Nevasaññ±n±saññ±yatanakath±
285. Nevasaññ±n±saññ±yatana½ bh±vetuk±mena pana pañcah±k±rehi ±kiñcaññ±yatanasam±pattiya½ ciººavas²bh±vena “±sannaviññ±ºañc±yatanapaccatthik± aya½ sam±patti, no ca nevasaññ±n±saññ±yatana½ viya sant±”ti v± “saññ± rogo, saññ± gaº¹o, saññ± salla½, eta½ santa½, eta½ paº²ta½ yadida½ nevasaññ±n±saññ±”ti v± eva½ ±kiñcaññ±yatane ±d²nava½, upari ±nisa½sañca disv± ±kiñcaññ±yatane nikanti½ pariy±d±ya nevasaññ±n±saññ±yatana½ santato manasikaritv± “s±va abh±va½ ±rammaºa½ katv± pavattit± ±kiñcaññ±yatanasam±patti sant± sant±”ti punappuna½ ±vajjitabb±, manasik±tabb±, paccavekkhitabb±, takk±hat± vitakk±hat± k±tabb±. Tasseva½ tasmi½ nimitte punappuna½ m±nasa½ c±rentassa n²varaº±ni vikkhambhanti, sati santiµµhati, upac±rena citta½ sam±dhiyati. So ta½ nimitta½ punappuna½ ±sevati, bh±veti, bahul²karoti. Tasseva½ karoto viññ±º±pagame ±kiñcaññ±yatana½ viya ±kiñcaññ±yatanasam±pattisaªkh±tesu cat³su khandhesu nevasaññ±n±saññ±yatanacitta½ appeti. Appan±nayo panettha vuttanayeneva veditabbo. Ett±vat± cesa “sabbaso ±kiñcaññ±yatana½ samatikkamma nevasaññ±n±saññ±yatana½ upasampajja viharat²”ti (vibha. 508; d². ni. 2.129) vuccati. 286. Idh±pi sabbasoti ida½ vuttanayameva. ¾kiñcaññ±yatana½ samatikkamm±ti etth±pi pubbe vuttanayeneva jh±nampi ±kiñcaññ±yatana½ ±rammaºampi. ¾rammaºampi hi purimanayeneva ±kiñcaññañca ta½ tatiyassa ±ruppajjh±nassa ±rammaºatt± dev±na½ dev±yatana½ viya adhiµµh±naµµhena ±yatanañc±ti ±kiñcaññ±yatana½. Tath± ±kiñcaññañca ta½ tasseva jh±nassa sañj±tihetutt± kamboj± ass±na½ ±yatananti-±d²ni viya sañj±tidesaµµhena ±yatanañc±tipi ±kiñcaññ±yatana½. Evameta½ jh±nañca ±rammaºañc±ti ubhayampi appavattikaraºena ca amanasikaraºena ca samatikkamitv±va yasm± ida½ nevasaññ±n±saññ±yatana½ upasampajja vih±tabba½, tasm± ubhayampeta½ ekajjha½ katv± ±kiñcaññ±yatana½ samatikkamm±ti ida½ vuttanti veditabba½. Nevasaññ±n±saññ±yatananti ettha pana y±ya saññ±ya bh±vato ta½ nevasaññ±n±saññ±yatananti vuccati. Yath± paµipannassa s± saññ± hoti, ta½ t±va dassetu½ vibhaªge “nevasaññ²n±saññ²”ti uddharitv± “taññeva ±kiñcaññ±yatana½ santato manasi karoti, saªkh±r±vasesasam±patti½ bh±veti, tena vuccati nevasaññ²n±saññ²”ti (vibha. 619) vutta½. Tattha santato manasi karot²ti “sant± vat±ya½ sam±patti, yatra hi n±ma natthibh±vampi ±rammaºa½ karitv± µhassat²”ti eva½ sant±rammaºat±ya ta½ sant±ti manasi karoti. Santato ce manasi karoti, katha½ samatikkamo hot²ti? Asam±pajjituk±mat±ya. So hi kiñc±pi ta½ santato manasi karoti, atha khvassa “ahameta½ ±vajjiss±mi, sam±pajjiss±mi, adhiµµhahiss±mi, vuµµhahiss±mi, paccavekkhiss±m²”ti esa ±bhogo samann±h±ro manasik±ro na hoti. Kasm±? ¾kiñcaññ±yatanato nevasaññ±n±saññ±yatanassa santatarapaº²tatarat±ya. Yath± hi r±j± mahacca r±j±nubh±vena hatthikkhandhavaragato nagarav²thiya½ vicaranto dantak±r±dayo sippike eka½ vattha½ da¼ha½ niv±setv± ekena s²sa½ veµhetv± dantacuºº±d²hi samokiººagatte anek±ni dantavikati-±d²ni sipp±ni karonte disv± “aho vata re chek± ±cariy± ²dis±nipi n±ma sipp±ni karissant²”ti eva½ tesa½ chekat±ya tussati, na cassa eva½ hoti “aho vat±ha½ rajja½ pah±ya evar³po sippiko bhaveyyan”ti. Ta½ kissa hetu? Rajjasiriy± mah±nisa½sat±ya. So sippino samatikkamitv±va gacchati. Evameva esa kiñc±pi ta½ sam±patti½ santato manasi karoti, atha khvassa “ahameta½ sam±patti½ ±vajjiss±mi, sam±pajjiss±mi, adhiµµhahiss±mi, vuµµhahiss±mi, paccavekkhiss±m²”ti neva esa ±bhogo samann±h±ro manasik±ro hoti. So ta½ santato manasikaronto pubbe vuttanayena ta½ paramasukhuma½ appan±ppatta½ sañña½ p±puº±ti, y±ya nevasaññ²n±saññ² n±ma hoti, saªkh±r±vasesasam±patti½ bh±vet²ti vuccati. Saªkh±r±vasesasam±pattinti accantasukhumabh±vappattasaªkh±ra½ catutth±ruppasam±patti½. 287. Id±ni ya½ ta½ evamadhigat±ya saññ±ya vasena nevasaññ±n±saññ±yatananti vuccati, ta½ atthato dassetu½ “nevasaññ±n±saññ±yatananti nevasaññ±n±saññ±yatana½ sam±pannassa v± upapannassa v± diµµhadhammasukhavih±rissa v± cittacetasik± dhamm±”ti (vibha. 620) vutta½. Tesu idha sam±pannassa cittacetasik± dhamm± adhippet±. Vacanattho panettha o¼±rik±ya saññ±ya abh±vato sukhum±ya ca bh±vato nevassa sasampayuttadhammassa jh±nassa saññ± n±saññanti nevasaññ±n±sañña½. Nevasaññ±n±saññañca ta½ man±yatanadhamm±yatanapariy±pannatt± ±yatanañc±ti nevasaññ±n±saññ±yatana½. Atha v± y±yamettha saññ±, s± paµusaññ±kicca½ k±tu½ asamatthat±ya nevasaññ±, saªkh±r±vasesasukhumabh±vena vijjam±natt± n±saññ±ti nevasaññ±n±saññ± Nevasaññ±n±saññ± ca s± sesadhamm±na½ adhiµµh±naµµhena ±yatanañc±ti nevasaññ±n±saññ±yatana½. Na kevalañcettha saññ±va edis², atha kho vedan±pi nevavedan±n±vedan±, cittampi nevacitta½n±citta½, phassopi nevaphasson±phasso. Esa nayo sesasampayuttadhammesu. Saññ±s²sena pan±ya½ desan± kat±ti veditabb±. Pattamakkhanatelappabhut²hi ca upam±hi esa attho vibh±vetabbo. S±maºero kira telena patta½ makkhetv± µhapesi, ta½ y±gup±nak±le thero pattam±har±ti ±ha. So “patte telamatthi, bhante”ti ±ha. Tato “±hara, s±maºera, tela½, n±¼i½ p³ress±m²”ti vutte “natthi, bhante, telan”ti ±ha. Tattha yath± antovutthatt± y±guy± saddhi½ akappiyaµµhena “telamatth²”ti hoti. N±¼ip³raº±d²na½ vasena “natth²”ti hoti. Eva½ s±pi saññ± paµusaññ±kicca½ k±tu½ asamatthat±ya nevasaññ±, saªkh±r±vasesasukhumabh±vena vijjam±natt± n±saññ± hoti. Ki½ panettha saññ±kiccanti? ¾rammaºasañj±nanañceva vipassan±ya ca visayabh±va½ upagantv± nibbid±janana½. Dahanakiccamiva hi sukhodake tejodh±tu sañj±nanakicca½ pes± paµu½ k±tu½ na sakkoti. Sesasam±patt²su saññ± viya vipassan±ya visayabh±va½ upagantv± nibbid±jananampi k±tu½ na sakkoti. Aññesu hi khandhesu akat±bhiniveso bhikkhu nevasaññ±n±saññ±yatanakkhandhe sammasitv± nibbida½ pattu½ samattho n±ma natthi apica ±yasm± s±riputto. Pakativipassako pana mah±pañño s±riputtasadisova sakkuºeyya. Sopi “eva½ kirime dhamm± ahutv± sambhonti, hutv± paµivent²”ti (ma. ni. 3.95) eva½ kal±pasammasanavaseneva, no anupadadhammavipassan±vasena. Eva½ sukhumatta½ gat± es± sam±patti. Yath± ca pattamakkhanatel³pam±ya, eva½ maggudak³pam±yapi ayamattho vibh±vetabbo. Maggappaµipannassa kira therassa purato gacchanto s±maºero thoka½ udaka½ disv± “udaka½, bhante, up±han± omuñcath±”ti ±ha. Tato therena “sace udakamatthi, ±hara nh±nas±µika½, nh±yiss±m±”ti vutte “natthi, bhante”ti ±ha. Tattha yath± up±hanatemanamattaµµhena “udakamatth²”ti hoti, nh±yanaµµhena “natth²”ti hoti. Evampi s± paµusaññ±kicca½ k±tu½ asamatthat±ya nevasaññ±, saªkh±r±vasesasukhumabh±vena vijjam±natt± n±saññ± hoti. Na kevalañca et±heva, aññ±hipi anur³p±hi upam±hi esa attho vibh±vetabbo. Upasampajja viharat²ti ida½ vuttanayamev±ti. Aya½ nevasaññ±n±saññ±yatanakammaµµh±ne vitth±rakath±.