10. Pathav²khaºanasikkh±padavaººan±
P±s±ºasakkharakathalamarumbav±luk±d²s³ti ettha muµµhippam±ºato upari p±s±º±ti veditabb±. Muµµhippam±º± sakkhar±. Kathal±ti kap±lakhaº¹±ni. Marumb±ti kaµasakkhar±. V±luk± v±lik±yeva. Aññatarassa tatiyabh±go hot²ti tatiyo bh±go hoti. Ida½ vutta½ hoti– yato pa½su½ v± mattika½ v± ±har±petv± visu½ visu½ kate dve koµµh±s± pa½su v± mattik± v± eko p±s±º±d²su aññataro hoti, aya½ missakapathav² n±m±ti. Ovaµµho n±ma devena ovaµµho (p±ci. 86). Vuttanti padabh±janiya½, s²ha¼aµµhakath±yameva v± vutta½ Adhikatarap±s±º±dimiss±ti adhikatarap±s±º±d²hi miss±, ada¹¹h±pi vuttappam±ºato adhikatarap±s±º±dimiss±ti adhipp±yo. V±-saddo avuttavikappattho, tena ³nakacatum±sovaµµhapathavi½ saªgaºh±ti. Suddhap±s±º±dibhed±y±ti suddh± p±s±º± etth±ti suddhap±s±º±, s± ±di yassa bhedassa so suddhap±s±º±di. ¾di-saddena suddhasakkhar±d²na½ gahaºa½. Suddhap±s±º±dibhedo yass± s± suddhap±s±º±dibhed±, t±ya suddhap±s±º±dibhed±ya, suddhap±s±º±dippak±r±y±ti attho. Saya½ khaºat²ti ettha yo antamaso p±daªguµµhakenapi khaºati, udakampi cha¹¹ento bhindati, p±daªguµµhakenapi vilikhati, pattampi pacanto dahati, so sabbo khaºatiyev±ti veditabbo. Ten±ha “khaºanabhedanavilekhanapacan±d²hi vikopet²ti. Patta½ pacantena (p±ci. aµµha. 87) hi pubbe pakkaµµh±neyeva pacitabbo. Ada¹¹h±ya pathaviy± aggi½ µhapetu½ na vaµµati. Pattapacanakap±lassa pana upari aggi½ µhapetu½ vaµµati. D±r³na½ upari µhapeti, so aggi t±ni dahanto gantv± pathavi½ dahati, na vaµµati. Iµµhakap±s±º±d²supi eseva nayo. Tatr±pi hi iµµhak±d²na½yeva upari µhapetu½ vaµµati. Kasm±? Tesa½ anup±d±natt±. Na hi t±ni aggissa up±d±nasaªkha½ gacchanti. Sukkhakh±ºurukkh±d²supi aggi½ d±tu½ na vaµµati. Sace pana “pathavi½ apattameva nibb±petv± gamiss±m²”ti deti, vaµµati. Pacch± nibb±petu½ na sakkoti, avisayatt± an±patti. Vuttanayenev±ti “khaºanabhedanavilikhanapacan±d²h²”ti vutteneva nayena. Niyametv±ti sanniµµh±na½ katv±. Itaroti ±º±pako. “Pokkharaºi½ khaº±”ti (p±ci. aµµha. 86) vadati, vaµµati. Khat±yeva pokkharaº² n±ma hoti, tasm± aya½ kappiyavoh±ro. Esa nayo “v±pi½, ta¼±ka½, ±v±µa½ khaº±”ti-±d²supi. “Ima½ ok±sa½ khaºa, imasmi½ ok±se pokkharaºi½ khaº±”ti pana vattu½ na vaµµati. “Kanda½ khaºa m³la½ khaº±”ti aniyametv± vattu½ vaµµati. “Ima½ valli½ khaºa, imasmi½ ok±se kanda½ v± m³la½ v± khaº±”ti vattu½ na vaµµati. Ten±ha “ok±sa½ aniyametv±…pe… bhaºantass±”ti. ¾tapena sukkhakaddamo ca phalati, tatra yo heµµh± pathaviy± asambaddho, tameva apanetu½ vaµµati. Esa nayo gokaºµakepi Ten±ha “±tapena…pe… asambaddhan”ti. Tattha gokaºµako (p±ci. aµµha. 86) n±ma g±v²na½ khuracchinnakaddamo vuccati. Sace pana heµµhimatalena bh³misambandho, vikopetu½ na vaµµati. Bhijjitv± patitanaditaµanti bhijjitv± nadis±mant± patita½ omakac±tum±sa½ ovaµµha½ naditaµa½. Sace pana bhijjitv± udakeyeva pakati, deve atirekac±tum±sa½ ovaµµhepi udakeyeva udakassa patitatt± vaµµati. Mahantampi naªgalacchinnamattik±piº¹anti mahantampi kasitaµµh±ne heµµh± pathaviy± asambaddha½ naªgalacchinnamattik±piº¹a½. Evam±disaddena k³µ±siñcanayoggatanukakaddam±d²na½ gahaºa½. Asañcicca rukkh±dipavaµµanena bhindantass±ti p±s±ºarukkh±d²ni v± pavaµµentassa, kattaradaº¹ena v± ±hacca ±hacca gacchantassa pathav² bhijjati, s± “tena bhindiss±m²”ti eva½ sañcicca abhinnatt± asañcicca bhinn± n±ma hoti, iti asañcicca rukkh±dippavaµµanena bhindantassa an±patti. Asatiy± p±daªguµµhak±d²hi vilikhantass±ti yo aññavihito kenaci saddhi½ kiñci kathento p±daªguµµhakena v± kattarayaµµhiy± v± pathavi½ vilikhanto tiµµhati, tassa eva½ asatiy± p±daªguµµhak±d²hi vilikhantassa an±patti.
Pathav²khaºanasikkh±padavaººan± niµµhit±.
Mus±v±davaggo paµhamo.