17. Mañcap²µh±disaªghikasen±sanesu paµipajjitabbavinicchayakath±
82. Vih±re saªghike seyya½, santharitv±na pakkamoti saªghike vih±reseyya½ santharitv±na aññattha vasituk±mat±ya vih±rato pakkamana½. Tatr±ya½ vinicchayo–
“Yo pana bhikkhu saªghike vih±re seyya½ santharitv± v± santhar±petv± v± ta½ pakkamantoneva uddhareyya na uddhar±peyya an±puccha½ v± gaccheyya, p±cittiyan”ti (p±ci. 115)–
Vacanato saªghike vih±re seyya½ saya½ santharitv± aññena v± santhar±petv±uddharaº±d²ni akatv± parikkhittassa ±r±massa parikkhepa½, aparikkhittassa upac±ra½ atikkamantassap±cittiya½.
Tattha seyy± n±ma bhisi cimilik± uttarattharaºa½ bh³mattharaºa½ taµµik± cammakhaº¹onis²dana½ paccattharaºa½ tiºasanth±ro paººasanth±roti dasavidh±. Tattha bhis²ti mañcakabhisiv± p²µhakabhisi v±. Cimilik± n±ma sudh±diparikammakat±ya bh³miy± vaºº±nurakkhaºattha½kat±, ta½ heµµh± pattharitv± upari kaµas±raka½ pattharanti. Uttarattharaºa½ n±mamañcap²µh±na½ upari attharitabbakapaccattharaºa½. Bh³mattharaºa½ n±ma bh³miya½ attharitabb±kaµas±rak±divikati. Taµµik± n±ma t±lapaººehi v± v±kehi v± katataµµik±.Cammakhaº¹o n±ma s²habyagghad²pitaracchacamm±d²supi ya½ kiñci camma½. Aµµhakath±suhi sen±sanaparibhoge paµikkhittacamma½ na dissati, tasm± s²habyagghacamm±d²na½ pariharaºeyevapaµikkhepo veditabbo. Nis²dananti sadasa½ veditabba½. Paccattharaºanti p±v±rokojavoti ettakameva vutta½. Tiºasanth±roti yesa½ kesañci tiº±na½ santh±ro.Esa nayo paººasanth±repi. Eva½ pana ima½ dasavidha½ seyya½ saªghike vih±re santharitv±v± santhar±petv± v± pakkamantena ±pucchitv± pakkamitabba½, ±pucchantena ca bhikkhumhisati bhikkhu ±pucchitabbo, tasmi½ asati s±maºero, tasmi½ asati ±r±miko, tasmi½asati yena vih±ro k±rito, so vih±ras±miko, tassa v± kule yo koci ±pucchitabbo,tasmimpi asati cat³su p±s±ºesu mañca½ µhapetv± mañce avasesamañcap²µh±ni ±ropetv±upari bhisi-±dika½ dasavidhampi seyya½ r±si½ katv± d±rubhaº¹a½ mattik±bhaº¹a½ paµis±metv±dv±rav±tap±n±ni pidahitv± gamiyavatta½ p³retv± gantabba½.Sace pana sen±sana½ ovassati, chadanatthañca tiºa½ v± iµµhak± v± ±n²t± honti, saceussahati, ch±detabba½. No ce sakkoti, yo ok±so anovassako, tattha mañcap²µh±d²ninikkhipitv± gantabba½. Sace sabbampi ovassati, ussahantena antog±me up±sak±na½ghare µhapetabba½. Sace tepi “saªghika½ n±ma, bhante, bh±riya½, aggid±h±d²na½ bh±y±m±”tina sampaµicchanti, abbhok±sepi p±s±º±na½ upari mañca½ µhapetv± sesa½ pubbe vuttanayenevanikkhipitv± tiºehi ca paººehi ca paµicch±detv± gantu½ vaµµati. Yañhi tattha aªgamattampiavasissati, ta½ aññesa½ tattha ±gatabhikkh³na½ upak±ra½ bhavissat²ti.Uddharitv± gacchantena pana mañcap²µhakav±µa½ sabba½ apanetv± sa½haritv± c²varava½se laggetv±vagantabba½. Pacch± ±gantv± vasanakabhikkhun±pi puna mañcap²µha½ µhapayitv± gacchantenatatheva k±tabba½. Antokuµµato seyya½ bahikuµµe paññapetv± vasantena gamanak±lepuna gahitaµµh±neyeva paµis±metabba½. Uparip±s±dato oropetv± heµµh±p±s±de vasantassapieseva nayo. Rattiµµh±nadiv±µµh±nesu mañcap²µha½ paññapetv± bahigamanak±le puna gahitaµµh±neyevaµhapetabba½. 83. Sen±sanesu pana aya½ ±pucchitabb±n±pucchitabbavinicchayo– y± t±va bh³miya½d²ghas±l± v± paººas±l± v± hoti, ya½ v± rukkhatthambhesu katageha½ upacik±na½ uµµh±naµµh±na½hoti, tato pakkamantena t±va ±pucchitv±va pakkamitabba½. Tasmiñhi katipay±nidivas±ni ajaggiyam±ne vammik±va santiµµhanti. Ya½ pana p±s±ºapiµµhiya½ v± p±s±ºatthambhesuv± katasen±sana½ siluccayaleºa½ v± sudh±littasen±sana½ v±, yattha yattha upacik±saªk± natthi,tato pakkamantassa ±pucchitv±pi an±pucchitv±pi gantu½ vaµµati, ±pucchana½ pana vatta½.Sace t±disepi sen±sane ekena passena upacik± ±rohanti, ±pucchitv±va gantabba½.Yo pana ±gantuko bhikkhu saªghikasen±sana½ gahetv±va santa½ bhikkhu½ anuvattanto attanosen±sana½ aggahetv± vasati, y±va so na gaºh±ti, t±va ta½ sen±sana½ purimabhikkhussevapalibodho. Yad± pana so sen±sana½ gahetv± attano issariyena vasati, tato paµµh±ya ±gantukassevapalibodho. Sace ubhopi vibhajitv± gaºhanti, ubhinnampi palibodho.Mah±paccariya½ pana vutta½– sace dve tayo ekato hutv± paññapenti, gamanak±le sabbehi±pucchitabba½. Tesu ce paµhama½ gacchanto “pacchimo jaggissat²”ti ±bhoga½ katv±gacchati, vaµµati pacchimassa ±bhogena mutti natthi. Bah³ eka½ pesetv± santhar±penti,gamanak±le sabbehi v± ±pucchitabba½, eka½ v± pesetv± ±pucchitabba½. Aññatomañcap²µh±d²ni ±netv± aññatra vasitv± gamanak±le tattheva netabb±ni. Sace aññato±netv± vasam±nassa añño vu¹¹hataro ±gacchati, na paµib±hitabbo “may±,bhante, aññ±v±sato ±n²ta½, p±katika½ kareyy±th±”ti vattabba½. Tena “eva½ kariss±m²”tisampaµicchite itarassa gantu½ vaµµati. Eva½ aññattha haritv±pi saªghikaparibhogena paribhuñjantassahi naµµha½ v± jiººa½ v± corehi v± haµa½ g²v± neva hoti, puggalikaparibhogena paribhuñjantassapana g²v± hoti. Aññassa mañcap²µha½ pana saªghikaparibhogena v± puggalikaparibhogenav± paribhuñjantassa naµµha½ g²v±yeva. Antovih±re seyya½ santharitv± “ajjeva ±gantv±paµijaggiss±m²”ti eva½ s±pekkho nad²p±ra½ g±mantara½ v± gantv± yatthassa gamanacitta½uppanna½, tattheva µhito kañci pesetv± ±pucchati, nad²p³rar±jacor±d²su v± kenacipalibodho hoti upadduto, na sakkoti pacc±gantu½, eva½bh³tassa an±patti.Vih±rassa upac±re pana upaµµh±nas±l±ya v± maº¹ape v± rukkham³le v± seyya½ santharitv±v± santhar±petv± v± ta½ pakkamanto neva uddharati na uddhar±peti an±puccha½ v± gacchati,dukkaµa½. Vuttappak±rañhi dasavidha½ seyya½ antogabbh±dimhi guttaµµh±ne paññapetv±gacchantassa yasm± seyy±pi sen±sanampi upacik±hi palujjati, vammikar±siyeva hoti,tasm± p±cittiya½ vutta½. Bahi pana upaµµh±nas±l±d²su paññapetv± gacchantassa seyy±mattamevanasseyya µh±nassa aguttat±ya, na sen±sana½, tasm± ettha dukkaµa½ vutta½. Mañcap²µha½pana yasm± na sakk± sahas± upacik±hi kh±yitu½, tasm± ta½ vih±repi santharitv± gacchantassadukkaµa½. Vih±rass³pac±re upaµµh±nas±l±ya½ maº¹ape rukkham³lepi santharitv± pakkamantassadukkaµameva. 84. “Yo pana bhikkhu saªghika½ mañca½ v± p²µha½ v± bhisi½ v± koccha½ v± ajjhok±sesantharitv± v± santhar±petv± v± ta½ pakkamanto neva uddhareyya na uddhar±peyya an±puccha½v± gaccheyya, p±cittiyan”ti (p±ci. 109) vacanato saªghik±ni pana mañcap²µh±d²ni catt±riajjhok±se santharitv± v± santhar±petv± v± uddharaº±d²ni akatv± “ajjeva ±gamiss±m²”tigacchantassapi th±mamajjhimassa purisassa le¹¹up±t±tikkame p±cittiya½. Ettha koccha½n±ma v±kamaya½ v± us²ramaya½ v± muñjamaya½ v± pabbajamaya½ v± heµµh± ca upari ca vitthata½majjhe sa½khitta½ paºavasaºµh±na½ katv± baddha½. Ta½ kira majjhe s²habyagghacammaparikkhittampi karonti, akappiyacamma½ n±mettha natthi. Sen±sanañhi sovaººamayampi vaµµati, tasm±ta½ mahaggha½ hoti.“Anuj±n±mi, bhikkhave, aµµha m±se avassikasaªkete maº¹ape v± rukkham³lev± yattha k±k± v± kulal± v± na ³hadanti, tattha sen±sana½ nikkhipitun”ti (p±ci.110) vacanato pana vassikavass±nam±s±ti eva½ apaññ±te catt±ro hemantike, catt±rogimhiketi aµµha m±se s±kh±maº¹ape v± padaramaº¹ape v± rukkham³le v± nikkhipitu½vaµµati. Yasmi½ pana k±k± v± kulal± v± aññe v± sakunt± dhuvaniv±sena kul±vakekatv± vasanti, tassa rukkhassa m³le na nikkhipitabba½. “Aµµha m±se”ti vacanato yesujanapadesu vassak±le na vassati, tesu catt±ro m±se nikkhipitu½ na vaµµatiyeva.“Avassikasaªkete”ti vacanato yattha hemante devo vassati, tattha hemantepi ajjhok±senikkhipitu½ na vaµµati. Gimhe pana sabbattha vigataval±haka½ visuddha½ nata½ hoti, evar³pek±le kenacideva karaº²yena ajjhok±se mañcap²µha½ nikkhipitu½ vaµµati. 85. Abbhok±sikenapi vatta½ j±nitabba½. Tassa hi sace puggalikamañcako atthi,tattheva sayitabba½. Saªghika½ gaºhantena vettena v± v±kena v± v²tamañcako gahetabbo,tasmi½ asati pur±ºamañcako gahetabbo, tasmi½ asati navav±yimo v± onaddhako v± gahetabbo.Gahetv± pana “aha½ ukkaµµharukkham³liko ukkaµµha-abbhok±siko”ti c²varakuµimpiakatv± asamaye ajjhok±se v± rukkham³le v± paññapetv± nipajjitu½ na vaµµati.Sace pana catugguºenapi c²varena kat± kuµi atementa½ rakkhitu½ na sakkoti, satt±havaddalik±d²nibhavanti, bhikkhuno k±y±nugatikatt± vaµµati. Araññe paººakuµ²su vasant±na½s²lasampad±ya pasannacitt± manuss± nava½ mañcap²µha½ denti “saªghikaparibhogena paribhuñjath±”ti,vasitv± gacchantehi s±mantavih±re sabh±gabhikkh³na½ pesetv± gantabba½, sabh±g±na½ abh±venaanovassake nikkhipitv± gantabba½, anovassake asati rukkhe laggetv± gantabba½.Cetiyaªgaºe sammajjani½ gahetv± bhojanas±laªgaºa½ v± uposath±g±raªgaºa½ v± pariveºadiv±µµh±na-aggis±l±d²suv± aññatara½ sammajjitv± dhovitv± puna sammajjanim±¼akeyeva µhapetabb±. Uposath±g±r±d²suaññatarasmi½ gahetv± avases±ni sammajjantassapi eseva nayo.Yo pana bhikkh±c±ramagga½ sammajjanto gantuk±mo hoti, tena sammajjitv± saceantar±magge s±l± atthi, tattha µhapetabb±. Sace natthi, val±hak±na½ anuµµhitabh±va½ sallakkhetv±“y±v±ha½ g±mato nikkham±mi, t±va na vassissat²”ti j±nantena yattha katthaci nikkhipitv±puna pacc±gacchantena p±katikaµµh±ne µhapetabb±. “Sace vassissat²ti j±nanto ajjhok±seµhapeti, dukkaµan”ti mah±paccariya½ vutta½. Sace pana tatra tatreva sammajjanatth±yasammajjan² nikkhitt± hoti, ta½ ta½ µh±na½ sammajjitv± tatra tatreva nikkhipitu½ vaµµati,±sanas±la½ sammajjantena vatta½ j±nitabba½. Tatrida½ vatta½– majjhato paµµh±ya p±daµµh±n±bhimukh±v±lik± haritabb±, kacavara½ hatthehi gahetv± bahi cha¹¹etabba½. 86. Sace vuttappak±ra½ catubbidhampi saªghika½ sen±sana½ ajjhok±se v± rukkham³lev± maº¹ape v± anupasampannena santhar±peti, yena santhar±pita½, tassa palibodho. Sacepana upasampannena santhar±peti, yena santhata½, tassa palibodho. Tatr±ya½ vinicchayo (p±ci.aµµha. 111)– thero bhojanas±l±ya½ bhattakicca½ katv± dahara½ ±º±peti “gaccha div±µµh±nemañcap²µha½ paññapeh²”ti. So tath± katv± nisinno, thero yath±ruci vicaritv±tattha gantv± thavika½ v± uttar±saªga½ v± µhapeti, tato paµµh±ya therassa palibodho. Nis²ditv±saya½ gacchanto neva uddharati na uddhar±peti, le¹¹up±t±tikkame p±cittiya½. Sace panathero tattha thavika½ v± uttar±saªga½ v± aµµhapetv± caªkamantova dahara½ “gaccha tvan”tibhaºati, tena “ida½, bhante, mañcap²µhan”ti ±cikkhitabba½. Sace thero vatta½ j±n±ti,“tva½ gaccha, aha½ p±katika½ kariss±m²”ti vattabba½. Sace b±lo hoti anuggahitavatto,“gaccha, m± idha tiµµha, neva nis²ditu½ na nipajjitu½ dem²”ti dahara½ tajjetiyeva.Daharena “bhante, sukha½ sayath±”ti kappa½ labhitv± vanditv± gantabba½. Tasmi½ gatetherasseva palibodho, purimanayeneva cassa ±patti veditabb±.Atha pana ±ºattikkhaºeyeva daharo “mayha½ bhaº¹e bhaº¹adhovan±di kiñci karaº²ya½ atth²”tivadati, thero pana ta½ “paññapetv± gacch±h²”ti vatv± bhojanas±lato nikkhamitv±aññattha gacchati, p±duddh±rena k±retabbo Sace tattheva gantv± nis²dati, purimanayenevacassa le¹¹up±t±tikkame ±patti. Sace pana thero s±maºera½ ±º±peti, s±maºeretattha mañcap²µha½ paññapetv± nisinnepi bhojanas±lato aññattha gacchanto p±duddh±renak±retabbo. Gantv± nisinno puna gamanak±le le¹¹up±t±tikkame ±pattiy± k±retabbo.Sace pana ±º±pento “mañcap²µha½ paññapetv± tattheva nis²d±”ti ±º±peti,yatricchati, tatra gantv± ±gantu½ labhati. Saya½ pana p±katika½ akatv± gacchantassa le¹¹up±t±tikkamep±cittiya½. Antarasannip±te mañcap²µh±d²ni paññapetv± nisinnehi gamanak±le±r±mik±na½ “ida½ paµis±meth±”ti vattabba½, avatv± gacchant±na½ le¹¹up±t±tikkame±patti. 87. Mah±dhammassavana½ n±ma hoti, tattha uposath±g±ratopi bhojanas±latopi ±haritv± mañcap²µh±nipaññapenti, ±v±sik±na½yeva palibodho. Sace ±gantuk± “ida½ amh±ka½ upajjh±yassa,ida½ ±cariyass±”ti gaºhanti, tato paµµh±ya tesa½ palibodho. Gamanak±le p±katika½akatv± le¹¹up±ta½ atikkamant±na½ ±patti. Mah±paccariya½ pana vutta½ “y±vaaññe na nis²danti, t±va yehi paññatta½, tesa½ bh±ro, aññesu ±gantv± nisinnesunisinnak±na½ bh±ro. Sace te anuddharitv± v± anuddhar±petv± v± gacchanti, dukkaµa½.Kasm±? An±ºattiy± paññapitatt±”ti. Dhamm±sane paññatte y±va uss±rako v± dhammakathikov± n±gacchati, t±va paññ±pak±na½ palibodho. Tasmi½ ±gantv± nisinne tassa palibodho.Sakala½ ahoratta½ dhammassavana½ hoti, añño uss±rako v± dhammakathiko v± uµµh±ti,añño nis²dati, yo yo ±gantv± nis²dati, tassa tasseva bh±ro. Uµµhahantena pana “idam±sana½tumh±ka½ bh±ro”ti vatv± gantabba½. Sacepi itarasmi½ an±gate paµhama½ nisinnouµµh±ya gacchati, tasmiñca anto-upac±raµµheyeva itaro ±gantv± nis²dati, uµµh±ya gato ±pattiy±na k±retabbo. Sace pana itarasmi½ an±gateyeva paµhama½ nisinno uµµh±y±san± le¹¹up±ta½atikkamati, ±pattiy± k±retabbo. “Sabbattha le¹¹up±t±tikkame paµhamap±de dukkaµa½,dutiyap±de p±cittiyan”ti aya½ nayo mah±paccariya½ vuttoti. 88. Sace pana vuttappak±rasen±sanato añña½ saªghika½ cimilika½ v± uttarattharaºa½v± bh³mattharaºa½ v± taµµika½ v± cammakhaº¹a½ v± p±dapuñchani½ v± phalakap²µha½ v± ajjhok±sesantharitv± v± santhar±petv± v± ta½ pakkamanto neva uddharati na uddhar±peti an±puccha½ v±gacchati, dukkaµa½. ¾dh±raka½ pattapidh±naka½ p±dakaµhalika½ t±lavaºµa½ b²janipattaka½ya½ kiñci d±rubhaº¹a½ antamaso p±n²ya-u¼uªka½ p±n²yasaªkha½ ajjhok±se nikkhipitv±gacchantassapi dukkaµa½. Ajjhok±se rajana½ pacitv± rajanabh±jana½ rajana-u¼uªko rajanadoºik±tisabba½ aggis±l±ya paµis±metabba½. Sace aggis±l± natthi, anovassake pabbh±renikkhipitabba½. Tasmimpi asati yattha olokent± bhikkh³ passanti, t±dise µh±neµhapetv± gantu½ vaµµati. Aññapuggalike pana mañcap²µh±disen±sanepi dukkaµameva. Etthapana “yasmi½ viss±sagg±ho na ruhati, tassa santake dukkaµa½. Yasmi½ pana viss±sagg±horuhati, tassa santaka½ attano puggalikameva hot²”ti mah±paccariy±d²su vutta½.Attano puggalike pana an±pattiyeva. Yo bhikkhu v± s±maºero v± ±r±miko v±lajj² hoti, attano palibodha½ viya maññati, tath±r³pa½ an±pucchitv± gacchantassapi an±patti.Yo pana ±tape ot±pento “±gantv± uddhariss±m²”ti gacchati, tassapi an±patti.
Iti p±¼imuttakavinayavinicchayasaªgahe
Mañcap²µh±disaªghikasen±sanesu
Paµipajjitabbavinicchayakath± samatt±.