11. Sam±dhiniddeso

¾h±repaµikk³labh±van±

294. Id±ni ±rupp±nantara½ ek± saññ±ti eva½ uddiµµh±ya ±h±re paµikk³lasaññ±ya bh±van±niddeso anuppatto. Tattha ±harat²ti ±h±ro. So catubbidho kaba¼²k±r±h±ro, phass±h±ro, manosañcetan±h±ro, viññ±º±h±roti.
Ko panettha kim±harat²ti? Kaba¼²k±r±h±ro ojaµµhamaka½ r³pa½ ±harati. Phass±h±ro tisso vedan± ±harati. Manosañcetan±h±ro t²su bhavesu paµisandhi½ ±harati. Viññ±º±h±ro paµisandhikkhaºe n±mar³pa½ ±harati.
Tesu kaba¼²k±r±h±re nikantibhaya½. Phass±h±re upagamanabhaya½. Manosañcetan±h±re upapattibhaya½. Viññ±º±h±re paµisandhibhaya½. Eva½ sappaµibhayesu ca tesu kaba¼²k±r±h±ro puttama½s³pamena (sa½. ni. 2.63) d²petabbo. Phass±h±ro niccammag±v³pamena (sa½. ni. 2.63). Manosañcetan±h±ro aªg±rak±s³pamena (sa½. ni. 2.63). Viññ±º±h±ro sattisat³pamen±ti (sa½. ni. 2.63). Imesu pana cat³su ±h±resu asitap²takh±yitas±yitappabhedo kaba¼²k±ro ±h±rova imasmi½ atthe ±h±roti adhippeto. Tasmi½ ±h±re paµikk³l±k±raggahaºavasena uppann± saññ± ±h±re paµikk³lasaññ±.
Ta½ ±h±re paµikk³lasañña½ bh±vetuk±mena kammaµµh±na½ uggahetv± uggahato ekapadampi avirajjhantena rahogatena paµisall²nena asitap²takh±yitas±yitappabhede kaba¼²k±r±h±re dasah±k±rehi paµikk³lat± paccavekkhitabb±. Seyyathida½, gamanato, pariyesanato, paribhogato, ±sayato, nidh±nato, aparipakkato, paripakkato, phalato, nissandato, sammakkhanatoti.
295. Tattha gamanatoti eva½ mah±nubh±ve n±ma s±sane pabbajitena sakalaratti½ buddhavacanasajjh±ya½ v± samaºadhamma½ v± katv± k±lasseva vuµµh±ya cetiyaªgaºabodhiyaªgaºavatta½ katv± p±n²ya½ paribhojan²ya½ upaµµhapetv± pariveºa½ sammajjitv± sar²ra½ paµijaggitv± ±sanam±r³yha v²sati½sa v±re kammaµµh±na½ manasikaritv± uµµh±ya pattac²vara½ gahetv± nijanasamb±dh±ni pavivekasukh±ni ch±y³dakasampann±ni suc²ni s²tal±ni ramaº²yabh³mibh±g±ni tapovan±ni pah±ya ariya½ vivekarati½ anapekkhitv± sus±n±bhimukhena siªg±lena viya ±h±ratth±ya g±m±bhimukhena gantabba½.
Eva½ gacchat± ca mañcamh± v± p²µhamh± v± otaraºato paµµh±ya p±darajagharagolikavacc±disamparikiººa½ paccattharaºa½ akkamitabba½ hoti. Tato appekad± m³sikajatukavacc±d²hi upahatatt± antogabbhato paµikk³latara½ pamukha½ daµµhabba½ hoti. Tato ul³kap±r±vat±divaccasammakkhitatt± uparimatalato paµikk³latara½ heµµhimatala½. Tato kad±ci kad±ci v±teritehi pur±ºatiºapaººehi gil±nas±maºer±na½ muttakar²sakhe¼asiªgh±ºik±hi vassak±le udakacikkhall±d²hi ca sa½kiliµµhatt± heµµhimatalato paµikk³latara½ pariveºa½. Pariveºato paµikk³latar± vih±raracch± daµµhabb± hoti.
Anupubbena pana bodhiñca cetiyañca vanditv± vitakkam±¼ake µhitena muttar±sisadisa½ cetiya½ morapiñchakal±pamanohara½ bodhi½ devavim±nasampattisassir²ka½ sen±sanañca anapaloketv± evar³pa½ n±ma ramaº²ya½ padesa½ piµµhito katv± ±h±rahetu gantabba½ bhavissat²ti pakkamitv± g±mamagga½ paµipannena kh±ºukaºµakamaggopi udakavegabhinnavisamamaggopi daµµhabbo hoti.
Tato gaº¹a½ paµicch±dentena viya niv±sana½ niv±setv± vaºaco¼aka½ bandhantena viya k±yabandhana½ bandhitv± aµµhisaªgh±ta½ paµicch±dentena viya c²vara½ p±rupitv± bhesajjakap±la½ n²harantena viya patta½ n²haritv± g±madv±rasam²pa½ p±puºantena hatthikuºapa-assakuºapagokuºapamahi½sakuºapamanussakuºapa-ahikuºapakukkurakuºap±nipi daµµhabb±ni bhavanti. Na kevalañca daµµhabb±ni, gandhopi nesa½ gh±na½ paµihanam±no adhiv±setabbo hoti. Tato g±madv±re µhatv± caº¹ahatthi-ass±diparissayaparivajjanattha½ g±maracch± oloketabb± honti.
Icceta½ paccattharaº±di-anekakuºapapariyos±na½ paµikk³la½ ±h±rahetu akkamitabbañca daµµhabbañca gh±yitabbañca hoti. Aho vata bho paµikk³lo ±h±roti eva½ gamanato paµikk³lat± paccavekkhitabb±.
296. Katha½ pariyesanato? Eva½ gamanapaµikk³la½ adhiv±setv±pi g±ma½ paviµµhena saªgh±µip±rutena kapaºamanussena viya kap±lahatthena gharapaµip±µiy± g±mav²th²su caritabba½ hoti. Yattha vassak±le akkanta-akkantaµµh±ne y±va piº¹ikama½s±pi udakacikkhalle p±d± pavisanti, ekena hatthena patta½ gahetabba½ hoti, ekena c²vara½ ukkhipitabba½. Gimhak±le v±tavegena samuµµhitehi pa½sutiºarajehi okiººasar²rena caritabba½. Ta½ ta½ gehadv±ra½ patv± macchadhovanama½sadhovanataº¹uladhovanakhe¼asiªgh±ºikasunakhas³karavacc±d²hi sammiss±ni kimikul±kul±ni n²lamakkhikaparikiºº±ni o¼igall±ni ceva candanikaµµh±n±ni ca daµµhabb±ni honti akkamitabb±nipi. Yato t± makkhik± uµµhahitv± saªgh±µiyampi pattepi s²sepi nil²yanti.
Ghara½ paviµµhass±pi keci denti, keci na denti. Dadam±n±pi ekacce hiyyo pakkabhattampi pur±ºakhajjakampi p³tikumm±sap³p±d²nipi dadanti. Adadam±n±pi kecideva “aticchatha, bhante”ti vadanti, keci pana apassam±n± viya tuºh² honti, keci aññena mukha½ karonti, keci “gaccha, re muº¹ak±”ti-±d²hi pharusav±c±hi samud±caranti. Eva½ kapaºamanussena viya g±me piº¹±ya caritv± nikkhamitabbanti.
Icceta½ g±mappavesanato paµµh±ya y±va nikkhaman± udakacikkhall±dipaµikk³la½ ±h±rahetu akkamitabbañceva daµµhabbañca adhiv±setabbañca hoti. Aho vata bho paµikk³lo ±h±roti eva½ pariyesanato paµikk³lat± paccavekkhitabb±.
297. Katha½ paribhogato? Eva½ pariyiµµh±h±rena pana bahig±me ph±sukaµµh±ne sukhanisinnena y±va tattha hattha½ na ot±reti, t±va tath±r³pa½ garuµµh±niya½ bhikkhu½ v± lajjimanussa½ v± disv± nimantetumpi sakk± hoti. Bhuñjituk±mat±ya panettha hatthe ot±ritamatte “gaºhath±”ti vadantena lajjitabba½ hoti. Hattha½ pana ot±retv± maddantassa pañcaªguli-anus±rena sedo paggharam±no sukkhathaddhabhattampi temento mudu½ karoti.
Atha tasmi½ parimaddanamatten±pi sambhinnasobhe ±lopa½ katv± mukhe µhapite heµµhimadant± udukkhalakicca½ s±dhenti, uparim± musalakicca½, jivh± hatthakicca½. Ta½ tattha suv±nadoºiya½ suv±napiº¹amiva dantamusalehi koµµetv± jivh±ya samparivattiyam±na½ jivh±gge tanupasannakhe¼o makkheti, vemajjhato paµµh±ya bahalakhe¼o makkheti, dantakaµµhena asampattaµµh±ne dantag³thako makkheti. So eva½ vicuººitamakkhito taªkhaºaññeva antarahitavaººagandhasaªkh±raviseso suv±nadoºiya½ µhitasuv±navamathu viya paramajegucchabh±va½ upagacchati. Evar³popi sam±no cakkhussa ±p±tha½ at²tatt± ajjhoharitabbo hot²ti eva½ paribhogato paµikk³lat± paccavekkhitabb±.
298. Katha½ ±sayato? Eva½ paribhoga½ upagato ca panesa anto pavisam±no yasm± buddhapaccekabuddh±nampi raññopi cakkavattissa pittasemhapubbalohit±sayesu cat³su aññataro ±sayo hotiyeva. Mandapuññ±na½ pana catt±ro ±say± honti. Tasm± yassa pitt±sayo adhiko hoti, tassa bahalamadhukatelamakkhito viya paramajeguccho hoti. Yassa semh±sayo adhiko hoti, tassa n±gabalapaººarasamakkhito viya. Yassa pubb±sayo adhiko hoti, tassa p³titakkamakkhito viya. Yassa lohit±sayo adhiko hoti, tassa rajanamakkhito viya paramajeguccho hot²ti eva½ ±sayato paµikk³lat± paccavekkhitabb±.
299. Katha½ nidh±nato? So imesu cat³su ±sayesu aññatarena ±sayena makkhito anto-udara½ pavisitv± neva suvaººabh±jane na maºirajat±dibh±janesu nidh±na½ gacchati. Sace pana dasavassikena ajjhohariyati dasa vass±ni adhotavaccak³pasadise ok±se patiµµhahati. Sace v²sa, ti½sa, catt±l²sa, paññ±sa, saµµhi, sattati, as²ti, navutivassikena, sace vassasatikena ajjhohariyati. Vassasata½ adhotavaccak³pasadise ok±se patiµµhahat²ti eva½ nidh±nato paµikk³lat± paccavekkhitabb±.
300. Katha½ aparipakkato? So pan±yam±h±ro evar³pe ok±se nidh±namupagato y±va aparipakko hoti, t±va tasmiññeva yath±vuttappak±re paramandhak±ratimise n±n±kuºapagandhav±sitapavanavicarite atiduggandhajegucche padese yath± n±ma nid±ghe ak±lameghena abhivuµµhamhi caº¹±lag±madv±ra-±v±µe patit±ni tiºapaººakilañjakhaº¹a-ahikukkuramanussakuºap±d²ni s³riy±tapena santatt±ni pheºapupphu¼ak±cit±ni tiµµhanti, evameva ta½divasampi hiyyopi tato purime divasepi ajjhohato sabbo ekato hutv± semhapaµalapariyonaddho k±yaggisant±pakuthitakuthanasañj±tapheºapupphu¼ak±cito paramajegucchabh±va½ upagantv± tiµµhat²ti eva½ aparipakkato paµikk³lat± paccavekkhitabb±.
301. Katha½ paripakkato? So tattak±yaggin± paripakko sam±no na suvaººarajat±didh±tuyo viya suvaººarajat±dibh±va½ upagacchati. Pheºapupphu¼ake pana muñcanto saºhakaraºiya½ pisitv± n±¼ike pakkhittapaº¹umattik± viya kar²sabh±va½ upagantv± pakk±saya½, muttabh±va½ upagantv± muttavatthiñca p³ret²ti eva½ paripakkato paµikk³lat± paccavekkhitabb±.
302. Katha½ phalato? Samm± paripaccam±no ca pan±ya½ kesalomanakhadant±d²ni n±n±kuºap±ni nipph±deti asamm±paripaccam±no daddukaº¹ukacchukuµµhakil±sasosak±s±tis±rappabhut²ni rogasat±ni, idamassa phalanti eva½ phalato paµikk³lat± paccavekkhitabb±.
303. Katha½ nissandato? Ajjhohariyam±no cesa ekena dv±rena pavisitv± nissandam±no akkhimh± akkhig³thako kaººamh± kaººag³thakoti-±din± pak±rena anekehi dv±rehi nissandati. Ajjhoharaºasamaye cesa mah±pariv±ren±pi ajjhohariyati. Nissandanasamaye pana ucc±rapass±v±dibh±va½ upagato ekakeneva n²hariyati. Paµhamadivase ca na½ paribhuñjanto haµµhapahaµµhopi hoti udaggudaggo p²tisomanassaj±to. Dutiyadivase nissandento pihitan±siko hoti vikuºitamukho jegucch² maªkubh³to. Paµhamadivase ca na½ ratto giddho gadhito mucchitopi ajjhoharitv± dutiyadivase ekarattiv±sena viratto aµµ²yam±no har±yam±no jiguccham±no n²harati. Ten±hu por±º±–
“Anna½ p±na½ kh±dan²ya½, bhojanañca mah±raha½;
ekadv±rena pavisitv±, navadv±rehi sandati.
“Anna½ p±na½ kh±dan²ya½, bhojanañca mah±raha½;
bhuñjati sapariv±ro, nikkh±mento nil²yati.
“Anna½ p±na½ kh±dan²ya½, bhojanañca mah±raha½;
bhuñjati abhinandanto, nikkh±mento jigucchati.
“Anna½ p±na½ kh±dan²ya½, bhojanañca mah±raha½;
ekarattipariv±s±, sabba½ bhavati p³tikan”ti.
Eva½ nissandato paµikk³lat± paccavekkhitabb±.
304. Katha½ sammakkhanato? Paribhogak±lepi cesa hattha-oµµhajivh±t±l³ni sammakkheti. T±ni tena sammakkhitatt± paµikk³l±ni honti, y±ni dhot±nipi gandhaharaºattha½ punappuna½ dhovitabb±ni honti. Paribhutto sam±no yath± n±ma odane paccam±ne thusakaºakuº¹ak±d²ni uttaritv± ukkhalimukhavaµµipidh±niyo makkhanti, evameva sakalasar²r±nugatena k±yaggin± pheºuddehaka½ paccitv± uttaram±no dante dantamalabh±vena sammakkheti. Jivh±t±luppabhut²ni khe¼asemh±dibh±vena, akkhikaººan±sa-adhomagg±dike akkhig³thakakaººag³thakasiªgh±ºik±muttakar²s±dibh±vena sammakkheti. Yena sammakkhit±ni im±ni dv±r±ni divase divase dhoviyam±n±nipi neva suc²ni, na manoram±ni honti. Yesu ekacca½ dhovitv± hattho puna udakena dhovitabbo hoti. Ekacca½ dhovitv± dvattikkhattu½ gomayenapi mattik±yapi gandhacuººenapi dhovato p±µikulyat± vigacchat²ti eva½ sammakkhanato paµikk³lat± paccavekkhitabb±.
305. Tasseva½ dasah±k±rehi paµikk³lata½ paccavekkhato takk±hata½ vitakk±hata½ karontassa paµikk³l±k±ravasena kaba¼²k±r±h±ro p±kaµo hoti. So ta½ nimitta½ punappuna½ ±sevati bh±veti bahul²karoti. Tasseva½ karoto n²varaº±ni vikkhambhanti. Kaba¼²k±r±h±rassa sabh±vadhammat±ya gambh²ratt± appana½ appattena upac±rasam±dhin± citta½ sam±dhiyati. Paµikk³l±k±raggahaºavasena panettha saññ± p±kaµ± hoti. Tasm± ima½ kammaµµh±na½ ±h±re paµikk³lasaññ± icceva saªkha½ gacchati.
Imañca pana ±h±re paµikk³lasañña½ anuyuttassa bhikkhuno rasataºh±ya citta½ patil²yati patikuµati pativaµµati. So kant±ranittharaºatthiko viya puttama½sa½ vigatamado ±h±ra½ ±h±reti y±vadeva dukkhassa nittharaºatth±ya. Athassa appakasireneva kaba¼²k±r±h±rapariññ±mukhena pañcak±maguºiko r±go pariñña½ gacchati. So pañcak±maguºapariññ±mukhena r³pakkhandha½ parij±n±ti. Aparipakk±dipaµikk³labh±vavasena cassa k±yagat±satibh±van±pi p±rip³ri½ gacchati, asubhasaññ±ya anulomapaµipada½ paµipanno hoti. Ima½ pana paµipatti½ niss±ya diµµheva dhamme amatapariyos±nata½ anabhisambhuºanto sugatipar±yano hot²ti.
Aya½ ±h±re paµikk³lasaññ±bh±van±ya vitth±rakath±.