45. “Ut³”ti aneka-utu gahit±ti ututo d²ghak±lato uddhaµ± utuddhaµ±, tesa½ pilotik±nanti attho. Ses±ti uttar±saªga-antarav±sak±. Pa½su viya kucchita½ ulati pavattat²ti pa½suk³la½, rathik±sus±nasaªk±rak³µ±d²na½ yattha katthaci µhita½ co¼akhaº¹a½, tasmi½. Y± y± ruc²ti abyay²bh±ve yath±ruci, y±vadattha½ satapaµµampi vaµµat²ti adhipp±yo. 46. Id±ni t²su chinditv± k±tu½ appahontesu k±tabbavidhi½ dassetu½ “t²s³”ti-±dim±ha. Tattha tic²varasamud±yato ekadesabh³t±na½ dvinnamekassa ca saªkh±guºena niddh±riyam±natt± t²s³ti niddh±raºe bhumma½. Ekavacanassa bahvatthena yog±bh±vato dvic²varasaªkh±tabahvatthavasena vacana½ vipariº±metv± y±ni pahonti, t±ni dve v±pi chinditabb±ni, ya½ pahoti, ta½ eka½ v± chinditabbanti yojetabba½. Pahont²ti pacchimac²varappam±ºachinnak±ni pahonti. Ap²ti sambh±vane, t²su k± kath±ti attho. Anv±dhinti ±gantukapatta½. Anu pacch± ±dh²yat²ti anv±dhi, ya½ c²varassopari saªgh±µi-±k±rena ±ropetabba½. An±diººanti an±ropita½ anv±dhika½. Na dh±reyy±ti imin± yadi dh±reyya, dukkaµanti d²peti. 47-8. Id±ni “tic²vara½ na vaseyya vinek±han”ti vutt±na½ tiººa½ avippav±salakkhaºa½ dassetu½ “g±me”ti-±din± udositasikkh±pade (p±r±. 471 ±dayo) vuttaparih±ram±ha. Tattha g±me v±…pe… vih±re v± tic²vara½ nikkhipitv±ti sambandho. Tattha “paµo da¹¹ho”ti-±d²su viya avayavepi samud±yavoh±ravasena t²su ekampi “tic²varan”ti vutta½. Bhikkhusammutiyaññatr±ti saªghena gil±nassa bhikkhuno d²yam±na½ c²varena vippav±sasammuti½ vin±. Vippavatthunti ek³pac±ran±n³pac±rag±m±dito bahi, atha v± nivesan±d²na½, tattha ca gabbhovarak±na½ c²varassa v± hatthap±sa½ atikkamma c²varena vippayutto hutv± vasitu½. Ettha ca g±m±d²na½ ek³pac±ran±n³pac±rat± ekakulan±n±kulasantakassa g±m±dino parikkhepassa, parikkhepok±sassa ca vasena sattha-abbhok±s±na½ sattabbhantaravasena ca veditabb±. Tattha eko abbhantaro aµµhav²satihattho hoti. Ettha ca nivesan±d²ni g±mato bahi sanniviµµh±n²ti daµµhabba½ visu½ g±massa gahitatt±, tath± udosit±d²hi añña½ nivesana½. Tattha udosito n±ma y±n±d²na½ bhaº¹±na½ s±l±. P±s±do d²ghap±s±do. Hammiya½ muº¹acchadanap±s±do. N±v± ca aµµo ca m±¼o ca ±r±mo ca n±v±…pe… ±r±ma½, tasmi½. Aµµo n±ma paµir±j±d²na½ paµib±hanattha½ iµµhak±hi kato bahalabhittiko catupañcabh³miko patissayaviseso. M±¼o ekak³µasaªgahito caturassap±s±do. ¾r±mo pupph±r±mo v± phal±r±mo v±. Sattho ca khettañca khalañc±ti dvando. Sattho n±ma jaªghasattho v± sakaµasattho v±. Khala½ vuccati dhaññakaraºa½. Dumo n±ma dumam³la½ ch±y±ya phuµµhok±so upac±ravasena. Abbhok±so pana ag±make araññeva adhippeto. 49. Id±ni “eta½…pe… saªgh±µin”ti-±din± navannameva paccuddh±ro vutto, na pana tesa½ k±laparicchedoti ta½ dassetu½ “rog±”ti-±di ±raddha½. Tattha devadatto dattoti n±mekadesen±pi n±mavoh±rato vassikas±µik±va “s±µik±”ti pakaraºavasena gammam±natthatt± vutt±. Kaº¹uppaµicch±dik± ca rogavass±napariyant±. Rog± ca vass±n± ca m±s± rogavass±n±, te tadatikkamena paccuddharitabbat±ya pariyant± y±santi viggaho. Ki½ vutta½ hoti? Vassikas±µik± vass±nam±s±tikkame kattikapuººam±ya eva paccuddharitabb±. Tath± kaº¹uppaµicch±dik± ±b±dhesu v³pasantes³ti vutta½ hoti. “Paccuddharitv± vikappetabb±”ti hi aµµhakath±ya½ (p±r±. aµµha. 2.469) vutta½. Ettha pana keci ±cariy± “paccuddharitv±ti vassikas±µikabh±vato apanetv±”ti vadi½su, ta½ na yujjati. Paccuddh±ravinayakammavisayeyeva paccuddh±ra-saddassa diµµhatt±, “c±tum±sa½ adhiµµh±tu½ tato para½ vikappetun”ti (mah±va. 358) p±¼ivacanato ca. “C±tum±sa½ adhiµµh±tun”ti ca catunna½ m±s±na½ adhiµµh±nena saha accantasa½yogo dassitoti na tena adhiµµh±nabhedo viññ±yati. Teneva kurundaµµhakath±yampi “vass±na½ c±tum±sa½ adhiµµh±tu½, tato para½ vikappetun”ti (mah±va. 358) vacanato kattikapuººam±ya eva paccuddharitv± hemante vikappetabb±ti vutta½. Tasm± “vassikas±µik± vass±nam±s±tikkamen±pi kaº¹uppaµicch±di ±b±dhav³pasamen±pi adhiµµh±na½ vijahat²”ti (kaªk±. aµµha. kathinasikkh±padavaººan±) vutta½. M±tik±µµhakath±yampi paccuddh±ravasen±pi adhiµµh±na½ vijahat²ti evamattho gahetabbo. Evañhi sati sabbaµµhakath±yo samenti, yutti ca aviruddh± hont²ti. Tato paranti paccuddh±rato upari. Vikappeyy±ti kaº¹uppaµicch±di½ paccuddharitv± vikappeyya. Vassikas±µika½ kattikapuººam±ya½ paccuddharitv± hemantassa paµhamadivase vikappeyya, eva½ asati dukkaµanti adhipp±yo. Ses±ti apare satta c²var±ni ses±. Natthi pariyanta½ vuttasadiso k±laparicchedo etesanti apariyantik±. 50. Id±ni paccattharaº±dika½ c²varacatukka½ sadas±dika½ vaµµati, n±paranti dassetu½ “paccattharaº±”ti-±dim±ha. Tattha parikkh±ro ca mukhapuñchanañc±ti dvando. Parikkh±ramukhapuñchanameva co¼akanti kammadh±rayo. Dvandasam±sante suyyam±natt± pana co¼aka-saddo parikkh±ra-saddato ca para½ daµµhabbo “parikkh±raco¼akan”ti. Ta½ pana s±maññajotan±ya visesepi avaµµh±nato µhapetv± pañca c²var±ni parikkh±raco¼an±men±dhiµµhit±ni avasesa½ daµµhabba½. Paccattharaºañca parikkh±ramukhapuñchanaco¼akañca paccattharaºa…pe… co¼akañca nis²danañc±ti eta½ c²varacatukka½ sadasampi arattampi an±diººakappampi labbhanti sambandho. Sadasanti saha y±hi k±hici das±h²ti sadasa½. Sadasake labbham±ne adasampi labbhatev±ti sadasampi adasampi pupphadasamp²ti ettha attho. Pi-saddo vutt±vuttasampiº¹anattho. Arattanti n²lap²t±dirajanena arañjitampi. Pi-saddena rañjitan²lap²t±dikampi an±diººakappamp²ti. ¾diººo kappo yassa natth²ti ta½ an±diººakappampi. Pi-saddena ±diººakappampi. Nanu ca “na bhikkhave sabban²lak±ni c²var±ni dh±retabb±n²”ti-±din± (mah±va. 372) sabban²lakasabbap²takasabbalohitakac²var±ni s±maññena paµikkhitt±n²ti kathamida½ c²varacatukka½ sadas±dika½ vaµµati, kathañca an±diººakappampi vaµµat²ti? Vuccate– “tena kho pana samayena aññataro bhikkhu kusac²ra½ niv±setv±”ti-±din± uppannavatth³su (mah±va. 371) “na bhikkhave kusac²ra½…pe… titthiyaddhajo dh±retabbo. Yo dh±reyya, ±patti thullaccayass±”ti-±din± (mah±va. 371) uppannavatthuvaseneva niv±sanap±rupanasaªkh±tadh±raºassa paµikkhittatt± ca tattheva aµµhakath±yañca (mah±va. aµµha. 372) “sabban²lak±d²ni rajana½ dhovitv± puna rajitv± dh±retabb±ni, na sakk± ce honti dhovitu½, paccattharaº±ni v± k±tabb±ni, dupaµµac²varassa v± majjhe d±tabb±ni, acchinnadasad²ghadas±ni das± chinditv± dh±retabb±ni, kañcuka½ labhitv± ph±letv± rajitv± paribhuñjitu½ vaµµati, veµhanepi eseva nayo”ti niv±sanap±rupanavaseneva dh±raºaparibhog±na½ vuttatt± ca dubbaººakaraºasikkh±pade (p±ci. aµµha. 368) “ya½ niv±setu½ v± p±rupitu½ v± sakk± hoti, tadeva c²varanti veditabban”ti pañcanna½yeva kappabinduno anuññ±tatt± ca tic²varakaº¹uppaµicch±divassikas±µikasaªkh±t±ni pañca c²var±ni k±yaparih±riy±neva adas±ni asabban²lak±d²ni kappiyarajanarajit±ni ±diººakapp±niyeva honti, na niyamena nivattit±ni par±ni catt±r²ti c²varacatukkameva sadas±dika½ an±diººakappampi vaµµat²ti. 51. Sesac²varapañcaka½ adasa½yeva rajita½yeva ±diººakappa½va kappat²ti yojan±. Rajitanti kappiyarajanena rajita½. Nis²danassa yath±vuttenatthena sabbattha adasattha½ nisedhetu½ “sadasa½va nis²danan”ti vutta½. Sati hi sambhave byabhic±re ca visesana½ s±tthaka½ hoti. 52. Id±ni anadhiµµhite anissaµµhe ca k± pavatt²ti ta½ dassetu½ “anadhiµµhitan”ti-±dim±ha. Tattha anadhiµµhitanti tic²var±divasena anadhiµµhita½. Anissaµµhanti yassa kassaci d±nalakkhaºena adinna½. Vikappetv± paribhuñjayeti vakkham±nanayena ekabahubh±va½, sannihit±sannihitabh±vañca sallakkhetv± vikappetv± paccuddharitv± paribhuñjeyya. Vakkham±nanayena pana viññ±yat²ti “paccuddharitv±”ti na vutta½. Id±ni “vikappetv±”ti vutta½ k²disa½ ta½ heµµhimantena vikappiyanti ±ha “hatth±”ti-±di. Tattha hattho d²ghena yassa ta½ hatthad²gha½. Tatoti tasm± hatthato. Upa¹¹ho hatthassa dutiyo bh±go vidatthisaªkh±to vitth±rena yassa ta½ upa¹¹havitth±ra½. 53. Id±ni yath±vuttavidh±na½ tec²varikasseva vasena, aparo pana aññath± paµipajjat²ti ta½ dassetu½ “tic²varass±”ti-±dim±ha Tattha n±men±dhiµµhit±ni t²ºi c²var±ni etass±ti tic²varo. Tassa vinayatec²varikass±ti attho, na parikkh±raco¼an±mena adhiµµhitac²varassa. Vinayatec²varikassa pana udositasikkh±pade vuttaparih±ro natthi. Parikkh±raco¼iyoti parikkh±raco¼amassa atth²ti ºikena ya-k±ro. Sabbanti sakala½ navavidhampi c²vara½. Tath± vatv±ti ekabahubh±va½, sannihit±sannihitabh±vañca ñatv± “ima½ parikkh±raco¼a½ adhiµµh±m²”ti-±din± vatv±. Adhiµµhat²ti adhiµµh±ti. 54. Adhiµµhitac²vara½ pana paribhuñjato katha½ adhiµµh±na½ vijahat²ti ta½ dassento “acched±”ti-±dim±ha. Tattha acchedo ca vissajjanañca g±ho ca vibbhamo c±ti dvando. Acchedo n±ma cor±d²hi acchinditv± gahaºa½. Vissajjana½ paresa½ d±na½. G±ho viss±sena gahaºa½. Vibbhamo sikkha½ appaccakkh±ya gihibh±v³pagamana½. Tad±pi tassa aññassa d±ne viya c²varassa nir±layabh±vena pana paricc±goti. ݲk±ya½ pana bh±diso bhikkhuyev±ti adhiµµh±na½ na vijahat²ti attha½ vikappetv± bhikkhuniy± gihibh±v³pagamana½ vutta½, ta½ na gahetabba½, k±raºa½ panettha amh±ka½ gar³hiyeva s±ratthad²paniya½ (s±rattha. µ². 2.469) “bhikkhuniy± ‘h²n±y±vattanen±’ti visesetv± avuttatt± bhikkhuniy± hi gihibh±v³pagamane adhiµµh±navijahana½ visu½ vattabba½ natthi tass± vibbhamaneneva assamaº²bh±vato”ti vutta½. Nanu ca bhikkhuno appaccakkh±tasikkhassa gihibh±v³pagamanena adhiµµh±navijahanena nir±layabh±vo k±raºabh±vena vutto, eva½ sati parivattaliªgassa natthi nir±layabh±voti kathamassa adhiµµh±na½ vijahat²ti? Saccameta½, tath±pi buddhamataññ³hi aµµhakath±cariyehi aµµhakath±ya½ (p±r±. aµµha. 1.69) “ya½ panassa bhikkhubh±ve adhiµµhita½ tic²varañca patto ca, ta½ adhiµµh±na½ vijahati, puna adhiµµh±tabban”ti vuttatt± natthettha dosoti. M±raºaliªgasikkh±ti uttarapadalopena upac±rena v± liªgaparivattana½ sikkh±paccakkh±nañca “liªgasikkh±”ti ca vutta½. Iti ete aµµha sabbesu navasu c²varesu adhiµµh±nassa viyogo vippav±so, tassa k±raº± hont²ti p±µhaseso. Tic²varassa pana na kevala½ imeyeva aµµha, vinividdhachiddañca adhiµµh±naviyogak±raºanti liªgavacanañca parivattetv± yojetabba½. Tattha abbhantare ekassapi tantuno abh±vena vinividdha½ vinivijjhitv± gatachidda½kaniµµhaªgulinakhapiµµhippam±ºa½ vinividdhachidda½. Tattha saªgh±µiy± ca uttar±saªgassa ca d²ghantato vidatthippam±ºassa, tiriyantato aµµhaªgulappam±ºassa, antarav±sakassa pana d²ghantato vidatthippam±ºasseva tiriyantato caturaªgulappam±ºassa padesassa orato chidda½ adhiµµh±na½ bhindati, s³cikamma½ katv± puna adhiµµh±tabba½. S³cikamma½ karontena ca chinditv± dubbalaµµh±n±panayanena chidda½ adassetv± k±tabba½. 55. Id±ni akappiy±ni dassetu½ “kus±”ti-±di vutta½. Tattha kus± ca v±k± ca phalak±ni ca, tesa½ c²r±ni kusa…pe… c²r±ni. Tattha kusena ganthetv± kata½ kusac²ra½. Tath± v±kena ganthetv± kata½ v±kac²ra½, t±pas±na½ vakkala½. Phalakasaºµh±n±ni phalak±ni sibbitv± kata½ phalakac²ra½. Kesav±lajanti kesehi ca v±lehi ca j±ta½ v±yita½ kambalanti sambandho. Ul³kapakkh±jinakkhipeti ul³k±na½ kosiyasakuº±na½ pakkha½ pakkhena kata½ niv±sanañca ajinakkhipa½ saloma½ sakhura½ ajinamig±na½ cammañca dh±rayato thullaccayanti sambandho. 56. Kadalerakakkadusses³ti kadaliyo ca erako ca akko ca, tesa½ duss±ni vatth±ni, tesu ceva makaciv±kehi kate potthake c±pi dukkaµa½. Nimittatthe ceta½ bhumma½. Kadaliduss±disaddena ta½dh±raºamadhippeta½, tasm± ta½dh±raºanimitta½ dukkaµa½ hot²ti attho. Eva½ sabbattha. “N²lako c±”ti-±din± dvando. Sabb± n²laka…pe… kaºhak±ti kammadh±rayo. N²l±divaººayogena vattha½ n²l±di. N²laka½ um±pupphavaººa½. Mañjeµµha½ mañjeµµhikavaººa½. P²ta½ kaºik±rapupphavaººa½. Lohita½ jayasumanapupphavaººa½. Kaºhaka½ add±riµµhakavaººa½. Sabba-saddo panettha pacceka½ yojetabbo. 57. Mah±…pe… ratteti mah±raªgo ca mah±n±maraªgo ca, tehi ratte. Etth±pi puna suyyam±na½ sabbasaddamanuvattiya½, “sabbamah±raªgaratte”ti-±din± attho veditabbo. Imin± ca asabban²lak±di kappiyarajanarajita½ paribhuñjantassa natthi dosoti d²peti. Tattha mah±raªgo satapadipiµµhivaººo. Mah±n±maraªgo sambhinnavaººo, so pana paº¹upal±savaººo hoti, padumavaººotipi vadanti. Tir²µaketi ta½ n±maka rukkhatace. Acchinnad²ghadasaketi sabbaso acchinnatt± acchinn± ca majjhe chinnatt± d²gh± ca s± das± ca vatthakoµi yass±ti aññapadatthasam±so. Phalapupphadaseti aññamañña½ sa½sibbitv± kat± phalasadis± das± “phal±”ti vuccanti, ketak±di pupphasadis±ni “pupph±n²”ti ca, phal± ca pupph± ca das± yassa, phalasadise dase, pupphasadise dase c±ti attho. Veµhaneti s²saveµhane. Tath±ti imin± sabban²lak±d²su dukkaµa½ atidisati. Sabbanti kusac²r±dika½ sakala½. Acchinna½ c²vara½ yassa so labhat²ti sambandho.
C²varaniddesavaººan± niµµhit±.