Nigamanakath±vaººan±
Eva½ vinayasa½vaººana½ katv± id±ni ta½ nigamento ±ha “ett±vat±”ti-±di. Tattha ett±vat±ti ettakena “yo kappakoµ²hipi appameyyan”ti-±divacanato (p±r±. aµµha. 1.ganth±rambhakath±) paµµh±ya “navasaªgahitavaggavaººan± niµµhit±”ti vacanapariyos±n±na½ akkharapadabyañjan±na½ samud±yabh³tena vacanakkamena, samatt±ti sambandho. Ubhatovibhaªgakhandhakapariv±ravibhattidesananti ubhatovibhaªgena ca khandhakena ca pariv±rena ca vibhajitabbadesana½ vinayapiµakanti sambandho. N±thoti bhikkhubhikkhun²na½ hitapaµipatti½ y±canaµµhena ca kiles±na½ upat±panaµµhena ca veneyy±na½ hitasukha½ ±s²sanaµµhena ca cittissariyaµµhena ca n±tho. Veneyyanti vinetabbaµµhena veneyya½. Jinoti pañcam±r±na½ jitaµµhena jino. Aya½ panettha yojan±– n±tho veneyya½ vinento jino ubhatovibhaªgakhandhakapariv±ravibhattidesana½ ya½ vinayapiµaka½ ±h±ti. Samadhikasattav²satisahassamatten±ti saha adhikena sattasahassappam±ºena ca v²satisahassappam±ºena ca ganthen±ti sambandho. Tass±ti vinayapiµakassa. Samantap±s±dik±ti samantato pas±da½ vahik±, janik± v±. Tatr±ya½ yojan±– tassa samadhikasattav²satisahassamattena ganthena samantap±s±dik± n±ma sa½vaººan± samatt±ti. Tatridanti tatra ida½. “Tatr±”ti pada½ purimavacan±pekkha½. Tatra “samantap±s±dik± n±m±”ti vacaneti hi attho. Samantap±s±dikattasminti paccattatthe ceta½ bhummavacana½ hoti “idampi s²lasmin”ti-±d²su (d². ni. 1.194 ±dayo) viya, samantap±s±dikattanti attho. Aya½ panettha yojan±tatra “samantap±s±dik± n±m±”ti vacane samantap±s±dik±ya ida½ samantap±s±dikatta½ hot²ti aya½ samantap±s±dikabh±voti attho. ¾cariyapara½paratoti-±d²su g±th±su vutta½ navavidha½ visesanapada½ “na dissat²”ti padena sambandhitabba½. Sampassatanti samm± passant±na½ viññ³nanti sambandho. Yatoti yasm±, na dissat²ti sambandho. Etth±ti sa½vaººan±ya½. Samantap±s±dik±tvev±ti samantap±s±dik± iti eva n±ma. Vinayass±ti vinayapiµakassa. Vineyyadamanakusalen±ti vineyy±na½ damane chekena. Lokan±then±ti lok±na½ n±thena. Lokamanukampam±nen±ti loka½ anukampam±nena. Ayañhettha yojan±– ±cariyapara½parato…pe… vibhaªganayabhedadassanato sampassata½ viññ³na½ ettha kiñci ap±s±dika½ yato na dissati, tasm± vineyyadamanakusalena lokan±thena lokamanukampam±nena bhagavat± vuttassa vinayassa aya½ samantap±s±dik±tveva sa½vaººan± pavatt±ti. Tissopi im± s²ha¼aµµhakath±yo sutv±ti sambandho. Kassa santike sutanti ±ha “buddhamitto…pe… santike”ti. “Buddhamitto”ti n±mena vissutassa yasassino vinayaññussa dh²rassa therassa santike sutv±ti yojan±. “Sutv±”ti pada½ “±raddh±”ti pade pubbak±lakiriy±visesana½. Mah±meghavanuyy±ne bh³mibh±ge patiµµhito satthu mah±bodhivibh³sito yo mah±vih±ro atth²ti yojan±. Tassa mah±vih±rassa dakkhiºe dis±bh±ge padh±naghara½ padh±nagharan±maka½ uttama½ sucic±rittas²lena bhikkhusaªghena sevita½ ya½ pariveºa½ atthi, tattha k±ray²ti yojan±. Kon±mo k±ray²ti ±ha “u¼±rakulasambh³to…pe… vissuto”ti. Tattha u¼±rakulasambh³to saªghupaµµh±yako sad± an±kul±ya saddh±ya ratanattaye pasanno “mah±nigamas±m²”ti vissuto up±sako k±ray²ti sambandho. Ka½ k±ray²ti ±ha “c±ru…pe… sampannasalil±sayan”ti. Tattha c±rup±k±rasa½cita½ sobhena p±k±rena suµµhu cita½ cinita½ manorama½ s²tacch±yatar³peta½ s²tacch±yena rukkhena upeta½ sampannasalil±saya½ madhurajal±dh±ra½ ya½ p±s±da½ k±ray²ti yojan±. Mah±nigamas±mino tatra p±s±de vasat±may±ti sambandho. Ka½ uddisitv± k²dis± k± ±raddh±ti ±ha “sucis²lasam±c±ra½…pe… vinayavaººan±”ti. Tattha sucis²lasam±c±ra½ buddhasirivhaya½ thera½ uddisitv± iddh± atthavinicchay±d²hi paripuºº± y± vinayavaººan± ±raddh±ti yojan±. Ki½n±massa rañño katame sa½vacchare ±raddh±, kismi½ k±le pariniµµhit±ti ±ha “p±layantassa…pe… pariniµµhit±”ti. Tattha sakala½ laªk±d²pa½ nirabbuda½ katv±ti sambandho. P±layantassa siriniv±sassa sirip±layasassino rañño jayasa½vacchareti sambandho. Samav²satime kheme jayasa½vacchare aya½ vinayasa½vaººan± ±raddh±, ekav²samhi rañño ekav²satime sa½vacchare sampatte sati pariniµµhit±ti yojan±. Yath± attano sa½vaººan± nirupaddav± s²gha½ niµµha½ upagat±, eva½ lokassa dhamm³pasa½hit± s²gha½ gacchant³ti ±s²sa½ dassento ±ha “upaddav±kule”ti-±di. Tattha upaddav±kule upaddavehi ±kule loke sattaloke nirupaddavato upaddavavirahato yath± aya½ vinayasa½vaººan± ekasa½vacchareneva niµµha½ up±gat±, eva½ sabbassa lokassa ±raddh± sabbepi dhamm³pasa½hit± atth± nirupaddav± s²gha½ niµµha½ gacchant³ti yojan±. Attan± sam±citassa puññassa icchitatthe pariº±mana½ dassento ±ha “ciraµµhitattha½ dhammass±”ti-±di. Tattha dhammassa ciraµµhitattha½ ima½ vinayasa½vaººana½ karontena saddhammabahum±nena may± yañca puñña½ sam±cita½, sabbassa tassa puññassa ±nubh±vena sabbepi p±ºino dhammar±jassa bhagavato saddhammarasasevino bhavantu. Saddhammo cira½ tiµµhatu, devo k±le vassa½ vassanto cira½ paja½ sattasam³ha½ tappetu. R±j± dhammena medani½ rakkhat³ti yojan±. Itisaddo parisam±panattho. Iti pariniµµha½ suµµhu ±pana½ daµµhabbant²ti attho. Saddh± ca buddhi ca v²riyañca saddh±buddhiv²riy±ni, visuddh±ni ca t±ni saddh±buddhiv²riy±ni ceti visuddhasaddh±buddhiv²riy±ni, param±ni ca t±ni visuddhasaddh±buddhiv²riy±ni ceti paramavisuddhasaddh±buddhiv²riy±ni, tehi parimaº¹ito paramavisuddhasaddh±buddhiv²riyapaµimaº¹ito, tena, theren±ti sambandho. S²lañca ±c±ro ca ajjavañca maddavañca s²l±c±rajjavamaddav±ni, t±ni ±d²ni yesa½ teti s²l±c±rajjavamaddav±dayo, ±disaddena khantisoracc±dayo saªgaºh±ti, teyeva guº±ti s²l±c±rajjavamaddav±diguº±, tesa½ samudayoti s²l±c±rajjavamaddav±diguºasamudayo, tena samudito suµµhu p±kaµoti s²l±c±rajjavamaddav±diguºasamudayasamudito, tena theren±ti sambandho. Sakasamayo ca samayantaro ca sakasamayasamayantar±, teyeva pana gahanasadisatt± gahananti sakasamayasamayantaragahana½, tassa ajjhog±haºa½ sakasamayasamayantaragahanajjhog±haºa½, tasmi½ samattho sakasamayasamayantaragahanajjhog±haºasamattho. Tena theren±ti sambandho. Visesena añjati p±kaµa½ karot²ti viyatto, puggalo, viyattassa ida½ veyyattiya½, sati. Paññ± ca veyyattiyañca paññ±veyyattiya½, tena samann±gaten±ti sambandho. Samann±gatena theren±ti yojan±. T²ºi piµak±n²ti tipiµaka½, tameva pariy±puºitabbatt± pariyatt²ti tipiµakapariyatti, tassa pabhedo ettha satthus±saneti tipiµakapariyattipabheda½, tasmi½. Saha aµµhakath±y±ti s±µµhakatha½, satthu s±sana½, tasmi½ satthus±saneti sambandho. Satthuno pariyattipaµipattipaµivedhavasena tividha½ s±sana½ satthus±sana½, by±sopi yujjateva, tasmi½ satthus±sane “appaµihata”iti padena sambandhitabba½. Appaµihata½ ñ±ºa½ appaµihatañ±ºa½, ida½ tasmi½ vinayasa½vaººan±k±le therassa paµivedhañ±º±bh±vato sutamayacint±mayañ±ºa½ sandh±ya vuttanti daµµhabba½. Appaµihatañ±ºassa pabh±vo etass±ti appaµihatañ±ºapabh±vo, tena theren±ti sambandho. Mahanta½ veyy±karaºametass±ti mah±veyy±karaºo, imin± sikkh±nirutti-±d²hi cha¼aªge mahantaveyy±karaºe therassa appaµihatañ±ºapabh±vata½ dasseti, tena mah±veyy±karaºena theren±ti sambandho. Karaºa½ vuccati µh±na½ kariyati ucc±riyati ettha, eten±ti v± vacanatthena, karaºassa sampatti karaºasampatti, t±ya janita½ karaºasampattijanita½. Sukhena theramukhato viniggata½ sukhaviniggata½, karaºasampattijanitena hetubh³tena sukhaviniggata½ karaºasampattijanitasukhaviniggata½. Madhuravacanañca ud±ravacanañca madhurod±ravacana½, pubbapade uttarapadalopo, imin± keµubhapakaraºe (subodh±la½k±re 127-142 g±th±su) vuttesu dasasu saddaguºesu madhurat±guºena ca ud±rat±guºena ca samann±gatabh±va½ dasseti. Karaºasampattijanitasukhaviniggatañca ta½ madhurod±ravacanañceti karaºasampattijanitasukhaviniggatamadhurod±ravacana½. Atha v± karaºasampattijanitañca ta½ sukhaviniggatamadhurod±ravacanañceti karaºasampattijanitasukhaviniggatamadhurod±ravacana½. Ela½ vuccati duruttadoso, natthi elametass±ti nel±, soyeva vaººo nelavaººo, tena yutta½ nelavaººayutta½, karaºasampattijanitasukhaviniggatamadhurod±ravacana½ nelavaººayuttametass±ti karaºasampattijanitasukhaviniggatamadhurod±ravacananelavaººayutto, thero. Visesanaparapadasam±so, nelavaººayuttakaraºasampatti janitasukhaviniggatamadhurod±ravacanoti hi attho, tena theren±ti sambandho. Yuttañca paris±ya sotena anur³patt±, muttañca paris±ya vis±radatt±ti yuttamutta½, vacana½, ta½ vadati s²len±ti yuttamuttav±d², tena theren±ti sambandho. Kammasassata-uccheda-issaranimm±n±divasena n±n± v±d± etesanti v±dino, n±n±v±d± jan±, v±d²na½, v±d²su v± varo kammakiriyav±datt±ti v±divaro, tena theren±ti sambandho. P±¼iy± attha½ vaººetu½ samatthatt± mahanto kavi mah±kavi, tena theren±ti sambandho. Atthadhammaniruttipaµibh±navasena pabhinn±ya paµisambhid±ya pariv±ritoti pabhinnapaµisambhid±pariv±ro, tasmi½ uttarimanussadhammeti sambandho. Cha abhiññ± ca paµisambhid± ca cha¼abhiññ±paµisambhid±, t± ±dayo yesa½ teti cha¼abhiññ±paµisambhid±dayo, ±disaddena tevijj±dayo saªgaºh±ti. Cha¼abhiññ±paµisambhid±dayo pabhed± etass±ti cha¼abhiññ±paµisambhid±dippabhedo, soyeva guºo cha¼abhiññ±paµisambhid±dippabhedaguºo, tena paµimaº¹ito cha¼abhiññ±paµisambhid±dippabhedaguºapaµimaº¹ito, tasmi½ uttarimanussadhammeti sambandho. Uttarimanuss±na½ jh±nal±bhi-±d²na½ dhammo uttarimanussadhammo, atha v± manuss±na½ kusalakammapathasaªkh±tadhammato uttar²ti uttarimanussadhammo, jh±n±didhammo, tasmi½, “suppatiµµhita” iti padena sambandhitabba½. Suppatiµµhit± buddhi etesanti suppatiµµhitabuddhino, tesa½ ther±nanti sambandho. Ther±na½ va½se pak±rena dippanti, pad²po viy±ti v± therava½sappad²p±, tesa½. Thiro s²lasam±dhipaññ±saªkh±to guºo etesamatth²ti ther±, tesa½, va½s±laªk±rabh³ten±ti sambandho. Mah±vih±re vasanas²l± vasanadhamm±, vasane s±dhuk±r²ti v± mah±vih±rav±sino, tesa½, ther±nanti sambandho Va½se alaªk±ro, va½sassa v±ti va½s±laªk±ro, so hutv± bh³to, va½s±laªk±rabh±va½ v± pattoti va½s±laªk±rabh³to, tena theren±ti sambandho. Vipul± ca s± visuddh± ceti vipulavisuddh±, visesanobhayapado, vipulavisuddh± buddhi etass±ti vipulavisuddhabuddhi, tena theren±ti sambandho. N±mameva n±madheyya½, gahita½ n±madheyyametass±ti gahitan±madheyyo tena therena kat± samantap±s±dik± n±ma aya½ vinayasa½vaººan± tiµµhat³ti sambandho. Suddhacittassa t±dino lokajeµµhassa mahesino “buddho”ti n±mampi y±va lokamhi pavattati, t±va lokanittharaºes²na½ kulaputt±na½ s²lavisuddh±ya naya½ dassent² lokasmi½ tiµµhat³ti yojan±.
Iti nigamanassa atthayojan± samatt±.