P±c²nava½sad±yagamanakath±vaººan±

466. Yena p±c²nava½sad±yoti tattha kasm± upasaªkami? Yath± n±ma jighacchitassa bhojane, pip±sitassa p±n²ye, s²tena phuµµhassa uºhe, uºhena phuµµhassa s²te, dukkhitassa sukhe abhiruci uppajjati, evameva bhagavato kosambake bhikkh³ aññamañña½ viv±d±panne asamaggav±sa½ vasante, samaggav±sa½ vasante ±vajjentassa ime tayo kulaputt± ±p±tham±gami½su, atha nesa½ paggaºhituk±mo upasaªkami “ev±ya½ paµipatti-anukkamena kosambak±na½ bhikkh³na½ vinayan³p±yo hot²”ti. Viharant²ti s±maggirasa½ anubhavam±n± viharanti.
D±yap±loti (ma. ni. aµµha. 1.325) araññap±lo. So arañña½ yath± icchiticchitappadesena manuss± pavisitv± tattha puppha½ v± phala½ v± niyy±sa½ v± dabbasambh±ra½ v± na haranti, eva½ vatiy± parikkhittassa araññassa yojite dv±re nis²ditv± arañña½ rakkhati, tasm± “d±yap±lo”ti vutto. Attak±mar³p± viharant²ti attano hita½ k±mayam±nasabh±v± hutv± viharanti. Yo hi imasmi½ s±sane pabbajitv±pi vejjakammad³takammapahiºagaman±d²na½ vasena ekav²sati-anesan±hi j²vika½ kappeti, aya½ na attak±mar³po n±ma. Yo pana imasmi½ s±sane pabbajitv± ekav²sati-anesana½ pah±ya catup±risuddhis²le patiµµh±ya buddhavacana½ uggaºhitv± sapp±yadhutaªga½ adhiµµh±ya aµµhati½s±ya ±rammaºesu cittaruciya½ kammaµµh±na½ gahetv± g±manta½ pah±ya arañña½ pavisitv± sam±pattiyo nibbattetv± vipassan±ya kamma½ kurum±no vicarati, aya½ attak±mo n±ma. Tepi tayo kulaputt± evar³p± ahesu½. Tena vutta½ “attak±mar³p± viharant²”ti.
M± tesa½ aph±sumak±s²ti tesa½ aph±suka½ m± ak±s²ti bhagavanta½ v±resi. Eva½ kirassa ahosi “ime kulaputt± samagg± viharanti, ekaccassa ca gataµµh±ne bhaº¹anakalahaviv±d± vattanti, tikhiºasiªgo caº¹agoºo viya ovijjhanto vicarati, athekamaggena dvinna½ gamana½ na hoti, kad±ci ayampi eva½ karonto imesa½ kulaputt±na½ samaggav±sa½ bhindeyya, p±s±diko ca panesa suvaººavaººo rasagiddho maññe, gatak±lato paµµh±ya paº²tad±yak±na½ attano upaµµh±k±na½ vaººakathan±d²hi imesa½ kulaputt±na½ appam±davih±ra½ bhindeyya, vasanaµµh±n±ni c±pi etesa½ kulaputt±na½ nibaddh±ni paricchinn±ni tissova paººas±l± tayo caªkam± t²ºi div±µµh±n±ni t²ºi mañcap²µh±ni, aya½ pana samaºo mah±k±yo vu¹¹hataro maññe bhavissati, so ak±le ime kulaputte sen±san± vuµµhapessati, eva½ sabbath±pi etesa½ aph±su bhavissat²”ti. Ta½ anicchanto “m± tesa½ aph±sumak±s²”ti bhagavanta½ v±reti.
Ki½ panesa j±nanto v±resi aj±nantoti? Aj±nanto. Samm±sambuddho hi n±ma yad± anekabhikkhusahassapariv±ro by±mappabh±ya as²ti-anubyañjanehi dvatti½samah±purisalakkhaºasiriy± ca buddh±nubh±va½ dassento vicarati, tad± “ko eso”ti apucchitv±va j±nitabbo hoti. Tad± pana bhagav± “m±ssu koci mama buddh±nubh±va½ aññ±s²”ti tath±r³pena iddh±bhisaªkh±rena sabbampi ta½ buddh±nubh±va½ c²varagabbhena viya paµicch±detv± val±hakagabbhena paµicchanno puººacando viya sayameva pattac²varam±d±ya aññ±takavesena agam±si. Iti ta½ aj±nantova d±yap±lo v±resi.
Etadavoc±ti thero kira “m± samaº±”ti d±yap±lassa katha½ sutv± cintesi “maya½ tayo jan± idha vihar±ma, añño pabbajito n±ma natthi, ayañca d±yap±lo pabbajitena viya saddhi½ katheti, ko nu kho bhavissat²”ti div±µµh±nato uµµh±ya dv±re µhatv± magga½ olokento bhagavanta½ addasa. Bhagav±pi therassa saha dassaneneva sar²robh±sa½ muñci, as²ti-anubyañjanavir±jit± by±mappabh± pas±ritasuvaººapaµo viya virocittha. Thero “aya½ d±yap±lo phaºakata-±s²visa½ g²v±ya gahetu½ hattha½ pas±rento viya loke aggapuggalena saddhi½ kathentova na j±n±ti, aññatarabhikkhun± viya saddhi½ kathet²”ti niv±rento eta½ “m±vuso, d±yap±l±”ti-±divacana½ avoca.
Tenupasaªkam²ti kasm± bhagavato paccuggamana½ akatv±va upasaªkami? Eva½ kirassa ahosi “maya½ tayo jan± samaggav±sa½ vas±ma, sac±ha½ ekakova paccuggamana½ kariss±mi, samaggav±so n±ma na bhavissati, piyamitte gahetv±va paccuggamana½ kariss±mi. Yath± ca bhagav± mayha½ piyo, eva½ sah±y±nampi me piyo”ti tehi saddhi½ paccuggamana½ k±tuk±mo saya½ akatv± upasaªkami. Keci pana “tesa½ ther±na½ paººas±ladv±re caªkamanakoµiy± bhagavato ±gamanamaggo hoti, tasm± thero tesa½ sañña½ dadam±nova gato”ti vadanti. Abhikkamath±ti ito ±gacchatha. P±de pakkh±les²ti vikasitapadumasannibhehi j±lahatthehi maºivaººa½ udaka½ gahetv± suvaººavaººesu piµµhip±desu udaka½ ±siñcitv± p±dena p±da½ gha½sento pakkh±lesi. Buddh±na½ k±ye rajojalla½ n±ma na upalimpati, kasm± pakkh±les²ti? Sar²rassa utuggahaºattha½ tesañca cittasampaha½sanattha½. Amhehi abhihaµena udakena bhagav± p±de pakkh±lesi, paribhoga½ ak±s²ti tesa½ bhikkh³na½ balavasomanassavasena citta½ p²ºita½ hoti, tasm± pakkh±lesi.
¾yasmanta½ anuruddha½ bhagav± etadavoc±ti so kira tesa½ vu¹¹hataro, tassa saªgahe kate ses±na½ katova hot²ti theraññeva eta½ “kacci vo anuruddh±”ti-±divacana½ avoca. Anuruddh±ti v± ekasesanayena vutta½ vir³pekasesassapi icchitabbatt±, evañca katv± bahuvacananiddeso ca samatthito hoti. Kacc²ti pucchanatthe nip±to. Voti s±mivacana½. Ida½ vutta½ hoti– kacci anuruddh± tumh±ka½ khaman²ya½, iriy±patho vo khamati, kacci y±pan²ya½, kacci vo j²vita½ y±peti ghaµiyati, kacci piº¹akena na kilamatha, kacci tumh±ka½ sulabhapiº¹a½, sampatte vo disv± manuss± u¼uªkay±gu½ v± kaµacchubhikkha½ v± d±tabba½ maññant²ti bhikkh±c±ravatta½ pucchati. Kasm±? Yasm± paccayena akilamantena sakk± samaºadhammo k±tu½, vattameva v± eta½ pabbajit±na½.
Atha tena paµivacane dinne “anuruddh± tumhe r±japabbajit± mah±puññ±, manuss± tumh±ka½ araññe vasant±na½ adatv± kassa aññassa d±tabba½ maññissanti, tumhe pana eta½ bhuñjitv± ki½ nu kho migapotak± viya aññamañña½ ghaµµent± viharatha, ud±hu s±maggibh±vo vo atth²”ti s±maggirasa½ pucchanto “kacci pana vo anuruddh± samagg±”ti-±dim±ha. Tattha kh²rodak²bh³t±ti yath± kh²rañca udakañca aññamañña½ sa½sandati, visu½ na hoti, ekatta½ viya upeti, kacci eva½ s±maggivasena ekattupagatacittupp±d± viharath±ti pucchati. Piyacakkh³h²ti mettacitta½ paccupaµµh±petv± olokanato piyabh±vad²pak±ni cakkh³ni piyacakkh³ni n±ma, “kacci tath±r³pehi cakkh³hi aññamañña½ passant± viharath±”ti pucchati. Taggh±ti eka½satthe nip±to, eka½sena maya½ bhanteti vutta½ hoti. Yath± katha½ pan±ti ettha yath±ti nip±tamatta½, kathanti k±raºapucch±, katha½ pana tumhe eva½ viharatha, kena k±raºena viharatha, ta½ me k±raºa½ br³h²ti vutta½ hoti.
Metta½ k±yakammanti mettacittavasena pavatta½ k±yakamma½. ¾vi ceva raho c±ti sammukh± ceva parammukh± ca. Itaresupi eseva nayo. Tattha sammukh± k±yavac²kamm±ni sahav±se labbhanti, itar±ni vippav±se, manokamma½ sabbattha labbhati. Yañhi saheva vasantesu ekena mañcap²µha½ v± d±rubhaº¹a½ v± mattik±bhaº¹a½ v± bahi dunnikkhitta½ hoti, ta½ disv± “kenida½ va¼añjitan”ti avañña½ akatv± attan± dunnikkhitta½ viya gahetv± paµis±mentassa paµijaggitabbayutta½ v± pana µh±na½ paµijaggantassa sammukh± metta½ k±yakamma½ n±ma hoti. Ekasmi½ pakkante tena dunnikkhitta½ sen±sanaparikkh±ra½ tatheva nikkhipantassa paµijaggitabbayutta½ v± pana µh±na½ paµijaggantassa parammukh± metta½ k±yakamma½ n±ma hoti. Sahavasantassa pana therehi saddhi½ madhura½ sammodan²yakatha½ paµisanth±rakatha½ s±raº²yakatha½ dhammakatha½ sarabhañña½ s±kaccha½ pañhapucchana½ pañhavissajjananti evam±dikaraºe sammukh± metta½ vac²kamma½ n±ma hoti. Theresu pana pakkantesu “mayha½ piyasah±yo nandiyatthero kimilatthero eva½ s²lasampanno eva½ ±c±rasampanno”ti-±diguºakathane parammukh± metta½ vac²kamma½ n±ma hoti. “Mayha½ piyamitto nandiyatthero kimilatthero avero hotu aby±pajjo sukh²”ti eva½ samann±harato pana sammukh±pi parammukh±pi metta½ manokamma½ hotiyeva.
N±n± hi kho no bhante k±y±ti ayañhi k±yo piµµha½ viya mattik± viya ca omadditv± ekato k±tu½ na sakk±. Ekañca pana maññe cittanti citta½ pana no attano viya aññamaññassa hitabh±vena avirodhabh±vena bhed±bh±vena samaggabh±vena ekamev±ti dasseti. Katha½ panete saka½ citta½ nikkhipitv± itaresa½ cittavasena vatti½s³ti? Ekassa patte mala½ uµµhahati, ekassa c²vara½ kiliµµha½ hoti, ekassa paribhaº¹akamma½ hoti. Tattha yassa patte mala½ uµµhita½, tena “mam±vuso patte mala½ uµµhita½, pacitu½ vaµµat²”ti vutte itare “mayha½ c²vara½ kiliµµha½ dhovitabba½, mayha½ paribhaº¹a½ k±tabban”ti avatv± arañña½ pavisitv± d±r³ni ±haritv± bhinditv± pattakaµ±he bahalatanumattik±hi lepa½ katv± patta½ pacitv± tato para½ c²vara½ v± dhovanti, paribhaº¹a½ v± karonti. “Mam±vuso c²vara½ kiliµµha½, dhovitu½ vaµµat²”ti “mama paººas±l± ukl±p±, paribhaº¹a½ k±tu½ vaµµat²”ti paµhamatara½ ±rocitepi eseva nayo.
Id±ni tesa½ appam±dalakkhaºa½ pucchanto “kacci pana vo anuruddh±”ti-±dim±ha. Tattha voti nip±tamatta½, paccattavacana½ v±, kacci tumheti attho. Amh±kanti amhesu t²su janesu. Piº¹±ya paµikkamat²ti g±me piº¹±ya caritv± pacc±gacchati. Avakk±rap±tinti atirekapiº¹ap±ta½ apanetv± µhapanatth±ya eka½ samuggap±ti½ dhovitv± µhapeti. Yo pacch±ti te kira ther± na ekatova bhikkh±c±ra½ pavisanti. Phalasam±pattirat± hete p±tova sar²rapaµijaggana½ katv± vattapaµipatti½ p³retv± sen±sana½ pavisitv± k±lapariccheda½ katv± phalasam±patti½ appetv± nis²danti. Tesu yo paµhamatara½ nisinno attano k±laparicchedavasena paµhamatara½ uµµh±ti, so piº¹±ya caritv± paµinivatto bhattakiccaµµh±na½ ±gantv± j±n±ti “dve bhikkh³ pacchato, aha½ paµhamatara½ ±gato”ti. Atha patta½ pidahitv± ±sanapaññ±pan±d²ni katv± yadi patte paµiv²samattameva hoti, nis²ditv± bhuñjati, yadi atireka½ hoti, avakk±rap±tiya½ pakkhipitv± p±ti½ pidh±ya bhuñjati, katabhattakicco patta½ dhovitv± vodaka½ katv± thavik±ya os±petv± pattac²vara½ gahetv± attano vasanaµµh±na½ pavisati.
Dutiyopi ±gantv±va j±n±ti “eko paµhama½ ±gato, eko pacchato”ti. So sace patte bhatta½ pam±ºameva hoti, bhuñjati. Sace manda½, avakk±rap±tito gahetv± bhuñjati. Sace atireka½ hoti, avakk±rap±tiya½ pakkhipitv± pam±ºameva bhuñjitv± purimatthero viya vasanaµµh±na½ pavisati. Tatiyopi ±gantv±va j±n±ti “dve paµhama½ ±gat±, aha½ pacchimo”ti. Sopi dutiyatthero viya bhuñjitv± katabhattakicco patta½ dhovitv± vodaka½ katv± thavik±ya os±petv± ±san±ni ukkhipitv± paµis±meti, p±n²yaghaµe v± paribhojan²yaghaµe v± avasesa-udaka½ cha¹¹etv± ghaµe nikujjitv± avakk±rap±tiya½ sace avasesabhatta½ hoti, ta½ vuttanayena jahitv± p±ti½ dhovitv± paµis±meti, bhattagga½ sammajjati, so kacavara½ cha¹¹etv± sammajjani½ ukkhipitv± upacik±hi muttaµµh±ne µhapetv± pattac²varam±d±ya vasanaµµh±na½ pavisati. Ida½ ther±na½ bahivih±re araññe bhattakiccakaraºaµµh±ne bhojanas±l±ya vatta½. Ida½ sandh±ya “yo pacch±”ti-±di vutta½.
Yo passat²ti-±di pana nesa½ antovih±re vattanti veditabba½. Tattha vaccaghaµanti ±camanakumbhi½. Rittanti rittaka½. Tucchanti tasseva vevacana½. Avisayhanti ukkhipitu½ asakkuºeyya½ atibh±riya½. Hatthavik±ren±ti hatthasaññ±ya. Te kira p±n²yaghaµ±d²su ya½kiñci tucchaka½ gahetv± pokkharaºi½ gantv± anto ca bahi ca dhovitv± udaka½ pariss±vetv± t²re µhapetv± añña½ bhikkhu½ hatthavik±rena ±mantenti, odissa v± anodissa v± sadda½ na karonti. Kasm± odissa na karonti? Tañhi bhikkhu½ saddo b±dheyy±ti. Kasm± anodissa na karonti? Anodissa sadde dinne “aha½ pure, aha½ pure”ti dvepi nikkhameyyu½. Tato dv²hi kattabbakamme tatiyassa kammacchedo bhaveyya. Sa½yatapadasaddo pana hutv± aparassa bhikkhuno div±µµh±nasantika½ gantv± tena diµµhabh±va½ ñatv± hatthasañña½ karoti, t±ya saññ±ya itaro ±gacchati, tato dve jan± hatthena hattha½ sa½sibbant± dv²su hatthesu µhapetv± uµµh±penti. Ta½ sandh±y±ha “hatthavik±rena dutiya½ ±mantetv± hatthavilaªghakena upaµµh±pem±”ti.
Pañc±hika½ kho pan±ti c±tuddase pannarase aµµhamiyanti ida½ t±va pakatidhammassavanameva, ta½ akhaº¹a½ katv± pañcame pañcame divase dve ther± n±tivik±le nah±yitv± anuruddhattherassa vasanaµµh±na½ gacchanti. Tattha tayopi nis²ditv± tiººa½ piµak±na½ aññatarasmi½ aññamañña½ pañha½ pucchanti, aññamañña½ vissajjenti. Tesa½ eva½ karont±na½yeva aruºa½ uggacchati. Ta½ sandh±yeta½ vutta½. Ett±vat± therena bhagavat± appam±dalakkhaºa½ pucchitena pam±daµµh±nesuyeva appam±dalakkhaºa½ vissajjita½ hoti. Aññesañhi bhikkh³na½ bhikkh±c±rapavisanak±lo nikkhamanak±lo niv±sanaparivattana½ c²varap±rupana½ antog±me piº¹±ya caraºa½ dhammakathana½ anumodana½ antog±mato nikkhamitv± bhattakiccakaraºa½ pattadhovana½ patta-os±pana½ pattac²varapaµis±mananti papañcakaraºaµµh±n±ni et±ni. Tasm± thero “amh±ka½ ettaka½ µh±na½ muñcitv± vissaµµhakath±pavattanena kammaµµh±ne pamajjanaµµh±n±ni, tatth±pi maya½, bhante, kammaµµh±naviruddha½ na paµipajj±m±”ti aññesa½ pam±daµµh±nesuyeva sikh±ppatta½ attano appam±dalakkhaºa½ vissajjesi. Imin±va et±ni µh±n±ni muñcitv± aññattha vih±rasam±patt²na½ ava¼añjanavasena pam±dak±lo n±ma amh±ka½ natth²ti d²peti.

P±c²nava½sad±yagamanakath±vaººan± niµµhit±.