1. S²laniddeso
S²lasar³p±dikath±
6. Eva½ anekaguºasaªg±hakena s²lasam±dhipaññ±mukhena desitopi panesa visuddhimaggo atisaªkhepadesitoyeva hoti. Tasm± n±la½ sabbesa½ upak±r±y±ti vitth±ramassa dassetu½ s²la½ t±va ±rabbha ida½ pañh±kamma½ hoti. Ki½ s²la½, kenaµµhena s²la½, k±nassa lakkhaºarasapaccupaµµh±napadaµµh±n±ni, kim±nisa½sa½ s²la½, katividha½ ceta½ s²la½, ko cassa sa½kileso, ki½ vod±nanti. Tatrida½ vissajjana½. Ki½ s²lanti p±º±tip±t±d²hi v± viramantassa vattapaµipatti½ v± p³rentassa cetan±dayo dhamm±. Vuttañheta½ paµisambhid±ya½ “ki½ s²lanti cetan± s²la½, cetasika½ s²la½, sa½varo s²la½, av²tikkamo s²lan”ti (paµi. ma. 1.39). Tattha cetan± s²la½ n±ma p±º±tip±t±d²hi v± viramantassa vattapaµipatti½ v± p³rentassa cetan±. Cetasika½ s²la½ n±ma p±º±tip±t±d²hi viramantassa virati. Apica cetan± s²la½ n±ma p±º±tip±t±d²ni pajahantassa satta kammapathacetan±. Cetasika½ s²la½ n±ma “abhijjha½ pah±ya vigat±bhijjhena cetas± viharat²”ti (d². ni. 1.217) ±din± nayena vutt± anabhijjh±by±p±dasamm±diµµhidhamm±. Sa½varo s²lanti ettha pañcavidhena sa½varo veditabbo p±timokkhasa½varo, satisa½varo, ñ±ºasa½varo, khantisa½varo, v²riyasa½varoti. Tattha imin± p±timokkhasa½varena upeto hoti samupetoti (vibha. 511) aya½ p±timokkhasa½varo. Rakkhati cakkhundriya½, cakkhundriye sa½vara½ ±pajjat²ti (d². ni. 1.213) aya½ satisa½varo.
Y±ni sot±ni lokasmi½, (ajit±ti bhagav±;)
sati tesa½ niv±raºa½;
sot±na½ sa½vara½ br³mi, paññ±yete pidhiyyareti. (Su. ni. 1041).
Aya½ ñ±ºasa½varo. Paccayapaµisevanampi ettheva samodh±na½ gacchati. Yo pan±ya½ khamo hoti s²tassa uºhass±ti-±din± (ma. ni. 1.24; a. ni. 6.58) nayena ±gato, aya½ khantisa½varo n±ma. Yo c±ya½ uppanna½ k±mavitakka½ n±dhiv±set²ti-±din± (ma. ni. 1.26; a. ni. 6.58) nayena ±gato, aya½ v²riyasa½varo n±ma. ¾j²vap±risuddhipi ettheva samodh±na½ gacchati. Iti aya½ pañcavidhopi sa½varo, y± ca p±pabh²ruk±na½ kulaputt±na½ sampattavatthuto virati, sabbampeta½ sa½varas²lanti veditabba½. Av²tikkamo s²lanti sam±dinnas²lassa k±yikav±casiko anatikkamo. Ida½ t±va ki½ s²lanti pañhassa vissajjana½. 7. Avasesesu kenaµµhena s²lanti s²lanaµµhena s²la½. Kimida½ s²lana½ n±ma. Sam±dh±na½ v±, k±yakamm±d²na½ sus²lyavasena avippakiººat±ti attho. Upadh±raºa½ v±, kusal±na½ dhamm±na½ patiµµh±navasena ±dh±rabh±voti attho. Etadeva hettha atthadvaya½ saddalakkhaºavid³ anuj±nanti. Aññe pana siraµµho s²lattho, s²talaµµho s²latthoti evam±din±pi nayenettha attha½ vaººayanti. 8. Id±ni k±nassa lakkhaºarasapaccupaµµh±napadaµµh±n±n²ti ettha–
S²lana½ lakkhaºa½ tassa, bhinnass±pi anekadh±;
sanidassanatta½ r³passa, yath± bhinnassanekadh±.
Yath± hi n²lap²t±dibhedena anekadh± bhinnass±pi r³p±yatanassa sanidassanatta½ lakkhaºa½, n²l±dibhedena bhinnass±pi sanidassana bh±v±natikkamanato. Tath± s²lassa cetan±dibhedena anekadh± bhinnass±pi yadeta½ k±yakamm±d²na½ sam±dh±navasena kusal±nañca dhamm±na½ patiµµh±navasena vutta½ s²lana½, tadeva lakkhaºa½, cetan±dibhedena bhinnass±pi sam±dh±napatiµµh±nabh±v±natikkamanato. Eva½ lakkhaºassa panassa–
Duss²lyaviddha½sanat± anavajjaguºo tath±;
kiccasampatti-atthena, raso n±ma pavuccati.
Tasm± ida½ s²la½ n±ma kiccaµµhena rasena duss²lyaviddha½sanarasa½, sampatti-atthena rasena anavajjarasanti veditabba½. Lakkhaº±d²su hi kiccameva sampatti v± rasoti vuccati.
Soceyyapaccupaµµh±na½, tayida½ tassa viññuhi;
ottappañca hir² ceva, padaµµh±nanti vaººita½.
Tayida½ s²la½ k±yasoceyya½ vac²soceyya½ manosoceyyanti (a. ni. 3.121) eva½ vuttasoceyyapaccupaµµh±na½, soceyyabh±vena paccupaµµh±ti gahaºabh±va½ gacchati. Hirottappañca panassa viññ³hi padaµµh±nanti vaººita½, ±sannak±raºanti attho. Hirottappe hi sati s²la½ uppajjati ceva tiµµhati ca. Asati neva uppajjati, na tiµµhat²ti. Eva½ s²lassa lakkhaºarasapaccupaµµh±napadaµµh±n±ni veditabb±ni.