S²m±nuj±nanakath±vaººan±
138. “Puratthim±ya dis±y±”ti ida½ nidassanamatta½. Tassa½ panadis±ya½ nimitte asati yattha atthi, tato paµµh±ya paµhama½ “puratthim±ya anudis±ya, dakkhiº±yadis±y±”ti-±din± samant± vijjam±naµµh±nesu nimitt±ni kittetv± puna “puratthim±yaanudis±y±”ti paµhamakittita½ kittetu½ vaµµati, t²hi nimittehi siªgh±µakasaºµh±n±yapis²m±ya sammannitabbato. Tikkhattu½ s²m±maº¹ala½ sambandhanten±ti vinayadharena saya½ekasmi½yeva µh±ne µhatv± kevala½ nimittakittanavacaneneva s²m±maº¹ala½ samant± nimittenanimitta½ bandhanten±ti attho. Ta½ ta½ nimittaµµh±na½ agantv±pi hi kittetu½ vaµµati.Tiyojanaparam±ya s²m±ya samantato tikkhattu½ anuparigamanassa ekadivasena dukkaratt± vinayadharenasaya½ adiµµhampi pubbe bhikkh³hi yath±vavatthita½ nimitta½ “p±s±ºo bhante”ti-±din±kenaci vutt±nus±rena sallakkhetv± “eso p±s±ºo nimittan”ti-±din± kittetumpivaµµati eva.Suddhapa½supabbatoti na kenaci kato saya½j±tova vutto. Tath± ses±pi. Itarop²tisuddhapa½supabbat±dikopi pabbato. Hatthippam±ºatoti ettha bh³mito uggatappadesena hatthippam±ºa½gahetabba½. Cat³hi v± t²hi v±ti s²m±bh³miya½ cat³su, t²su v± dis±su µhitehi.Ekiss± eva pana dis±ya µhitehi tato bah³hipi sammannitu½ na vaµµati. Dv²hi pana dv²sudis±su µhitehipi na vaµµati. Tasm±ti yasm± ekena na vaµµati, tasm±. Ta½ bahiddh±katv±ti kittitanimittassa as²matt± antos²m±ya karaºa½ ayuttanti vutta½.Ten±ha “sace”ti-±di.Dvatti½sapalagu¼apiº¹appam±ºat± saºµh±nato gahetabb±, na tulagaºan±vasena, bh±rato palaparim±ºañcamagadhatul±ya gahetabba½. S± ca lokiyatul±ya dviguº±ti vadanti. Atimahantop²tibh³mito hatthippam±ºa½ anuggantv± heµµh±bh³miya½ otiººaghanato anekayojanappam±ºopi.Sace hi tato hatthippam±ºa½ k³µa½ uggacchati, pabbatasaªkhyameva gacchati.Antos±r±nanti tasmi½ khaºe taruºat±ya s±re avijjam±nepi pariº±mena bhavissam±nas±repisandh±ya vutta½. T±dis±nañhi s³cidaº¹akappam±ºapariº±h±na½ catupañcamattampi vana½vaµµati. Antos±ramissak±nanti antos±rehi rukkhehi sammiss±na½.Etena ca s±rarukkhamissampi vana½ vaµµat²ti dasseti. Catupañcarukkhamattamp²ti s±rarukkhesandh±ya vutta½. Vanamajjhe vih±ra½ karont²ti rukkhaghaµ±ya antare rukkhe acchinditv±vati-±d²hi vih±rapariccheda½ katv±va antorukkhantaresu eva pariveºapaººas±l±d²na½karaºavasena yath± antovih±rampi vanameva hoti, eva½ vih±ra½ karont²ti attho. Yadihi sabba½ rukkha½ chinditv± vih±ra½ kareyyu½, vih±rassa avanatt± ta½ parikkhipitv±µhita½ vana½ ekattha kittetabba½ siy±. Idha pana antopi vanatt± “vana½ na kittetabban”tivutta½. Sace hi ta½ kittenti, “nimittassa upari vih±ro hot²”ti-±din±anantare vuttadosa½ ±pajjati. Ekadesanti vanekadesa½, rukkhavirahitaµµh±ne katavih±rassaekapasse µhitavanassa ekadesanti attho.S³cidaº¹akappam±ºoti va½sadaº¹appam±ºo. Lekhanidaº¹appam±ºoti keci. M±tik±µµhakath±ya½pana avebhaªgiyavinicchaye “yo koci aµµhaªgulas³cidaº¹akamattopi ve¼u…pe… garubhaº¹an”ti(kaªkh±. aµµha. dubbattasikkh±padavaººan±) vuttatt± tanutaro ve¼udaº¹oti ca s³cidaº¹otica gahetabba½. Va½sana¼akasar±v±d²s³ti ve¼upabbe v± na¼apabbe v± kapallak±dimattikabh±janesuv±ti attho. Taªkhaºamp²ti taruºapotake amil±yitv± viruhanaj±tike sandh±ya vutta½.Ye pana pariºat± sam³la½ uddharitv± ropit±pi chinnas±kh± viya mil±yitv± cirena navam³laªkuruppattiy±j²vanti, m²yantiyeva v±, t±dise kittetu½ na vaµµati. Etanti navam³las±kh±niggamana½.Majjheti s²m±ya mah±dis±na½ anto. Koºanti s²m±ya cat³su koºesu dvinna½dvinna½ magg±na½ sambandhaµµh±na½. Parabh±ge kittetu½ vaµµat²ti tesa½ catunna½ koº±na½bahi nikkhamitv± µhitesu maggesu ekiss± dis±ya eka½, aññiss± dis±ya c±parantieva½ catt±ropi magg± cat³su dis±su kittetu½ vaµµat²ti adhipp±yo. Eva½ pana kittitamattenakatha½ ek±baddhat± vigacchat²ti viññ±yat²ti. Parato gataµµh±nepi ete eva te catt±ro magg±.“Cat³su dis±su gacchant²”ti hi vutta½. Tasm± ettha k±raºa½ vicinitabba½.“Uttarantiy± bhikkhuniy±”ti idañca p±¼iya½ (p±ci. 692) bhikkhun²na½ nad²p±ragamanenadilakkhaºassa ±gatatt± vutta½. Bhikkh³na½ antarav±sakatemanamattampi vaµµati eva “Nadicatukkepi eseva nayo”ti imin± ekattha kittetv± aññattha parato gataµµh±nepikittetu½ na vaµµat²ti dasseti. Teneva ca “assammissanadiyo catassopi kittetu½ vaµµat²”tiasammissa-ggahaºa½ kata½. M³leti ±dik±le. Nadi½ bhinditv±ti yath± udaka½anicchantehi kassakehi mahoghe nivattetu½ na sakk±, eva½ nadik³la½ bhinditv±.Ukkhepimanti d²gharajjun± kuµena ussiñcan²ya½.Asammisseh²ti sabbadis±su µhitapabbatehi eva, p±s±º±d²su aññatarehi v± nimittantar±byavahitehi.Sammisseh²ti ekattha pabbato, aññattha p±s±ºoti eva½ µhitehi aµµhahipi. “Nimitt±na½saten±p²”ti imin± ekiss±ya eva dis±ya bahunimitt±ni “puratthim±ya dis±yaki½ nimitta½? Pabbato bhante. Puna puratthim±ya dis±ya ki½ nimitta½? P±s±ºo bhante”ti-±din±kittetu½ vaµµat²ti dasseti. Siªgh±µakasaºµh±n±ti tikoº±. Caturass±ti samacaturass±,mudiªgasaºµh±n± pana ±yatacaturass±. Ekakoµiya½ saªkocit±, tadaññ±ya vitthiºº± v±hot²ti. S²m±ya upac±ra½ µhapetv±ti ±yati½ bandhitabb±ya s²m±ya nesa½ vih±r±na½paricchedato bahi s²mantarikappahonaka½ upac±ra½ µhapetv±. Baddh± s²m± yesu vih±resu,te baddhas²m±. P±µekkanti pacceka½. Baddhas²m±sadis±n²ti yath± baddhas²m±suµhit± aññamañña½ chand±di½ anapekkhitv± pacceka½ kamma½ k±tu½ labhanti, eva½ g±mas²m±suµhit±p²ti dasseti. ¾gantabbanti s±m²cimattavasena vutta½. Ten±ha “±gamanamp²”ti-±di.Pabbajj³pasampad±d²nanti ettha bhaº¹ukamm±pucchana½ sandh±ya pabbajj±gahaºa½. Ekav²satibhikkh³ti nisinne sandh±ya vutta½. Idañca kamm±rahena saha abbh±nak±rak±nampi pahonakattha½vutta½. “Nimittupag± p±s±º± µhapetabb±”ti ida½ yath±rucitaµµh±ne rukkhanimitt±d²na½dullabhat±ya va¹¹hitv± ubhinna½ baddhas²m±na½ saªkarakaraºato ca p±s±ºanimittassa ca tadabh±vatoyattha katthaci ±netv± µhapetu½ sukarat±ya ca vutta½. Tath± s²mantarikap±s±º±µhapetabb±ti etth±pi. Caturaªgulappam±º±p²ti yath± khandhas²m±paricchedato bahi nimittap±s±º±na½caturaªgulamattaµµh±na½ samant± nigacchati, avasesa½ µh±na½ antokhandhas²m±ya hotiyeva, eva½tesupi µhapitesu caturaªgulamatt± s²mantarik± hot²ti daµµhabba½.S²mantarikap±s±º±ti s²mantarik±ya µhapitanimittap±s±º±. Te panakittentena padakkhiºato anupariy±yanteneva kittetabb±. Katha½? Khaº¹as²mato hi pacchim±yadis±ya puratth±bhimukhena µhatv± “puratthim±ya dis±ya ki½ nimittan”ti tattha sabb±ninimitt±ni anukkamena kittetv± tath± uttar±ya dis±ya dakkhiº±bhimukhena µhatv± “dakkhiº±yadis±ya ki½ nimittan”ti anukkamena kittetv± tath± puratthim±ya dis±ya pacchim±bhimukhenaµhatv± “pacchim±ya dis±ya ki½ nimittan”ti anukkamena kittetv± tath± dakkhiº±yadis±ya uttar±bhimukhena µhatv± “uttar±ya dis±ya ki½ nimittan”ti tattha sabb±ni nimitt±nianukkamena kittetv± puna pacchim±ya dis±ya puratth±bhimukhena µhatv± purimakittita½vuttanayena puna kittetabba½. Eva½ bah³nampi khaº¹as²m±na½ s²mantarikap±s±º± pacceka½kittetabb±. Tatoti pacch±. Avasesanimitt±n²ti mah±s²m±ya b±hirantaresuavasesanimitt±ni. Ubhinnampi na kopent²ti ubhinnampi kamma½ na kopenti.Kuµigeheti bh³miya½ katatiºakuµiya½. Udukkhalanti udukkhal±v±µasadisakhuddak±v±µa½.Nimitta½ na k±tabbanti ta½ r±ji½ v± udukkhala½ v± nimitta½ na k±tabba½. Idañcayath±vuttesu nimittesu an±gatattena na vaµµat²ti siddhampi avinassakasaññ±ya koci mohenanimitta½ kareyy±ti d³ratopi vipattiparih±rattha½ vutta½. Eva½ upari “bhitti½akittetv±”ti-±d²supi siddhamevattha½ punappuna½ kathane k±raºa½ veditabba½. S²m±vipattihi upasampad±disabbakammavipattim³lanti tass± sabba½ dv±ra½ sabbath± pidahanavasena vattabba½.Sabba½ vatv±va idha ±cariy± vinicchaya½ µhapesunti daµµhabba½.Bhittinti iµµhakad±rumattik±maya½. Sil±may±ya pana bhittiy± nimittupaga½ eka½p±s±ºa½ ta½ta½dis±ya kittetu½ vaµµati. Anekasil±hi cinita½ sakalabhitti½ kittetu½na vaµµati “eso p±s±ºo nimittan”ti ekavacanena vattabbato. Antokuµµamev±tiettha antokuµµepi nimitt±na½ µhitok±sato anto eva s²m±ti gahetabba½. Pamukhenimittap±s±ºe µhapetv±ti gabbh±bhimukhepi bahipamukhe gabbhavitth±rappam±ºe µh±ne p±s±ºeµhapetv± sammannitabb±. Evañhi gabbhapamukh±na½ antare µhitakuµµampi up±d±ya anto ca bahica caturassasaºµh±n±va s²m± hoti. Bah²ti sakalassa kuµigehassa samantato bahi.Anto ca bahi ca s²m± hot²ti majjhe µhitabhittiy± saha caturassas²m±hoti.“Uparip±s±deyeva hot²”ti imin± gabbhassa ca pamukhassa ca antar± µhitabhittiy± ekatt±tattha ca ekav²satiy± bhikkh³na½ ok±s±bh±vena heµµh± na otarati, uparibhitti pana s²maµµh±vahot²ti dasseti. Heµµhimatale kuµµoti heµµhimatale cat³su dis±su µhitakuµµo.Sace hi dv²su, t²su v± dis±su eva kuµµo tiµµheyya, heµµh± na otarati. Heµµh±piotarat²ti catunnampi bhitt²na½ anto bhitt²hi saha ekav²satiy± bhikkh³na½ pahonakatt±vutta½. Otaram±n± ca uparis²mappam±ºena otarati, catunna½ pana bhitt²na½ b±hirantaraparicchedeheµµh±bh³mibh±ge udakapariyanta½ katv± otarati. Na pana bhitt²na½ bahi kesaggamattampiµh±na½. P±s±dabhittitoti uparitale bhittito. Otaraº±notaraºa½ vuttanayenevaveditabbanti uparis²mappam±ºassa antogadh±na½ heµµhimatale cat³su dis±su kuµµ±na½tul±rukkhehi ekasambandhata½ tadanto pacchimas²mappam±ºat±diñca sandh±ya vutta½. Kiñc±petthaniyy³hak±dayo nimitt±na½ µhitok±sat±ya bajjham±nakkhaºe s²m± na honti, baddh±ya pana s²m±yas²maµµh±va hont²ti daµµhabb±. Pariyantathambh±nanti nimittagatap±s±ºatthambhe sandh±ya vutta½.“Uparimatalena sambaddho hot²”ti ida½ kuµµ±na½ antar± s²maµµh±na½ thambh±na½ abh±vatovutta½. Yadi hi bhaveyyu½, kuµµe uparimatalena asambandhepi s²maµµhatthambh±na½ upariµhito p±s±do s²maµµhova hoti.Sace pana bah³na½ thambhapant²na½ upari katap±s±dassa heµµh± pathaviya½ sabbab±hir±ya thambhapantiy±anto nimittap±s±ºe µhapetv± s²m± baddh± hoti, ettha kathanti? Etth±pi ya½ t±vas²maµµhatthambheheva dh±riyam±n±na½ tul±na½ uparimatala½, sabba½ ta½ s²maµµhameva, ettha viv±donatthi. Ya½ pana s²maµµhatthambhapantiy±, as²maµµh±ya b±hiratthambhapantiy± ca samadhura½ dh±riyam±n±na½tul±na½ uparimatala½, tattha upa¹¹ha½ s²m±ti keci vadanti. Sakalampi g±mas²m±tiapare. Baddhas²m± ev±ti aññe. Tasm± kamma½ karontehi garuke nir±saªkaµµh±neµhatv± sabba½ ta½ ±saªkaµµh±na½ sodhetv±va kamma½ k±tabba½, sanniµµh±nak±raºa½ v± gavesitv±tadanuguºa½ k±tabba½.