Kathañc±nanda ariyo hoti bh±vitindriyo. Idh±nanda bhikkhuno cakkhun± r³pa½ disv± uppajjati man±pa½ uppajjati aman±pa½. Uppajjati man±p±man±pa½. So sace ±kaªkhati paµik³le appaµik³lasaññ² vihareyyanti. Appaµik³lasaññ² tattha viharati. Sace ±kaªkhati appaµik³le paµik³la saññ² vihareyyanti. Paµik³lasaññ² tattha viharat²ti.
Sabba½ uparipaºº±sake indriyabh±van±sutta½ ±haritabba½. Tattha uppajjati man±pa½ uppajjati aman±pa½. Uppajjati man±p±man±panti etena kh²º±sav±na½ k±makriyajavan±na½ pakatin²h±rena iµµhe so manassayogo aniµµhe upekkh± yogo dassito hoti. Sosace ±kaªkhati paµik³le appaµik³lasaññ² vihareyyanti. Appaµik³lasaññ² tattha viharat²ti-±din± pana tesa½ tath±r³pe citt±bhisaªkh±re sati iµµhepi upekkh±yogo aniµµhepisomanassa yogo vutto hot²ti. Ya½ pana kh²º±sav±na½ satatavih±rasutte idha bhikkhun± r³pa½ disv± neva sumano hoti. Na dummano. Upekkhako viharati sato sampaj±noti-±din± chasudv±resu somanassa paµikkhipana½ vutta½. Ta½pi tesa½ tath± r³pacitt±bhisaªkh±rab±hullavasena vuttanti gahetabba½. Yasm± v± kh²º±lav±pi buddhar³padassan±d²su padh±nas±ruppaµµh±nadassan±d²su ca somanassit± hontiyeva. Tasm± kevala½ r±g±divatthu bh³t±ni r³p±rammaº±d²ni iµµh±niµµh±ni sandh±ya ida½ vuttantipi yutta½. Ettha ca. Katha½ paµik³le appaµik³lasaññ² viharati. Aniµµhasmi½ vatthusmi½ mett±yav± pharati. Dh±tutov± upasa½harati. Eva½ paµik³le appaµik³lasaññ² viharati. Katha½ appaµik³le paµik³lasaññ² viharati iµµhasmi½ vatthusmi½ asubh±yav± pharati. Aniccato v± upasa½harati. Eva½ appaµik³le paµik³lasaññ² viharat²ti-±din± paµisambhid±magganayena idha tath±r³po citt±bhisaªkh±ro n±ma veditabbo. Apare pana vadanti-kh²º±sav± yad± devacchar± vaºº±dika½ ati-iµµh±rammaºa½ ±p±tam± gacchati. Tad± tattha asubh±yav±pharanti. Aniccatov± upasa½haranti tattha aniµµhabh³ta½ asubha lakkhaºa½v± aniccalakkhaºa½v± upekkh± kriya javan±na½ ±rammaºa½ hoti. Na ati-iµµh±rammaºabh³ta½ devacchar±vaºº±dika½. Tath± yad± kudhibhakuµµhasar²r±dika½ ati-aniµµh±rammaºa½ ±p±tam±gacchati. Tad± tattha mett±yav± pharanti. Dh±tutov± upasa½haranti. Tattha iµµhabh³ta½ averat±v±dilakkhaºameva somanassakriyajavan±na½ ±rammaºa½ hoti. Na ati-aniµµhabh³ta½ kudhita kuµµhasar²r±dika½. Tasm± t±ni javan±ni k±mavip±k±niviya sabbad±pi ±rammaº±nur³pameva vedan±yutt±ni hont²ti. Ta½ nayujjati. Na hi t±ni lakkhaº±ni devacchar±vaºº±d²hi vin± visu½ labbhanti. Tehi pana saheva labbhanti. Tasm± yath± ±nisa½sadassanena bh±van±ya pubb±pariyavisesadassanenaca uddhum±tak±d²su ati aniµµhesupi somanassuppatti aµµhakath±ya½ vutt±. Yath±ca mah± moggal±nattherassa buddhasubuddhat±dassanena attasampattidassanenaca aniµµhabh³tepi aµµhikaªkalikapetar³pe somanassuppatti p±¼iya½ vutt±. Yath± ca mah±kassapattherassa tath±r³pena citt±bhi saªkh±rena kuµµhino hatthato laddhe aniµµhabh³te p³tikumm±sepi somanassuppatti aµµhakath±ya½ vutt±. Evameva½ idhapi asubhapharaº±diko citt±bhisaªkh±ro ati-iµµhe upekkh±javan±na½ ati-aniµµheca somanassajavan±na½ uppattiy± paccayo hot²ti daµµhabba½. Ayañhi ±rammaº±na½ iµµh±niµµhabh±von±ma lokiyamah±jan±na½ icch±vasena siddho hoti agambh²ro vipall±sadhamm±na½ kiles±nañca vatthubh³to. Yath±ha-tattha katama½ r³pa½ h²na½. Ya½ r³pa½ tesa½ tesa½ satt±na½ uññ±ta½ avaññ±tanti-±di. Ettha hi tesa½ tesa½ satt±nanti etena ±rammaºadhamm±na½ iµµh±niµµhabh±vo n±ma lokiyamah±jana sammutiy± siddhoti dasseti. Tasm± yañca appah²navipall±s±na½ lokiyamah±jan±na½ devacchar±vaºº± d²su ati iµµhesu ati-iµµh±k±rato gahaºa½. Yañca buddhavaºº± d²su ati-iµµhesu aniµµh±k±rato gahaºa½. Tadubhaya½pi tesa½ vipall±savaseneva hoti. Ya½pana paññavant±na½ buddhas±vak±na½ devacchar±vaºº±d²su aniµµh±k±rato gahaºa½. Yañca buddhavaºº±d²su ati-iµµh±k±rato gahaºa½. Tadubhaya½pi paññ±baleneva hot²ti veditabba½. [134] Ya½ pana vibh±vaniya½
“Kusal±kusal±na½ pana appah²navipall±sesu sant±nesu pavattiy± ati-iµµhepi iµµhamajjhatta-aniµµh±k±rato aniµµhepi iµµha-iµµhamajjhatt±k±rato gahaºa½ hot²ti” vutta½.
Yañca tattha
“Kh²º±sav±na½ cittavipall±s±bh±vena kriyajavan±nipi yath±rammaºameva pavattant²”ti vutta½. Ta½ vic±retabbameva.
Ye hi te dhamma cakkhurahit± honti. Teyeva vipall±sa vasena cittavas±nug± ±rammaºavas±nug±ca hont²ti kusal± kusal±niyeva yebhuyyena yath±rammaºa½ pavattanti. Na pana kriya javan±ni. Na hi kh²º±sav± lokiyamah±janasammatesu iµµh±niµµhesu cittavas±nug± ±rammaºavas±nug±ca hont²ti. Yath±ha–
R³p± sadd± gandh± ras±, phoµµhabb±ca manoram±;
iµµhadhamm± aniµµh±ca, na pavedhanti paº¹it±ti.
Tasm± somanassa kriya javan±nantara½pi tad±rammaº±ni somanassupekkh± vedan±yutt±ni eva siyu½. Tath± upekkh±kriyajavan±nantara½p²ti. M³laµ²k±ya½ panettha paµµh±ne-kusal±kusale niruddhe vip±ko tad±rammaºat±-uppajjat²ti kusalakusal±nantara½ eva tad±rammaºa½ vutta½. Na aby±kat±nantara½ naca katthaci kriy±nantara½ tad±rammaºassa vuttaµµh±na½ dissati. Vijjam±neca tasmi½ avacane k±raºa½natthi. Bhavaªgañcan±meta½ nadisotoviya paµisotag±min±va½ savipph±rika½ evajavana½ anubandhat²ti yutta½. Na pana cha¼aªgupekkh±vato kh²º±savassa santavuttikriyajavana½. Tasm± kriyajavan±nantara½ tad±rammaºavidh±na½ upaparikkhitabbanti vutta½. Paµµh±ne pana kusalattike pañh± v±re ±rammaºapaccayavibhaªge t²su aby±katapad±vas±nav±resu sekkhaputhujjan±na½ tad±rammaºameva padh±na½ hoti. Na kusal± kusalajavana½. Tasm± dv²supi v±resu sekkh±v± puthujjan±v± kusala½ aniccato vipassanti kusala½ ass±dent²ti-±dika½ vatv± punaca kusale niruddhe akusale niruddhe vip±ko tad±rammaºat± uppajjat²ti vutta½. Arahato pana javana½pi tad±rammaºa½pi padh±na meva hoti. Tasm± arah± kusala½ aniccato dukkhato anattato vipassati icceva vutta½. Napana vutta½ kriy±by±kate niruddhe vip±ko tad±rammaºat± uppajjat²ti. Yadi ceta½ vucceyya tad±rammaºameva padh±na½ kata½n±ma siy±. Avuttepica tasmi½ vipassat²ti imin± tad±rammaºa½pi gahitameva hot²ti. Tasm± ya½ vutta½ paµµh±ne kusal±.La. Uppajjat²ti kusal±kusal±nantarameva tad±rammaºa½ vutta½. Na aby±kat±nantarantica. Vijjam±neca tasmi½ avacane k±raºa½ natth²ti ca vutta½. Ta½ na yujjatiyeva. Anantarapaccayavibhaªgesu pana kusala½ vuµµh±nassa akusala½ vuµµh±nassa kriya½ vuµµh±nass±tica vip±kadhammadhamm± khandh± vuµµh±nassa nevavip±ka n±vip±kadhammadhamm± khandh± vuµµh±nass±tica evam±din± kriyajavan±nantara½ bhavaªgena saha tad±rammaºassapi vuµµh±nan±mena vuttaµµh±na½ dissatiyeva. Tasm± yañca vutta½ na katthaci kriy±nantara½ tad±rammaºassa vuttaµµh±na½ dissat²ti. Ta½pi na yujjatiyeva. Naca cha¼aªgupekkh±va to kh²º±savassa santavuttipi kriyajavana½ savipph±rika½ na hoti. Kusalajavanassa viya tassapi o¼±rikak±yavac² payogasamuµµh± panatoti. [135] Vibh±vaniya½ pana
ݲk±v±dassa uttara½ vadantena ya½ vutta½ “yadi aby±kat± nantara½pi tad±rammaºa½ vucceyya. Paritt±rammaºe voµµhabban± nantara½pi tassa pavatti½ maññeyyunti kriyajavan±nantara½ tad± rammaºa½ na vuttan”ti. Ta½ na sundara½.
Na hi paµµh±ne imasmi½ vutte ida½n±ma maññeyyunti avutta½n±ma atthi. Na ca arah± kusala½ aniccato dukkhato anattato vipassat²ti-±din± vipassan±c±ravasena vuttaµµh±ne pañcadv±rika paritt±rammaºa v±rapasaªgo atth²ti. Domanassa.La. Upekkh± sahagat±neva bhavanti. Na somanassasahagat±ni. Kasm±, somanassa domanass±na½ aññamaññaviruddhatt±. Teneva hi paµµh±ne tesa½ itar²tar±nantarapaccayat± navutt±ti. Etthaca kriyajavana domanassajavan±na meva anantara½ tad±rammaºa niyama½ dassentena therena itaresa½ kusal±kusalajavan±na½ anantara½ pana t±diso niyamo natth²ti dassito hoti. Tasm± aµµhanna½ k±makusal±na½ aµµhanna½ lobham³l±na½ dvinna½ moham³l±nanti aµµh±rasanna½ javan±na½ anantara½ ±rammaº±nur³pa½ sabb±ni tad±rammaº±ni bhavaªg±ni ca pavattanti. Yebhuyyena pana akusalajavan±nantara½ tad±rammaºa½ ahetukameva. Dvihetukajavan±nantara½ dvihetukameva. Tihetukajavan±nantara½ tihetukamev±ti aya½ yebhuyyaniyamo. Yassa pana dvihetuk±niv± tihetuk±niv± kusalajavan±ni bahula½ samud±caranti. Tassa kad±ci akusalajavanesu javitesu akusal±nantara½pi dvihetuk±niv± tihetuk±niv±tad±rammaº±ni pavattanti. Yassa akusalajavan±ni bahula½ samud±caranti. Tassa kad±ci dvihetukesuv± tihetukesuv± kusalajavanesu javitesu kusal±nantara½pi ahetukatad±rammaº±ni pavattanti. Vuttañheta½ paµµh±ne-ahetuke khandhe aniccato.La. Domanassa½ uppajjati. Kusal±kusale niruddhe sahetuko vip±ko tad± rammaºat± uppajjati. Ahetuko vip±ko tad±rammaºat± uppajjat²ti. Ek±nihi tad±rammaº±nin±ma paµisandhijanakena ekena kammena nibbatt±nipi n±n±v²th²su n±n±ppak±r±ni honti. Pavatti vip±kajanakehi pana n±n±kammehi nibbatthesu vattabbameva natth²ti. Tasm±ti yasm± domanass±nantara½ somanassuppatti n±ma natthi, tasm±. Somanassapaµisandhikass±ti cat³su somanassamah± vip±kesu ekamekena gahita paµisandhikassa sattassa. Tad± rammaºasambhavoti tad±rammaºuppatti k±raºa½. Tad±rammaºuppatti yevav±. Ya½kiñc²ti iµµh±niµµhabh³tesu r³p±rammaº±d²su ya½kiñci. Paricitapubbanti imasmi½ bhaveyeva taªkhaºato purimakhaºesu gahaºa bahulat± vasena paricita½. Abhiºhasevitanti attho. Paritt±rammaºanti parittadhammabh³ta½ ±rammaºa½. ¾rabbh±ti ±lambitv±. Upekkh±sahagata sant²raºanti dv²su upekkh±sahagatasant² raºesu iµµhe kusalavip±ka½ aniµµhe akusalavip±ka½ upekkh± sahagata sant²raºa½. Yesa½ pana pakatiy± itar±ni catt±ri upekkh±sahagata vip±k±ni bahula½ pavattanti. Tesa½ t±nipi ±gantukabhavaªga½ nahont²ti na vattabb±ni. Aµµhakath±ya½ pana mah±dhammarakkhitattherav±de yebhuyyaniyamasote patitatt± akusalajavan±nur³pa½ ahetuka½ upekkh± sant²raºa dvaya meva vutta½. Teneva hi parato therav±d±na½ vic±ritaµµh±ne akusalajavan±nantara½ ahetuka tad±rammaºa meva d²pentassa tassa therav±dassa aparipuººav±dabh±va½ dassetv± yad± kusalajavan±na½ antarantar± akusala½ javati, tad± kusal±vas±ne ±ciººa sadisameva akusal±vas±ne sahetuka½ tad±rammaºa½ yuttanti aµµhakath±ya½ vutta½. Tad±rammaºecayutte eta½pi yujjatiyeva. Tasm± chapi upekkh±sahagatavip±k±ni ±gantukabhavaªga½ hontiyev±ti daµµhabba½. Etthaca upekkh±paµisandhikassa t±va atimahant±ti vibh³tesupi buddhavaºº±d²su abhi-iµµh±rammaºesu domanassa½ upp±dentassa tad±rammaºasambhavo natth²ti domanassa javan±nantara½ bhavaªgap±tova hoti. Somanassapaµisandhikassa pana sabbesupi iµµh±niµµhabh³tesu mahantesu avibh³tesuca cha¼±rammaºesu domanassa upp±dentassa neva tad±rammaºasambhavo atthi. Nacam³labhavaªga sambhavoti katv± domanass±nantara½ chasu upekkh±sahagatavip±kesu yath±raha½ eka½ ±gantuka bhavaªgabh±vena pavattati. Tath± tasseva buddhavaºº±d²su ati-iµµhabh³tesu atimahantesu ativibh³tesuca cha¼±rammaºesuv± mahaggatapaññatt²suv± domanassa½ upp±dentass±ti. Ettha ca yasm± abhidhamme dh±tuvibhaªge sabbadhammesuv± pana pathama samann±h±roti vutta½. Mah±hatthipadopama sutteca ajjhatti kañceva ±vuso cakkhu aparibhinna½ hoti. B±hir±ca r³p±-±p±ta½ ±gacchanti. Noca tajjo samann±h±ro hoti. Neva t±va tajjassa viññ±ºabh±gassa p±tubh±vo hoti. Yatoca kho ±vuso ajjhattikañceva cakkhu aparibhinna½ hoti. B±hir±ca r³p± ±p±ta m±gacchanti. Tajjoca samann±h±ro hoti. Eva½ tajjassa viññ±ºabh±gassa p±tubh±vo hoti. Ajjhattikañceva ±vuso sota½.La. Gh±na½.La. Jivh±.La. K±yo.La. Mano aparibhinno hoti. B±hir±ca dhamm± ±p±ta½ ±gacchanti. Noca tajjo samann±h±ro hoti. Neva t±va tajjassa viññ±ºabh±gassa p±tubh±vo hoti. Yatoca kho ±vuso ajjhattikoceva mano aparibhinno hoti. B±hir±ca dhamm± ±p±ta½ ±gacchanti. Tajjoca samann±h±ro hoti. Eva½ tajjassa viññ±ºabh±gassa p±tubh±vo hot²ti vutta½. Tasm± v²thicitt±nin±ma ±vajjanenavin±na-uppajjanti. Sace ±vajjanena dhammatov± k±labhov± ya½ya½ niyametv± ±vajjita½ hoti. Ta½ tadeva t±nipi gaºhanti. Yadi aniyametv± ya½kiñci ±vajjita½ hoti. T±nipi ±vajji tappak±rameva gaºhanti. Na pana ek±vajjana v²thiya½ sabb±ni v²thicitt±ni ±vajjanenav± aññamañña½v± dhammatov± k±latov± bhinn± lambaº±ni hont²ti veditabbanti.