Tejena sa½vaµµo tejosa½vaµµo. Sa½vaµµas²m±ti sa½vaµµanamariy±d±. Sa½vaµµat²ti vinassati.Sad±ti sabbak±la½, t²supi sa½vaµµak±les³ti attho. Eka½ buddhakkhettanti idha ya½sandh±ya vutta½, ta½ niyametv± dassetu½ “buddhakkhetta½ n±ma tividhan”ti-±divutta½. Yattake µh±ne tath±gatassa paµisandhiñ±º±diñ±º±nubh±vo puññaphalasamuttejitosaraseneva parijambhati, ta½ sabbampi buddhaªkurassa nibbattanakkhetta½ n±m±ti ±ha “j±tikkhetta½dasasahassacakkav±¼apariyantan”ti. ¾nubh±vo pavattat²ti idha iddhim± cetovasippatto±º±kkhettapariy±panne yattha katthaci cakkav±¼e µhatv± attano atth±ya paritta½ katv±tattheva añña½ cakkav±¼a½ gatopi kataparitto eva hot²ti katv± vutta½. Atha v±tattha ekasmi½ cakkav±¼e µhatv± sabbasatt±na½ atth±ya paritte kate ±º±kkhette sabbasatt±na½abhisambhuº±tveva paritt±nubh±vo tattha devat±hi paritt±na½ sampaµicchitabbatoti vutta½“±nubh±vo pavattat²”ti. Ya½ y±vat± v± pana ±kaªkheyy±ti vuttanti ya½ visayakkhetta½sandh±ya ekasmi½yeva khaºe sarena abhiviññ±pana½ attano r³padassanañca paµij±nantena bhagavat±“y±vat± v± pana ±kaªkheyy±”ti vutta½. Yatth±ti yasmi½ padese anant±parim±ºevisayakkhette. Ya½ ya½ ±kaªkhati, ta½ ta½ anussarat²ti ±kaªkhamattapaµibaddhavuttit±yabuddhañ±ºassa ya½ ya½ anussaritu½ icchati, ta½ ta½ anussarati. Eka½±º±kkhetta½ vinassat²ti imin± tiriyato sa½vaµµam±naparicchedo vutto. Saºµhahantantivivaµµam±na½ j±yam±na½. Tassa vin±so ca saºµhahanañca visuddhimagge vuttanti amhehipiheµµh± “lokavid³”ti imassa atthasa½vaººan±dhik±re pasaªgato vuttatt± idha na vuccati.Eva½ pasaªgena sa½vaµµ±dike pak±setv± id±ni yath±dhigata½ tesa½ anussaraº±k±ra½ dassetu½“ye panete sa½vaµµavivaµµ± vutt±”ti-±dim±ha. Tattha etes³ti niddh±raºe bhumma½sa½vaµµavivaµµakappasamud±yato anekesa½ sa½vaµµakapp±d²na½ niddh±riyam±natt±. Amumhi sa½vaµµakappetiettha v±-saddo luttaniddiµµho daµµhabbo. Tena ca aniyamatthena itar±sa½ asaªkhyeyy±nampisaªgaho siddhoti. Atha v± amumhi sa½vaµµakappeti ida½ sa½vaµµakappassa ±dito p±¼iya½gahitatt± vutta½. Tatth±pi hi imassa katipayak±la½ bhav±d²su sa½saraºa½ upalabbhat²ti.Sa½vaµµakappe v± vattam±ne yesu bhav±d²su imassa upapatti ahosi, ta½dassanameta½ daµµhabba½.Bhave v±ti-±d²su k±m±dibhave v± aº¹aj±diyoniy± v± dev±digatiy± v± n±nattak±yan±nattasaññ²-±diviññ±ºaµµhitiy±v± satt±v±se v± khattiy±disattanik±ye v±. Yasm± ida½ bhagavato vasena pubbeniv±s±nussatiñ±ºa½±gata½, tasm± tasseva n±m±divasena attha½ yojetv± dassento ±ha “eva½n±motivessantaro v± jotip±lo v±”ti-±di. S±lima½sodan±h±ro v±ti gihik±la½sandh±ya vutta½. Pavattaphalabhojano v±ti t±pas±dik±la½ sandh±ya. Pavattaphalabhojanotisayampatitaphal±h±ro. S±misanir±mis±dippabhed±nanti ettha s±mis± gehassitasomanass±dayo,nir±mis± nekkhammassitasomanass±dayo. ¾di-saddena vivekajasam±dhijasukh±d²na½saªgaho.Heµµh± s±maññato vuttamevattha½ vibhajitv± dassetuk±mo “atha v±”ti-±dim±ha. Tatthaamutr±sinti s±maññaniddesoya½, by±panicch±lopo v±, amutra amutra ±sinti vutta½hoti. Anupubbena ±rohantassa y±vadicchaka½ anussaraºanti ettha ±rohantass±tipaµilomato ñ±ºena pubbeniv±sa½ ±rohantassa. Paµinivattantass±ti pubbeniv±sa½anussaraºavasena y±vadicchaka½ gantv± pacc±gacchantassa. Paccavekkhaºantianussarit±nussaritassa paccavekkhaºa½. Tasm±ti vuttassevatthassa k±raºabh±vena pacc±masana½,paµinivattantassa paccavekkhaºabh±vatoti vutta½ hoti. Idh³papattiy±ti idha carimabhaveupapattiy±. Anantaranti at²t±nantaram±ha. Amutr±ti amukasmi½ bhaveti attho.Udap±dinti uppajji½. T±hi devat±h²ti tusitadevat±hi. Ekagottoti tusitagottenaekagotto. Mah±bodhisatt±na½ sant±nassa pariyos±n±vatth±ya½ devalok³papattijanaka½n±ma akusalena kammun± anupaddutameva hot²ti adhipp±yena “dukkha½ pana saªkh±radukkhamattamev±”tivutta½. Mah±puññ±nampi pana devaputt±na½ pubbanimittuppattik±l±d²su aniµµh±rammaºasam±yogohotiyev±ti “kad±ci dukkhadukkhassapi sambhavo natth²”ti na sakk± vattu½, dhamm±na½upp±danirodhasaªkh±radukkhanti veditabba½. Sattapaññ±sa…pe… pariyantoti ida½manussavassagaºan±vasena vutta½. Tattha dev±na½ vassagaºan±ya pana catusahassameva.It²ti vuttatthanidassanameta½, tañca kho yath±rahato, na yath±nupubbatoti dassento “n±magottavasen±”ti-±dim±ha.Uddis²yat²ti disv±va aviññeyyatt± “aya½ ko n±mo”ti pucchite “tissogotamo”ti n±magottena uddis²yati. Vaºº±d²h²ti vaºº±h±ravedayit±yuparicchedehi.S±mot²ti ettha iti-saddo ±di-attho, pak±rattho v±. Tena evam±di-eva½pak±ran±nattatotidassita½ hoti. N±magotta½ uddesoti uddis²yati satto eten±ti uddeso n±magotta½.Itare ±k±r±ti ±kar²yati disv±va satto viññ±yati eteh²ti itare vaºº±dayo±k±r±. “No ca kho avisesen±”ti saªkhepato vuttamevattha½ vitth±rena dassento±ha “titthiy± h²”ti-±di. Tattha titthiy±ti aññatitthiy±. Te panakammav±dino kiriyav±dino t±pas±dayo. Yasm± titthiy±na½ brahmaj±l±d²su catt±l²s±yaeva sa½vaµµavivaµµ±na½ anussaraºa½ ±gata½, tasm± “na tato paran”ti vatv± tatthak±raºa½ vadanto “dubbalapaññatt±”ti-±dim±ha. Tena vipassan±bhiyogo pubbeniv±s±nussatiñ±ºassavisesak±raºanti dasseti. Tatoyeva ca balavapaññatt± µhapetv± aggas±vakamah±s±vakeitare pakatis±vak± kappasatampi kappasahassampi anussarantiyev±ti daµµhabba½.Teneva vutta½ visuddhimagge (visuddhi. 2.402) “pakatis±vak± kappasatampi kappasahassampianussarantiyeva balavapaññatt±”ti. Ettako hi tesa½ abhin²h±roti kapp±na½satasahassampi tadadhika½ eka½ dve ca asaªkhyeyy±n²ti k±lavasena eva½parim±ºo yath±kkama½tesa½ mah±s±vaka-aggas±vakapaccekabuddh±na½ puññañ±º±bhin²h±ro, s±vakapaccekabodhip±ramit±siddh±. Yadi bodhisambh±rasambharaºak±laparicchinno tesa½ tesa½ ariy±na½ abhiññ±ñ±ºavibhavo,eva½ sante buddh±nampissa paricchedat± ±pann±ti ±ha “buddh±na½ pana paricchedonatth²”ti. “Y±vataka½ ñeyya½, t±vataka½ ñ±ºan”ti (paµi. ma. 3.5) vacanato sabbaññutaññ±ºassaviya buddh±na½ abhiññ±ñ±º±nampi savisaye paricchedo n±ma natth²ti tattha ya½ ya½ ñ±tu½icchanti, ta½ ta½ j±nanti eva. Atha v± satipi k±laparicchede k±raº³p±yakosallapariggah±din±s±tisayatt± mah±bodhisambh±r±na½ paññ±p±ramit±ya pavatti-±nubh±vassa paricchedo n±manatthi, kuto ta½nibbatt±na½ abhiññ±ñ±º±nanti ±ha “buddh±na½ pana paricchedo natth²”ti.At²te “ettak±na½ kapp±na½ asaªkhyeyy±n²”ti eva½ k±laparicchedo natthi an±gatean±gata½sañ±ºassa viya. Ten±ha “y±va icchanti t±va sarant²”ti. Eva½ pañcanna½ jan±na½ pubbeniv±s±nussaraºa½ k±lavibh±gato dassetv± id±ni ±rammaºaggahaºavasenassapavattivisesa½ dassento “titthiy± c±”ti-±dim±ha. Khandhapaµip±µimeva sarant²tiettha khandhapaµip±µi khandh±na½ anukkamo, s± ca kho cutito paµµh±ya uppaµip±µivasena.Keci panettha “iriy±pathapaµip±µi khandhapaµip±µ²”ti vadanti. Vuttamevattha½ byatirekatovibh±vento ±ha “paµip±µi½ muñcitv±”ti-±di. Tattha cutipaµisandhivasen±tiattano parassa v± tasmi½ tasmi½ attabh±ve cuti½ disv± antar± kiñci an±masitv±paµisandhiy± eva gahaºavasena. Yath± pana andh± yaµµhi½ amuñcitv± gacchanti, eva½ te khandhapaµip±µi½amuñcitv±va sarant²ti ±ha “tesañhi andh±na½ viya icchitappadesokkamana½ natth²”ti.S±vak±ti pakatis±vak±pi mah±s±vak±pi aggas±vak±pi s±maññato vutt±. Pakatis±vak±pihi khandhapaµip±µiy±pi anussaranti cutipaµisandhivasenapi saªkamantibalavapaññatt±, tath± as²timah±s±vak±. Dvinna½ pana aggas±vak±na½ khandhapaµip±µikicca½natthi. Ekassa attabh±vassa cuti½ disv± paµisandhi½ passanti, puna aparassa cuti½ disv±paµisandhinti eva½ cutipaµisandhivasenapi saªkamant± gacchanti. Yath± n±ma saradasamaye µhitamajjhanhikavel±ya½caturatanike gehe cakkhumato purisassa r³pagata½ sup±kaµameva hot²ti lokasiddhameta½.Siy± pana tassa sukhumataratirokuµµ±dibhedassa r³pagatassa agocarat±, na tveva buddh±na½ ñ±tu½icchitassa ñeyyassa agocarat±, atha kho ta½ ñ±º±lokena obh±sita½ hatthatale ±malaka½viya sup±kaµa½ suvibh³tameva hoti, tath± ñeyy±varaºassa suppah²natt±ti ±ha “buddh±pan±”ti-±di.Tattha s²hokkantavasen±ti s²hagatipatanavasena. Ya½ ya½ µh±na½ ±kaªkhant²ti yasmi½kappe yasmi½ bhave ya½ ya½ µh±na½ j±nitu½ icchanti. Ta½ sabba½ sarantiyev±ti ñ±tu½icchita½ ta½ sabba½ sarantiyeva, na na saranti. Buddh±nañhi neva khandhapaµip±µikicca½,na ca cutipaµisandhivasena saªkamanakicca½ atthi. Tesañhi anek±su kappakoµ²suheµµh± v± upari v± ya½ ya½ µh±na½ icchanti, ta½ ta½ p±kaµameva hoti. Tasm± yath± peyy±lap±¼i½paµhant± “paµhama½ jh±na½…pe… pañcama½ jh±nan”ti-±dipariyos±nameva gaºhant± saªkhipitv±sajjh±yanti, na anupada½, eva½ anek±pi kappakoµiyo peyy±lap±¼i½ viya saªkhipitv±ya½ ya½ icchanti, tattha tattheva ñ±ºena okkamant± s²hokkantavasena gacchanti. Eva½gacchant±nañca tesa½ ñ±ºa½ yath± n±ma katav±lavedhiparicayassa sarabhaªgasadisassa dhanuggahassa khittosaro antarantar± rukkhalat±d²su asajjam±no lakkheyeva patati na sajjati na virajjhati,eva½ antarantar±su j±t²su na sajjati na virajjhati, asajjam±na½ avirajjham±na½ icchiticchitaµµh±na½yevagaºh±ti.At²tabhave khandh± tappaµibaddhan±magott±ni ca sabba½ pubbeniv±santveva saªgahit±n²ti ±ha“ki½ vidita½ karoti? Pubbeniv±san”ti. Moho paµicch±dakaµµhena tamo viya tamoti±ha “sveva moho”ti-±di. Obh±sakaraºaµµhen±ti k±tabbato karaºa½, obh±sovakaraºa½ obh±sakaraºa½, attano paccayehi obh±sabh±vena nibbattetabbaµµhen±ti attho. Sesa½pasa½s±vacananti paµipakkhavidhamanapavattivises±na½ bodhanato vutta½. Avijj± vihat±tietena vij±nanaµµhena vijj±ti ayampi attho d²pitoti daµµhabba½. Kasm±?Yasm± vijj± uppann±ti etena vijj±paµipakkh± avijj±, paµipakkhat± cass± pah±tabbabh±venavijj±ya ca pah±yakabh±ven±ti dasseti. Esa nayo itarasmimpi padadvayeti imin±tamo vihato vinaµµho. Kasm±? Yasm± ±loko uppannoti imamattha½ atidisati. Kiles±na½±t±panaparit±panaµµhena v²riya½ ±t±poti ±ha “v²riy±t±pena ±t±pino”ti,v²riyavatoti attho. Pesitacittass±ti yath±dhippetatthasiddhi½ pativissaµµhacittassa.Yath± appamattassa ±t±pino pahitattassa viharatoti aññassapi kassaci m±disass±tiadhipp±yo. Padh±n±nuyogass±ti sammappadh±namanuyuttassa. Sesamettha utt±natt±vuttanayatt± ca suviññeyyameva.
Pubbeniv±sakath± niµµhit±.