10. Dantaponasikkh±pada½
263. Dasame dantakaµµhanti dantapona½. Tañhi danto kas²yati vilekh²yati anen±ti “dantakaµµhan”ti vuccati. “Sabban”ti ±din± sabbameva pa½suk³la½ sabbapa½suk³la½, tamassatth²ti “sabbapa½suk³liko”ti attha½ dasseti. Soti bhikkhu paribhuñjati kir±ti sambandho. Sus±neti ±¼ahane. Tañhi chav±na½ sayanaµµh±natt± “sus±nan”ti vuccati niruttinayena. Tatth±ti sus±ne. Puna tatth±ti evameva. Ayyasar³pañca vos±µitakasar³pañca dassetu½ vutta½ “ayyavos±µitak±n²ti etth±”ti. Tattha “ayy±…pe… pit±mah±”ti-imin± ayyasar³pa½ dasseti. “Vo…pe… bhojan²y±n²”ti-imin± vos±µitakasar³pa½. Ayyasaªkh±t±na½ pitipit±mah±na½ atth±ya, te v± uddissa cha¹¹it±ni vos±µitakasaªkhat±ni kh±dan²yabhojan²y±ni ayyavos±µitak±n²ti viggaho k±tabbo. Manuss± µhapenti kir±ti sambandho. Yanti kh±dan²yabhojan²ya½. Tesanti ñ±tak±na½. Piº¹a½ piº¹a½ katv±ti saªgh±µa½ saªgh±µa½ katv±. Aññanti vuttakh±dan²yabhojan²yato añña½. Umm±rep²ti sus±nassa indakh²lepi. So hi uddhaµo kilesam±ro etth±ti “umm±ro”ti vuccati. Bodhisatto hi abhinikkhamanak±le putta½ cumbiss±m²ti ovarakassa indakh²le µhatv± passanto m±tara½ puttassa nal±µe hattha½ µhapetv± sayanti½ disv± “sace me putta½ gaºheyya½, m±t± tassa pabujjheyya, pabujjham±n±ya antar±yo bhaveyy±”ti abhinikkhamanantar±yabhayena puttad±re pariccajitv± indakh²lato nivattitv± mah±bhinikkhamana½ nikkhami. Tasm± bodhisattassa µhatv± puttad±resu apekkh±saªkh±tassa m±rassa uddhaµaµµh±natt± so indakh²lo nippariy±yena “umm±ro”ti vuccati, aññe pana r³¼h²vasena. Thiroti thaddho. Ghanabaddhoti ghanena baddho. Kathinena ma½sena ±baddhoti attho. Vaµhati th³lo bhavat²ti vaµho, muddhajadutiyoya½, so assatth²ti vaµharoti dassento ±ha “vaµharoti th³lo”ti. “Sallakkhem±”ti-imin± “maññe”ti ettha manadh±tu sallakkhaºattho, mak±rassek±roti dasseti. H²ti sacca½. Tesanti manuss±na½. 264. Samm±ti avipar²ta½. Asallakkhetv±ti ±h±rasaddassa kh±dan²yabhojan²y±d²su nir³¼habh±va½ amaññitv±. Bhagav± pana µhapes²ti sambandho. Yath±-uppannass±ti yen±k±rena uppannassa Pit± puttasaªkh±te d±rake saññ±pento viya bhagav± te bhikkh³ saññ±pentoti yojan±. 265. Etadev±ti tiººam±k±r±namaññataravasena adinnameva sandh±y±ti sambandho. H²ti sacca½. M±tik±ya½ “dinnan”ti vuttaµµh±na½ natthi, atha kasm± padabh±janeyeva vuttanti ±ha “dinnanti idan”ti-±di. “Dinnan”ti ida½ uddhaµanti sambandho. Ass±ti “dinnan”ti padassa. Niddese ca “k±yena…pe… dente”ti uddhaµanti yojan±. Evanti imehi t²h±k±rehi dadam±neti sambandho. Evanti imehi dv²h±k±rehi ¾d²yam±nanti sambandho. Rathareºump²ti rathikav²thiya½ uµµhitapa½sumpi. Pubbeti paµhamapav±raºasikkh±pade. Eva½ paµiggahita½ eta½ ±h±ra½ dinna½ n±ma vuccat²ti yojan±. “Etamev±”ti evassa sambhavato tassa phala½ dassetu½ vutta½ “na idan”ti-±di. Nissaµµha½ na vuccat²ti yojan±. Tatth±ti “k±yen±”ti-±divacane. H²ti sacca½. Natthu kar²yati im±y±ti natthukaraº², t±ya. N±s±puµena paµiggaºh±t²ti sambandho. Akallakoti gil±no. H²ti sacca½. K±yena paµibaddho k±yapaµibaddho kaµacchu-±d²ti ±ha “kaµacchu-±d²s³”ti-±di. H²ti sacca½. P±tiyam±nanti p±t±piyam±na½. Etth±ti imasmi½ sikkh±pade. “Pañcahaªgeh²”ti padassa vitth±ra½ dassento ±ha “th±mamajjhimass±”ti-±di. Tanti d±tabbavatthu½. Tatth±ti “hatthap±so paññ±yat²”tivacane. Gacchantopi µhiteneva saªgahito. Bh³maµµhass±ti bh³miya½ µhitassa. ¾k±saµµhass±ti ±k±se µhitassa. “Hattha½ aªgan”ti padehi avayavisambandho k±tabbo. Vuttanayenev±ti “bh³maµµhassa ca s²sen±”ti-±din± vuttanayeneva. Pakkh²ti sakuºo. So hi pakkhayuttatt± pakkh²ti vuccati. Hatth²ti kuñjaro. So hi soº¹asaªkh±tahatthayuttatt± hatth²ti vuccati. Addhena aµµhama½ ratanamass±ti addhaµµhamaratano, hatth², tassa. Ten±ti hatthin±. Eko d±yako vadat²ti sambandho. Oºamat²ti heµµh± namati. Ett±vat±ti ekadesasampaµicchanamattena. Tatoti sampaµicchanato. Uggh±µetv±ti vivaritv±. K±jen±ti by±bhaªgiy±. S± hi kacati bandhati vividha½ bh±ra½ asminti k±coti vuccati, cak±rassa jak±re kate k±jopi yuttoyeva. Ti½sa hatth± ratan±ni imass±ti ti½sahattho, veºu. Gu¼akumbhoti ph±ºitena p³rito ghaµo. Paµiggahitamev±ti kumbhesu hatthap±sato bahi µhitesupi abhih±rakassa hatthap±se µhitatt± paµiggahitamev±ti vutta½ hoti. Ucchuyantadoºitoti ucchu½ p²¼anayantassa ambaºato. Bah³ patt± µhapit± hont²ti sambandho. Yatth±ti yasmi½ µh±ne. Ýhitassa bhikkhuno hatthap±seti yojan±. Ýhatv± phusitv± “nisinnassa bhikkhuno”ti p±µhasesena yojetabba½. Ýhitena v± nisinnena v± nipannena v± d±yakena diyyat²ti sambandho. Pathaviya½ µhit± hont²ti sambandho. Ya½ yanti ya½ ya½ patta½. Yattha katthac²ti yesu kesuc²ti sambandho. Tanti ta½ vacana½. Tattha tasmi½ µh±ne j±to tatthaj±to, aluttasam±soya½, soyeva tatthaj±tako, tasmi½. H²ti sacca½, yasm± v±. Tatthaj±take na ruhati yath±, eva½ na ruhatiyev±ti yojan±. Th±mamajjhimena purisena suµµhu haritabbanti sa½h±riya½, ta½yeva sa½h±rima½ yak±rassa mak±ra½ katv±, na sa½h±rima½ asa½h±rima½, tasmi½. Tep²ti te asa½h±rim±pi. H²ti sacca½, yasm± v±. Tatthaj±takasaªkhep³pag±ti tatthaj±take samodh±netv± khepa½ pakkhepa½ upagat±. H²ti sacca½, yasm± v±. Idañhi v±kyantaratt± punappuna½ vuttanti daµµhabba½. T±n²ti tintiºik±dipaºº±ni. Sandh±retunti samm± dh±retu½. Ýhito d±yakoti sambandho. Laddhassa laddhassa vatthussa sannidhiµµh±natt±, pakkhittaµµh±natt± v± thav²yati pasa½s²yat²ti thavik±, tato. Puñchitv± paµiggahetv±ti “puñchitv± v± paµiggahetv± v±”ti aniyamavikappattho v±saddo ajjh±haritabbo. Tesu tesu vatth³su rañjati laggat²ti rajo, ta½. Vinaye paññatta½ dukkaµa½ vinayadukkaµa½. Ta½ pan±ti bhikkha½ pana. Paµiggahetv± deth±ti ma½ paµiggah±petv± mama deth±ti adhipp±yo. Tato tatoti tasm± tasm± µh±n± uµµh±petv±ti sambandho. Tanti bhikkha½. Tass±ti anupasampannassa. So vattabboti so diyyam±no bhikkhu d±yakena bhikkhun± vattabboti yojan±. Imanti sarajapatta½. Ten±ti diyyam±nabhikkhun±. Tath± k±tabbanti yath± d±yakena bhikkhun± vutta½, tath± k±tabbanti attho. Uplavat²ti upari gacchati, plu gatiyanti hi dh±tup±µhesu (saddan²tidh±tum±l±ya½ 16 ¼ak±rantadh±tu) vutta½. Ettha u-iti upasaggassa atthadassanattha½ “upar²”ti vutta½, pak±ralak±rasa½yogo daµµhabbo. Potthakesu pana “uppilavat²”ti likhanti, so ap±µho. Kañjikanti bilaªga½. Tañhi kena jalena añjiya½ abhibyatta½ ass±ti “kañjiyan”ti vuccati, tameva kañjika½ yak±rassa kak±ra½ katv±. Ta½ pav±hetv±, apanetv±ti attho. Yatth±ti yasmi½ µh±ne. Sukkhameva bhatta½ bhajitabbaµµhena sevitabbaµµhen±ti sukkhabhatta½, tasmi½. Puratoti bhikkhussa purato, pubbe v±. Phusit±n²ti bind³ni. T±ni hi samb±dhaµµh±nesupi phusant²ti phusit±n²ti vuccanti. U¼uªkoti kosiyasakuºan±mo d²ghadaº¹ako eko bh±janaviseso, tena. Thev±ti phusit±ni. T±ni hi samb±dhaµµh±nesupi phusitatt± thav²yanti pasa½s²yant²ti “thev±”ti vuccanti. Caruken±ti car²yati bhakkh²yat²ti caru, habyap±ko, ta½ karoti anen±ti caruka½, th±ly±dika½ khuddakabh±jana½, tena ±kiriyam±neti sambandho. K±¼avaººak±mehi m±n²yat²ti masi. Kh±dat²ti ch±ro khak±rassa chak±ra½, dak±rassa ca rak±ra½ katv±, kh±raraso, so imissatth²ti ch±rik±. Uppatitv±ti uddha½ gantv±. H²ti sacca½, yasm± v±. Ph±letv±ti chinditv±. Dent±na½ anupasampann±nanti sambandho. P±y±sass±ti p±y±sena. Tath±p²ti tena mukhavaµµiy± gahaº±k±renapi. ¾bhoga½ katv±ti “paµiggahess±m²”ti manasik±ra½ katv±. Soti nidda½ okkanto bhikkhu. Vaµµatiyev±ti ±bhogassa katatt± vaµµatiyeva. An±daranti an±darena, karaºatthe ceta½ upayogavacana½, an±dara½ hutv±ti v± yojetabba½. Kec²ti abhayagiriv±sino. K±yena paµibaddho k±yapaµibaddho, tena paµibaddho k±yapaµibaddhapaµibaddho tena. Vacanamattamev±ti “paµibaddhapaµibaddhan”ti eka½ atireka½ paµibaddhavacanamattameva n±na½, atthato pana k±yapaµibaddhamev±ti adhipp±yo. Yamp²ti yampi vatthu. Tatr±ti tasmi½ vaµµane. Tanti anuj±nana½. Neyyo adhipp±ya½ netv± ñ±to attho imass±ti neyyattha½. Etth±ti sutte, suttassa v±. Yanti vatthu patat²ti sambandho. Pariga¼itv±ti bhassitv±. Suddh±y±ti niraj±ya. S±manti saya½. Puñchitv± v±ti-±d²su tayo v±sadd± aniyamavikappatth±. Puñchit±d²su hi ekasmi½ kicce kate itarakicca½ k±tabba½ natth²ti adhipp±yo. Ten±ti tena bhikkhun±, “±har±petump²”tipade k±ritakamma½. “Kasm± na vaµµat²”ti pucch±. H²ti vitth±ro. Vadantena bhagavat±ti sambandho. Etth±ti suttavacanesu. “Pariccatta½ ta½ bhikkhave d±yakeh²”ti vacanen±ti yojan±. Adhipp±yoti n²tattho adhipp±yo, nippariy±yena itattho ñ±tattho adhipp±yoti vutta½ hoti. Eva½ n²tatthamadhipp±ya½ dassetv± neyyattha, madhipp±ya½ dassento ±ha “yasm± c±”ti ±di. Tanti paribhuñjana½ anuññ±tanti sambandho. Dutiyadivasep²ti pisaddo sampiº¹anattho, aparadivasep²ti attho. Adhipp±yoti neyyattho adhipp±yo netv± iyyattho ñ±tattho adhipp±yoti vutta½ hoti. Bhuñjant±na½ bhikkh³nanti sambandho. H²ti vitth±ro. Dant±ti dasan±. Te hi da½s²yanti bhakkh²yanti eteh²ti “dant±”ti vuccanti. Sattha½yeva satthaka½ khuddakaµµhena, tena paµiggahitena satthakena. Etanti mala½. Tanti lohagandhamatta½. Pariharant²ti paµiggahetv± haranti. H²ti sacca½, yasm± v±. Ta½ satthaka½ paribhogatth±ya yasm± na pariharanti, tasm± eseva nayoti attho. Uggahitapaccay±, sannidhipaccay± v± doso natth²ti vutta½ hoti. Tatth±ti tesu takkakh²resu. N²lik±ti n²lavaºº± sneh±. ¾makatakk±d²s³ti apakkesu takkakh²resu. Kiliµµha-udakanti samala½ udaka½. Tass±ti s±maºerassa. Pattagata½ odananti sambandho. Ass±ti s±maºerassa. Uggahitakoti avagahitako. “Uññ±to”ti-±d²su (sa½. ni. 1.112) viya uk±ro ok±ravipar²to hoti, apaµiggahetv± gahitatt± duggahitakoti vutta½ hoti. Eten±ti odanena. Paµiggahitameva hoti hatthato amuttatt±ti adhipp±yo. Puna paµiggahetabba½ s±pekkhe sat²ti adhipp±yo. Ettoti ito pattato. S±maºero pakkhipat²ti sambandho. Tatoti pattato. Kec²ti abhayagiriv±sino. Tanti “puna paµiggahetabban”ti vadant±na½ kesañci ±cariy±na½ vacana½ veditabbanti sambandho. Yanti p³vabhatt±di. Attano v±ti s±maºerassa v±. S±maºer±ti ±mantana½. Tass±ti s±maºerassa. Bh±janeti y±gupacanakabh±jane. Y±gukuµanti y±guy± p³rita½ kuµa½. Tanti y±gukuµa½. “Bhikkhun± paµiggaºh±petun”ti k±ritakamma½ upanetabba½. G²va½ µhapetv± ±vajjet²ti sambandho. ¾vajjet²ti pariº±meti. Paµiggahaº³paga½ bh±ranti th±mamajjhimena purisena sa½h±rima½ bh±ra½. Balavat± s±maºeren±ti sambandho. Telaghaµa½ v±ti telena pakkhitta½ ghaµa½ v±. Laggent²ti lambenti. Ayameva v± p±µho. N±gassa danto viy±ti n±gadantako, sadisatthe ko. Aªk²yate lakkh²yate anen±ti aªkuso, gajamatthakamhi vijjhanakaº¹ako. Aªkuso viy±ti aªkusako, tasmi½ aªkusake v± laggit± hont²ti sambandho. Gaºhatoti gaºhantassa. Mañcassa heµµh± heµµh±mañco, tasmi½. Tanti telath±laka½. ¾rohantehi ca orohantehi ca nicca½ sev²yat²ti nisseº², tass± majjha½ nisseºimajjha½, tasmi½. Kaººe uµµhita½ kaººika½, kaººamala½, kaººika½ viya kaººika½, yath± hi kaººamala½ kaººato uµµhahitv± saya½ pavattati, eva½ tel±dito uµµhahitv± saya½ pavattat²ti vutta½ hoti. Ghanacuººanti kathinacuººa½. Ta½samuµµh±nameva n±m±ti tato tel±dito samuµµh±nameva n±ma hot²ti attho. Etanti kaººik±di. Ida½ pada½ pubb±par±pekkha½. Yotten±ti rajjun±. Añño det²ti sambandho. Pavisante ca nikkhamante ca varati ±varati im±y±ti vati, ta½. Ucch³ti ras±lo. So hi usati visa½ d±het²ti ucch³ti vuccati, ta½. Timbarusakanti tinduka½. Tañhi temeti bhuñjanta½ puggala½ addeti rasen±ti timbo, rusati khuddita½ n±set²ti rusako, timbo ca so rusako c±ti “timbarusako”ti vuccati, ta½. Vatidaº¹akes³ti vatiy± atth±ya nikkhaºitesu daº¹akesu. Maya½ pan±ti saªgahak±r±cariyabh³t± buddhaghosan±mak± maya½ pana, att±na½ sandh±ya bahuvacanavasena vutta½. Na puthulo p±k±roti a¹¹hateyyahatthap±s±natikkama½ sandh±ya vutta½. Hatthasatamp²ti ratanasatampi. Soti s±maºero. Bhikkhussa det²ti yojan±. Aparoti s±maºero. Phala½ imissatth²ti phalin², inapaccayo itthiliªgajotako ², ta½ s±khanti yojan±. Phalinis±khanti sam±satopi p±µho atthi. Macchikav±raºatthanti madhuph±ºit±d²hi makkhanaµµh±ne nil²yant²ti makkhik±, t±yeva macchik± khak±rassa chak±ra½ katv±, t±sa½ niv±raº±ya. M³lapaµiggahamev±ti m³le paµiggahaºameva, paµhamapaµiggahamev±ti vutta½ hoti. Bhikkhu gacchat²ti sambandho. Aritten±ti kenip±tena. Tañhi arati n±v± gacchati anen±ti aritta½, tena. Tanti paµiggahaº±raha½ bhaº¹a½ Anupasampannen±ti k±ritakamma½. Tasmimp²ti c±µikuº¹akepi. Tanti anupasampanna½. P±theyyataº¹uleti pathassa hite taº¹ule. Tesanti s±maºer±na½. Itareh²ti bhikkh³hi gahitataº¹ulehi. Sabbehi bhikkh³hi bhuttanti sambandho. Etth±ti bhikkh³hi gahitehi s±maºerassa taº¹ulehi y±gupacane na dissat²ti sambandho. K±raºanti parivattetv± bhuttassa ca aparivattetv± bhuttassa ca k±raºa½. Bhatta½ pacituk±mo s±maºeroti yojan±. Bhikkhun± ±ropetabba½, aggi na k±tabboti sambandho. Puna paµiggahaºakicca½ natthi m³le paµiggahitatt±ti adhipp±yo. Ass±ti s±maºerassa. Tatoti aggij±lanato. Tatte udaketi udake t±pe. Tatoti taº¹ulapakkhipanato. Pidh±nanti ukkhalipidh±na½. Tassev±ti hatthakukkuccakassa bhikkhuno eva. Dabbi½ v±ti kaµacchu½ v±. So hi dar²yati vilo¼²yati im±y±ti dabb²ti vuccati. Tatr±ti tasmi½ µhapane. Tassev±ti lolabhikkhusseva. Tatoti pattato. Puna tatoti s±kh±dito. Tatth±ti phalarukkhe. Vitakka½ sodhetunti “mayhampi dassat²”ti vitakka½ sodhetu½. Tatoti ambaphal±dito. Puna tatoti m±t±pit³namatth±ya gahitatel±dito. Teti m±t±pitaro. Tatoyev±ti tehiyeva taº¹ulehi samp±detv±ti sambandho. Etth±ti t±pita-udake. Amuñcanteneva hatthen±ti yojan±. Aªganti vin±sa½ gacchant²ti aªg±r±. Dar²yanti phal²yant²ti d±r³ni. Vutto s±maºeroti yojan±. Gavati paribhuñjant±na½ vissaµµha½ sadda½ karot²ti gu¼o, gu¼ati visato j²vita½ rakkhat²ti v± gu¼o, ta½ bh±jento bhikkh³ti sambandho. Tass±ti lolas±maºerassa. Dh³massatth±ya vaµµ²yati vaµµitv± kar²yat²ti dh³mavaµµi, ta½. Mukh²yati vipar²yat²ti mukha½. Ka½ vuccati s²sa½, ta½ tiµµhati etth±ti kaºµho. Bhattugg±roti uddha½ girati niggirat²ti ugg±ro, bhattameva ugg±ro bhattugg±ro, ugg±rabhattanti attho. Dantantareti dantavivare. Upakaµµhe k±leti ±sanne majjhanhike k±le. Kakkh±retv±ti sañcitv±. Tassa attha½ dassetu½ vutta½ “dve tayo khe¼apiº¹e p±tetv±”ti. Pha¼usaªkh±ta½ siªga½ vis±ºa½ asmi½ atth²ti siªg², soyeva kaµukabhayehi viramitabbatt± siªg²veroti vuccati. Aªk²yati rukkho nava½ uggatoti lakkh²yati eteh²ti aªkur±, sama½ loºena udaka½, sama½ v± udakena loºa½ asminti samuddo, tassa udaka½ avayav²-avayavabh±ven±ti samuddodaka½, tena apaµiggahiten±ti sambandho. Ph±ºati gu¼ato thaddhabh±va½ gacchat²ti ph±ºita½. Karena hatthena gahitabb±ti karak±, vassopala½, karena gaºhitumarah±ti attho. Katakaµµhin±ti katakan±makassa ekassa rukkhavisesassa aµµhin±. Tanti udaka½. Kapitthoti ekassa ambilaphalassa rukkhavisesassa n±ma½. Bahalanti ±vila½. Sanditv±ti visanditv±. Kakudhasobbh±dayoti kakudharukkhasam²pe µhit± sobbh±dayo. Rukkhatoti kakudharukkhato. Parittanti appaka½. P±n²yaghaµe pakkhitt±ni hont²ti sambandho. Tanti v±samatta½ udaka½. Tatthev±ti µhapitapupphav±sitap±n²yeyeva Ýhapita½ dantakaµµhanti sambandho. Aj±nantassa bhikkhuss±ti yojan±. An±dare ceta½ s±mivacana½. H²ti sacca½, yasm± v±. Ki½ mah±bh³ta½ vaµµati, ki½ na vaµµat²ti yojan±. Ya½ pan±ti mah±bh³ta½ pana. Aªgalagganti aªgesu lagga½, mah±bh³tanti sambandho. Etth±ti sede. Sujh±pitanti aªg±rasadisa½ katv± suµµhu jh±pita½. Catt±r²ti pathav² ch±rik± g³tha½ muttanti catt±ri. Mah±vikaµ±n²ti mahant±ni sappadaµµhakkhaºasaªkh±te vik±rak±le kattabb±ni osadh±ni. Etth±ti “asati kappiyak±rake”ti vacane. K±lodissa½ n±m±ti by±dhodissa, puggalodissa, k±lodissa, samayodissa, desodissa, vasodissa, bhesajjodissasaªkh±tesu sattasu odissesu k±lodissa½ n±m±ti attho. Dasama½.
Bhojanavaggo catuttho.