Viññ±ºañc±yatanakath±

281. Viññ±ºañc±yatana½ bh±vetuk±mena pana pañcah±k±rehi ±k±s±nañc±yatanasam±pattiya½ ciººavas²bh±vena “±sannar³p±vacarajjh±napaccatthik± aya½ sam±patti, no ca viññ±ºañc±yatanamiva sant±”ti ±k±s±nañc±yatane ±d²nava½ disv± tattha nikanti½ pariy±d±ya viññ±ºañc±yatana½ santato manasikaritv± ta½ ±k±sa½ pharitv± pavattaviññ±ºa½ “viññ±ºa½ viññ±ºan”ti punappuna½ ±vajjitabba½, manasik±tabba½, paccavekkhitabba½, takk±hata½ vitakk±hata½ k±tabba½. “Ananta½ anantan”ti pana na manasik±tabba½.
Tasseva½ tasmi½ nimitte punappuna½ citta½ c±rentassa n²varaº±ni vikkhambhanti, sati santiµµhati, upac±rena citta½ sam±dhiyati. So ta½ nimitta½ punappuna½ ±sevati, bh±veti, bahul²karoti. Tasseva½ karoto ±k±se ±k±s±nañc±yatana½ viya ±k±saphuµe viññ±ºe viññ±ºañc±yatanacitta½ appeti. Appan±nayo panettha vuttanayeneva veditabbo. Ett±vat± cesa “sabbaso ±k±s±nañc±yatana½ samatikkamma ananta½ viññ±ºanti viññ±ºañc±yatana½ upasampajja viharat²”ti (vibha. 508; d². ni. 2.129) vuccati.
282. Tattha sabbasoti ida½ vuttanayameva. ¾k±s±nañc±yatana½ samatikkamm±ti ettha pana pubbe vuttanayena jh±nampi ±k±s±nañc±yatana½, ±rammaºampi ¾rammaºampi hi purimanayeneva ±k±s±nañcañca ta½ paµhamassa ±ruppajjh±nassa ±rammaºatt± dev±na½ dev±yatana½ viya adhiµµh±naµµhena ±yatanañc±ti ±k±s±nañc±yatana½. Tath± ±k±s±nañcañca ta½ tassa jh±nassa sañj±tihetutt± “kamboj± ass±na½ ±yatanan”ti-±d²ni viya sañj±tidesaµµhena ±yatanañc±tipi ±k±s±nañc±yatana½. Evameta½ jh±nañca ±rammaºañc±ti ubhayampi appavattikaraºena ca amanasikaraºena ca samatikkamitv±va yasm± ida½ viññ±ºañc±yatana½ upasampajja vih±tabba½, tasm± ubhayampeta½ ekajjha½ katv± “±k±s±nañc±yatana½ samatikkamm±”ti ida½ vuttanti veditabba½.
Ananta½ viññ±ºanti ta½yeva ananto ±k±soti eva½ pharitv± pavattaviññ±ºa½ “ananta½ viññ±ºan”ti eva½ manasikarontoti vutta½ hoti. Manasik±ravasena v± ananta½. So hi tam±k±s±rammaºa½ viññ±ºa½ anavasesato manasikaronto “anantan”ti manasi karoti. Ya½ pana vibhaªge vutta½ “ananta½ viññ±ºanti, ta½yeva ±k±sa½ viññ±ºena phuµa½ manasi karoti, ananta½ pharati, tena vuccati ananta½ viññ±ºan”ti (vibha. 610).
Tattha viññ±ºen±ti upayogatthe karaºavacana½ veditabba½. Evañhi aµµhakath±cariy± tassa attha½ vaººayanti, ananta½ pharati taññeva ±k±sa½ phuµa½ viññ±ºa½ manasi karot²ti vutta½ hoti.
Viññ±ºañc±yatana½ upasampajja viharat²ti ettha pana n±ssa antoti ananta½. Anantameva ±nañca½. Viññ±ºa½ ±nañca½ viññ±º±nañcanti avatv± viññ±ºañcanti vutta½. Ayañhettha r³¼h²saddo. Ta½ viññ±ºañca½ adhiµµh±naµµhena ±yatanamassa sasampayuttadhammassa jh±nassa dev±na½ dev±yatanamiv±ti viññ±ºañc±yatana½. Sesa½ purimasadisamev±ti.
Aya½ viññ±ºañc±yatanakammaµµh±ne vitth±rakath±.