Catutthajjh±nakath±
Pubbev±ti vuttatt± kad± pana nesa½ pah±na½ hot²ti codana½ samuµµh±petv±±ha catunna½ jh±n±na½ upac±rakkhaŗeti. Eva½ veditabbanti sambandho. Pah±nakkamenaavutt±nanti ettha pah±nakkamo n±ma pah±yakadhamm±na½ uppattipaµip±µi. Tena pana vuccam±nedukkha½ domanassa½ sukha½ somanassanti vattabba½ siy±, kasm± ito ańńath± vacananti±ha indriyavibhaŖgeti-±di Uddesakkamen±ti sukhindriya½dukkhindriya½ somanassindriya½ domanassindriyanti eva½ pavatta-uddesakkamena.Atha kasm± jh±nesveva nirodho vuttoti sambandho. Kattha cuppanna½ dukkhindriyantiattano paccayehi uppanna½ avikkhambhita½ dukkhindriya½. Kattha ca aparisesa½ nirujjhat²tinirodhaµµh±na½ nirodhak±raŗa½ pucchati. Tena katth±ti pucch±ya etth±ti vissajjanepihetumhi bhummavacana½ daµµhabba½. Jh±n±nubh±vanimittańhi anuppajjanta½ dukkhindriya½ aparisesa½nirujjhat²ti vutta½. Atisayanirodho suµµhu pah±na½ ujupaµipakkhena v³pasamo.Nirodho pah±namatta½. N±n±vajjaneti yena ±vajjanena appan±v²thi, tato bhinn±vajjaneanek±vajjane v±. Appan±v²thiyańhi upac±ro ek±vajjano, itaro anek±vajjano anekakkhattu½pavattanato. Visamanisajj±ya uppannakilamatho visam±sanupat±po. P²tipharaŗen±tip²tiy± pharaŗarasatt± p²tisamuµµh±n±na½ v± paŗ²tar³p±na½ k±yassa by±panato vutta½. Ten±hasabbo k±yo sukhokkanto hot²ti. Paŗ²tar³paphuµµhasar²rassa sukhokkantak±yatt±kuto dukkhuppatti visam±sanupat±p±din±ti ±ha paµipakkhena avihatatt±ti.Vitakkavic±rapaccayep²ti pi-saddo aµµh±nappayutto, so pah²nass±ti ettha±netv± sambandhitabbo. Pah²nassapi domanassindriyass±ti idańca siy± uppatt²tiimin± sambandhitabba½. Etanti domanassindriya½. Uppajjat²ti imin± sambandho.Tassa mayha½ aticira½ vitakkayato vic±rayato k±yopi kilami, cittampi ³hańń²tivacanato k±yacittakhed±na½ vitakkavic±rapaccayat± veditabb±. Vitakkavic±rabh±vetiettha uppajjati domanassindriyanti ±netv± sambandhitabba½. Tatthassa siy±uppatt²ti tattha dutiyajjh±n³pac±re assa pah²nassapi domanassindriyassa uppatti bhaveyya.Ettha ca yadeke vadanti tatthassa siy± uppatt²ti vadantena jh±nal±bh²nampi domanassuppattiatth²ti dassita½ hoti, tena ca an²varaŗasabh±vo lobho viya dosopi atth²ti d²peti.Na hi dosena vin± domanassa½ pavattati, na cettha paµµh±nap±¼iy± virodho cintetabbo.Yasm± tattha parih²najjh±na½ ±rammaŗa½ katv± pavattam±na½ domanassa½ dassita½, aparih²najjh±na½±rammaŗa½ katv± uppajjam±nassa domanassassa asambhavato jh±nal±bh²na½ sabbaso domanassa½nuppajjat²ti ca na sakk± vattu½ aµµhasam±pattil±bhino api tassa uppannatt±,na heva kho so parih²najjh±no ahos²ti, ta½ ayutta½ an²varaŗasabh±vassa domanassassaabh±vato. Yadi siy±, r³p±r³p±vacarasatt±nampi uppajjeyya, na ca uppajjati. Tath± hi±ruppe k±macchandan²varaŗa½ paµicca thinamiddhan²varaŗa½ uddhaccan²varaŗa½ avijj±n²varaŗanti-±d²suby±p±dakukkuccan²varaŗ±ni anuddhaµ±ni, na cettha an²varaŗat±pariy±yo k±macchand±d²nampian²varaŗ±na½yeva n²varaŗasadisat±ya n²varaŗapariy±yassa vuttatt±. Ya½ pana vutta½ aµµhasam±pattil±bhinoapi tassa uppannatt±ti, tampi ak±raŗa½ uppajjam±nena ca domanassena jh±nato parih±yanato.Lahukena pana paccayena parih²na½ t±dis± na½ appakasireneva paµip±katika½ karont²tidaµµhabba½. Tatthassa siy± uppatt²ti ida½ pana parikappanavacana½ upac±rakkhaŗe domanassassaappah²nabh±vadassanattha½. Tath± hi vutta½ na tveva anto-appan±yanti. Yadi pana tad±domanassa½ uppajjeyya, paµhamajjh±nampissa parih²namev±ti daµµhabba½. Pah²nampi somanassindriya½p²ti viya na d³reti katv± ±sannatt±ti vutta½. N±n±vajjan³pac±re pah²nampipah±naŖga½ paµipakkhena avihatatt± antarantar± uppajjeyya v±ti imamattha½ dassento appan±ppatt±y±ti-±dim±ha.T±dis±ya ±sevan±ya icchitabbatt± yath± maggav²thito pubbe dve tayo javanav±r± sadis±nupassan±vapavattanti, evamidh±pi appan±v±rato pubbe dve tayo javanav±r± upekkh±sahagat±va pavattant²tivadanti.Sam±har²ti sam±nesi, saŖgahetv± abh±s²ti attho. Sukhum±ti sukhadukkh±ni viyaano¼±rikatt± avibh³tat±ya sukhum±, tato eva anuminitabbasabh±vatt± dubbińńeyy±.Duµµhass±ti duµµhapayogassa, duddamass±ti attho. Sakk± hoti es± g±hayitunti ańń±pohananayenasakk± g±hayitunti adhipp±yo. Adukkhamasukh±ya cetovimuttiy±ti idameva catuttha½jh±na½ daµµhabba½. Paccayadassanatthanti adhigamassa up±yabh³tapaccayadassanattha½. Ten±ha dukkhappah±n±dayohi tass± paccay±ti. Dukkhappah±n±dayoti ca sopac±r± paµhamajjh±n±dayovettha adhippet±.Pah²n±ti vutt±ti pańcanna½ orambh±giy±na½ sa½yojan±na½ parikkhay±ti (ma.ni. 3.147; sa½. ni. 5.1021) vuttatt±. Et±ti sukh±dayo vedan±. Sukha½somanassassa paccayoti vasanagandh±lepanapupph±bharaŗasam±lepan±dinibbatta½ k±yikasukha½ somanassassa paccayo. Sukh±ya kho, ±vuso vis±kha vedan±ya, r±g±nusayo anuset²ti (ma. ni. 1.465) vacanato ±ha somanassa½ r±gassa paccayoti. Dukkh±ya kho,±vuso vis±kha, vedan±ya paµigh±nusayo anuset²ti vacanato vutta½ domanassa½dosassa paccayoti. Sukh±digh±ten±ti sukh±d²na½ pah±nena.Adukkhamasukhanti ettha na dukkhanti adukkha½, dukkhavid³ra½. Yasm± tattha dukkha½ natthi,tasm± vutta½ dukkh±bh±ven±ti. Asukhanti etth±pi eseva nayo. Eten±tidukkhasukhapaµikkhepavacanena. Paµipakkhabh³tanti ida½ idha tatiyavedan±ya dukkh±d²na½ samatikkamavasenapattabbatt± vutta½, na kusal±kusal±na½ viya ujuvipaccan²kat±ya. Iµµh±niµµhavipar²t±nubhavanalakkhaŗ±tiiµµh±niµµhavipar²tassa majjhatt±rammaŗassa, iµµh±niµµhavipar²ta½ v± majjhatt±k±rena anubhavanalakkhaŗ±.Tato eva majjhattaras±. Avibh³tapaccupaµµh±n±ti sukhadukkh±ni viya na vibh³t±k±r±piµµhip±s±ŗe migagatamaggo viya tehi anum±tabb±vibh³t±k±ropaµµh±n±. Sukhanirodhon±ma idha catutthajjh±n³pac±ro, so padaµµh±na½ etiss±ti sukhanirodhapadaµµh±n±. Upekkh±satip±risuddhintipurimapade uttarapadalopeneta½ sam±sapadanti ±ha upekkh±ya janitasatip±risuddhinti.Sabbapaccan²kadhammaparisuddh±ya paccan²kasamanepi aby±vaµ±ya p±risuddhupekkh±ya vattam±n±yacatutthajjh±ne sati sampaha½sanapańń± viya suparisuddh± suvisad± ca hot²ti ±ha satiy±p±risuddhi, s± upekkh±ya kat± na ańńen±ti. Yadi tatramajjhattat± idha upekkh±tiadhippet±, katha½ satiyeva p±risuddh±ti vutt±ti ±ha na kevalanti-±di. Satis²sen±tisati½ uttamaŖga½ katv±, padh±na½ katv±ti vutta½ hoti.Evamapi kasm± idheva sati upekkh±satip±risuddh²ti vutt±ti anuyoga½ sandh±ya tatthakińc±p²ti-±di vutta½. Tattha heµµh± t²su jh±nesu vijjam±n±yapi tatramajjhattat±yapaccan²k±bhibhavanato sah±yapaccayavekallato ca ap±risuddhi, tath± ta½sampayutt±na½ tadabh±vatoidha p±risuddh²ti imamattha½ upam±vasena dassetu½ yath± pan±ti-±di vutta½. S³riyappabh±bhibhav±tis³riyappabh±ya abhibhuyyam±natt±. Atikkhat±ya candalekh± viya rattipi sommasabh±v±sabh±g±ya rattiyameva ca candalekh± samujjalat²ti s± tass± saŖgayhat²ti dassento sommabh±venaca attano upak±rakattena v± sabh±g±ya rattiy±ti ±ha. Sesamettha utt±natthameva.
Catutthajjh±nakath± niµµhit±.