ya yoniso manasik±ro natthi, buddhavacana½ na uggaºh±ti, ±cariyupajjh±yavatta½ na karoti, cetiyaªgaºabodhiyaªgaºavatta½ na karoti. Janassa pana saddh±deyya½ apaccavekkhitaparibhogena paribhuñjitv± divasa½ seyyasukha½ passasukha½ anuyuñjitv± pabuddhak±le tayo vitakke vitakketi. So katip±heneva bhikkhubh±v± cavati? Eva½ diµµhadhamme ca dukkha½ viharati. Pabbajitv± pana samaºadhammassa samm± akatatt± ca–
“Kuso yath± duggahito, hatthamev±nukantati;
s±mañña½ duppar±maµµha½, niray±yupaka¹¹hat²”ti. (Dha. pa. 311)–
Ap±yasmi½yeva paµisandhi½ gaºhati. Eva½ sampar±yepi dukkha½ viharati.
318. Yo kus²to, so sukha½ viharat²ti k±lena k±la½ vuttappak±re tapacaraºe kiñci kiñci tapacaraºa½ katv± k±lena k±la½ od±tavatthavasano m±l±gandhavilepanadharo madhurabhojana½ bhuñjanto muduk±su seyy±su sayanto diµµhe dhamme ceva sukha½ viharati sampar±ye ca. So hi tassa tapacaraºassa g±¼ha½ aggahitatt± n±tibahu½ niraye dukkha½ anubhavati. Tasm± sampar±ye sukha½ viharati n±ma. 319. Yo ±raddhav²riyo, so sukha½ viharat²ti ±raddhav²riyo hi pabbajitak±lato paµµh±ya vattesu parip³rak±r² hoti, buddhavacana½ uggaºh±ti, yoniso manasik±re kamma½ karoti. Athassa vattap³raºañceva uggahitabuddhavacanañca samaºadhammakiriyañca ±vajjentassa citta½ pas²dati. Eva½ diµµheva dhamme sukha½ viharati. Diµµhadhamme pana arahatta½ p±puºitu½ asakkonto nibbattabhave khipp±bhiñño hot²ti sampar±yepi sukha½ viharati n±ma. 320. Seyyath±pi bhikkhave, appamattakopi g³tho duggandho hot²ti ida½ sutta½ aµµhuppattiya½ vutta½. Katara-aµµhuppattiyanti? Navakanip±te (a. ni. 9.12) sattupp±dasutta aµµhuppattiya½. Tath±gato hi ta½ attha½ kathento– “nava puggal± nirayato mutt±, tiracch±nayonito mutt±, pettivisayato mutt±”ti kathesi. Athassa etadahosi– “sace kho pana me putt± ima½ dhammadesana½ sutv± kh²ºanirayamh± kh²ºatiracch±nayonik± kh²ºapettivisay± kh²º±p±yaduggativinip±t±ti maññam±n± uparimaggaphalatth±ya v±yamitu½ na maññeyyu½, tesa½ sa½vega½ janess±m²”ti sa½vegajananattha½ “seyyath±pi, bhikkhave”ti ima½ suttam±rabhi. Tattha appamattakoti thokamattako parittappam±ºo, antamaso kusaggenapi gahetv± upasiªghiyam±no duggandhova hoti. Appamattakampi bhava½ na vaººem²ti appamattakampi k±la½ bhave paµisandhi½ na vaººay±mi. Id±nissa upama½ dassento ±ha– antamaso acchar±saªgh±tamattamp²ti. Sabbantimena paricchedena dve aªguliyo ekato katv± paharaºamattampi k±lanti vutta½ hoti. Sesa½ sabbattha utt±natthamev±ti.
Tatiyavaggavaººan±.