4. Paµhamasen±sanasikkh±padavaººan±

108-110. Catutthe himavassen±ti himameva vutta½. Apaññ±teti appat²te, appasiddhetiattho. “Maº¹ape v± rukkham³le v±ti vacanato vivaµaªgaºepi nikkhipitu½ vaµµat²”tit²supi gaºµhipadesu vutta½. Gocarappasut±ti gocaraµµh±na½ paµipann±. “Aµµham±se”ti imin± vass±na½ c±tum±sa½ cepi devo na vassati, paµikkhittamev±ti ±ha“aµµha m±seti vacanato…pe… nikkhipitu½ na vaµµatiyev±”ti. Tattha catt±rom±seti vass±nassa catt±ro m±se. Avassikasaªketeti imin± anuññ±tepi aµµham±se yattha hemante devo vassati, tattha aparepi catt±ro m±s± paµikkhitt±ti ±ha “avassikasaªketetivacanato”ti-±di. Imin± ima½ d²peti “yasmi½ dese hemante devo vassati, tatthaaµµha m±se paµikkhipitv± catt±ro m±s± anuññ±t±. Yattha pana vass±neyeva vassati,tattha catt±ro m±se paµikkhipitv± aµµha m±s± anuññ±t±”ti.
Imin±va nayena majjhimapadese yattha hemante himavassa½ vassati, tatth±pi aµµheva m±s± paµikkhitt±tiveditabb±. Tasm± vass±nak±le pakati-ajjhok±se ovassakamaº¹ape rukkham³le ca santharitu½na vaµµati, hemantak±le pakati-ajjhok±se ovassakamaº¹ap±d²supi vaµµati. Tañca ho yattha himavassena sen±sana½ na temati, gimhak±lepi pakati-ajjhok±s±d²suvaµµatiyeva, tañca kho ak±lamegh±dassane, k±k±d²na½ nibaddhav±sarukkham³le pana kad±cipina vaµµat²ti evamettha vinicchayo veditabbo.
Imañca pana atthavisesa½ gahetv± bhagavat± paµhamameva sikkh±pada½ paññattanti visu½ anupaññattina vutt±. Teneva hi m±tik±µµhakath±ya½ (kaªkh±. aµµha. paµhamasen±sanasikkh±padavaººan±)vutta½ “iti yattha ca yad± ca santharitu½ na vaµµati, ta½ sabbamidha ajjhok±sasaªkhameva gatan”ti.Atha v± avisesena ajjhok±se santharaºasanthar±pan±ni paµikkhipitv± “²dise k±le²dise ca padese µhapeth±”ti anuj±nanamatteneva alanti na sikkh±pade visu½ anupaññattiuddhaµ±ti veditabb±. Pariv±re (pari. 65-67) pana imasseva sikkh±padassa anur³pavasenapaññattatt± “ek± anupaññatt²”ti vutta½.
Navav±yimo s²gha½ na nassat²ti ±ha “navav±yimo v±”ti. Onaddhakoti cammenaonaddho. Ukkaµµha-abbhok±sikoti ida½ tassa parivitakkadassanamatta½, ukkaµµha-abbhok±sikassapana c²varakuµi na vaµµat²ti natthi. K±y±nugatikatt±ti bhikkhuno tattheva sannihitabh±va½sandh±ya vutta½. Imin± ca tasmi½yeva k±le an±patti vutt±, c²varakuµito nikkhamitv±pana aññattha gacchantassa piº¹±ya pavisantassapi ±pattiyeva. “Yasm± pana d±yakehi d±nak±leyevasahassagghanakampi kambala½ ‘p±dapuñchani½ katv± paribhuñjath±’ti dinna½ tatheva paribhuñjitu½vaµµati, tasm± ‘ima½ mañcap²µh±disen±sana½ abbhok±sepi yath±sukha½ paribhuñjath±’tid±yakehi dinna½ ce, sabbasmimpi k±le abbhok±se nikkhipitu½ vaµµat²”ti vadanti.Pesetv± gantabbanti ettha “yo bhikkhu ima½ µh±na½ ±gantv± vasati, tassa deth±”tivatv± pesetabba½.
Val±hak±na½ anuµµhitabh±va½ sallakkhetv±ti imin± ca gimh±nepi meghe uµµhite mañcap²µh±di½ya½kiñci sen±sana½ ajjhok±se nikkhipitu½ na vaµµat²ti d²pitanti veditabba½.“P±daµµh±n±bhimukh±ti nis²dant±na½ p±dapatanaµµh±n±bhimukhan”ti keci. “Sammajjantassap±daµµh±n±bhimukhan”ti apare. “Bahi v±luk±ya agamananimitta½ p±daµµh±n±bhimukh± v±lik±haritabb±ti vuttan”ti eke Kacavara½ hatthehi gahetv± bahi chaµµetabbantiimin± kacavara½ cha¹¹ess±m²ti v±lik± na cha¹¹etabb±ti d²peti.
111. Anto sa½veµhetv± baddhanti erakapatt±d²hi veºi½ katv± t±ya veºiy± ubhosupassesu vitthataµµh±nesu bahu½ veµhetv± tato paµµh±ya y±va majjhaµµh±na½, t±va anto ±ka¹¹hanavasenaveµhetv± majjhe saªkhipitv± tiriya½ tattha tattha bandhitv± kata½. Kappa½ labhitv±tigacch±ti vuttavacanena kappa½ labhitv±. Therassa hi ±ºattiy± gacchantassa an±patti.Purimanayenev±ti “nis²ditv± saya½ gacchanto”ti-±din± pubbe vuttanayeneva.Aññattha gacchat²ti ta½ magga½ atikkamitv± aññattha gacchati. Le¹¹up±tupac±rato bahiµhitatt± “p±duddh±rena k±retabbo”ti vutta½, aññattha gacchantassa paµhamap±duddh±re dukkaµa½,dutiyap±duddh±re p±cittiyanti attho. P±katika½ akatv±ti appaµis±metv±.Antarasannip±teti antarantar± sannip±te.
¾v±sik±na½yeva palibodhoti ettha ±gantukehi ±gantv± kiñci avatv± tatthanisinnepi ±v±sik±na½yeva palibodhoti adhipp±yo. Mah±paccariv±de pana“aññesu ±gantv± nisinnes³”ti ida½ amh±kanti vatv± v± avatv± v± nisinnes³tiadhipp±yo. Mah±-aµµhakath±v±de “±patt²”ti p±cittiyameva vutta½. Mah±paccariya½pana santharaºasanthar±pane sati p±cittiyena bhavitabbanti an±ºattiy± paññattatt± dukkaµa½vutta½. “Ida½ uss±rakassa, ida½ dhammakathikass±”ti visu½ paññattatt± an±ºattiy±paññattepi p±cittiyeneva bhavitabbanti adhipp±yena “tasmi½ ±gantv± nisinne tassapalibodho”ti vutta½. Keci pana vadanti “an±ºattiy± paññattepi dhammakathikassaanuµµh±pan²yatt± p±cittiyena bhavitabba½, ±gantukassa pana pacch± ±gatehi vu¹¹hatarehiuµµh±petabbatt± dukkaµa½ vuttan”ti.
112. Bh³miya½ attharitabb±ti cimilik±ya sati tass± upari, asati suddhabh³miya½ attharitabb±.S²hacamm±d²na½ pariharaºeyeva paµikkhepo veditabboti imin±–
“Na bhikkhave, mah±camm±ni dh±retabb±ni s²hacamma½ byagghacamma½ d²picamma½,yo dh±reyya, ±patti dukkaµass±”ti (mah±va. 255)–

Eva½ vutt±ya khandhakap±¼iy± adhipp±ya½ vibh±veti. Ida½ vutta½ hoti– “antopimañce paññatt±ni honti, bahipi mañce paññatt±ni hont²”ti imasmi½ vatthusmi½sikkh±padassa paññattatt± mañcap²µhesu attharitv± paribhogoyeva paµikkhitto, bh³mattharaºavasenaparibhogo pana appaµikkhittoti. Yadi eva½ “pariharaºeyeva paµikkhepo”ti ida½kasm± vuttanti? Yath± “anuj±n±mi, bhikkhave, sabba½ p±s±daparibhogan”ti (c³¼ava.320) vacanato puggalikepi sen±sane sen±sanaparibhogavasena niyamita½ suvaººaghaµ±dika½paribhuñjitu½ vaµµam±nampi kevala½ attano santaka½ katv± paribhuñjitu½ na vaµµati,evamida½ bh³mattharaºavasena paribhuñjiyam±nampi attano santaka½ katv± ta½ ta½ vih±ra½haritv± paribhuñjitu½ na vaµµat²ti dassanattha½ “pariharaºeyeva paµikkhepo veditabbo”tivutta½. D±rumayap²µhanti phalakamayameva p²µha½ vutta½. P±dakathalikanti adhotap±daµµhapanaka½.Ajjhok±se rajana½ pacitv±…pe… paµis±metabbanti ettha theve asati rajanakammeniµµhite paµis±metabba½.

113. “Bhikkhu v± s±maºero v± ±r±miko v± lajj² hot²ti vuttatt± alajji½±pucchitv± gantu½ na vaµµat²”ti vadanti. Ot±pento gacchat²ti ettha “kiñc±pi‘ettaka½ d³ra½ gantabban’ti paricchedo natthi, tath±pi le¹¹up±ta½ atikkamma n±tid³ra½gantabban”ti vadanti. Sesamettha utt±nameva. Mañc±d²na½ saªghikat±, vuttalakkhaºe desesantharaºa½ v± santhar±pana½ v±, apalibuddhat±, ±pad±ya abh±vo, le¹¹up±t±tikkamotiim±ni panettha pañca aªg±ni.
M±tik±µµhakath±ya½ (kaªkh±. aµµha. paµhamasen±sanasikkh±padavaººan±) pana an±puccha½ v± gaccheyy±tiettha “yo bhikkhu v± s±maºero v± ±r±miko v± lajj² hoti, attano palibodha½viya maññati, tath±r³pa½ an±pucchitv± ta½ sen±sana½ tassa aniyy±tetv± nirapekkhogacchati, th±mamajjhimassa purisassa le¹¹up±ta½ atikkameyya, ekena p±dena le¹¹up±t±tikkamedukkaµa½, dutiyap±d±tikkame p±cittiyan”ti vatv± aªgesupi nirapekkhat±ya saddhi½cha aªg±ni vutt±ni. P±¼iya½ pana aµµhakath±yañca “nirapekkho gacchat²”tiaya½ viseso na dissati. “Ot±pento gacchat²”ti ca ot±panavisaye eva s±pekkhagamanean±patti vutt±. Yadi aññatth±pi s±pekkhagamane an±patti siy±, “an±patti s±pekkhogacchat²”ti avisesena vattabba½ bhaveyya, tasm± v²ma½sitv± yuttatara½ gahetabbanti.

Paµhamasen±sanasikkh±padavaººan± niµµhit±.