D±rudh²talikavatthumhi d±rudh²talik± n±ma kaµµhar³pa½. Yath± ca imesu dv²su eva½ aññesupi dantar³pa-potthakar³pa-lohar³p±d²su anup±dinnakesu itthir³pesu nimitte methunar±gena upakkamantassa asuci muccatu v± m± v±, dukkaµameva. K±yasa½saggar±gena upakkamantass±pi tatheva dukkaµa½. Mocanar±gena pana upakkamantassa mutte saªgh±diseso, amutte thullaccayanti.
72. Sundaravatthumhi aya½ sundaro n±ma r±jagahe kulad±rako saddh±ya pabbajito; attabh±vassa abhir³pat±ya “sundaro”ti n±ma½ labhi. Ta½ rathik±ya gacchanta½ disv± samuppannachandar±g± s± itth² ima½ vippak±ra½ ak±si. Thero pana an±g±m². Tasm± so na s±diyi. Aññesa½ pana avisayo eso.
Ito paresu cat³su vatth³su te bhikkh³ ja¼± dummedh± m±tug±massa vacana½ gahetv± tath± katv± pacch± kukkucc±yi½su.
73. Akkh±yit±d²ni t²ºi vatth³ni utt±natth±neva. Dv²su chinnas²savatth³su aya½ vinicchayo– vaµµakate mukhe vivaµe aªgaj±ta½ pavesento sace heµµh± v± upari v± ubhayapassehi v± chupanta½ paveseti, p±r±jika½. Cat³hipi passehi achupanta½ pavesetv± abbhantare t±luka½ chupati, p±r±jikameva. Catt±ri pass±ni t±lukañca achupanto ±k±sagatameva katv± paveseti ca n²harati ca, dukkaµa½. Yadi pana dant± suphusit±, antomukhe ok±so natthi, dant± ca bahi oµµhama½sena paµicchann±, tattha v±tena asamphuµµha½ allok±sa½ tilaphalamattampi pavesentassa p±r±jikameva. Upp±µite pana oµµhama½se dantesuyeva upakkamantassa thullaccaya½. Yopi danto bahi nikkhamitv± tiµµhati na sakk± oµµhehi pidahitu½. Tattha upakkamantepi bahi nikkhantajivh±ya upakkamantepi thullaccayameva. J²vam±nakasar²repi bahi nikkhantajivh±ya thullaccayameva. Yadi pana bahijivh±ya paliveµhetv± antomukha½ paveseti, p±r±jikameva. Uparig²v±ya chinnas²sassapi adhobh±gena aªgaj±ta½ pavesetv± t±luka½ chupantassa p±r±jikameva.
Aµµhikavatthumhi sus±na½ gacchantass±pi dukkaµa½. Aµµhik±ni saªka¹¹hantass±pi, nimitte methunar±gena upakkamantass±pi, k±yasa½saggar±gena upakkamantass±pi, muccatu v± m± v±, dukkaµameva. Mocanar±gena pana upakkamantassa muccante saªgh±diseso, amuccante thullaccayameva.
N±g²vatthumhi n±gam±ºavik± v± hotu kinnar²-±d²na½ v± aññatar±, sabbattha p±r±jika½.
Yakkh²vatthumhi sabb±pi devat± yakkh²yeva.
Pet²vatthumhi nijjh±mataºhik±dipetiyo all²yitumpi na sakk±. Vim±napetiyo pana atthi; y±sa½ k±¼apakkhe akusala½ vipaccati, juºhapakkhe devat± viya sampatti½ anubhonti. Evar³p±ya petiy± v± yakkhiy± v± sace dassana-gahaºa-±masana-phusana-ghaµµan±ni paññ±yanti, p±r±jika½. Ath±pi dassana½ natthi, itar±ni paññ±yanti, p±r±jikameva. Atha dassanagahaº±ni na paññ±yanti, ±masanaphusanaghaµµanehi paññ±yam±nehi ta½ puggala½ visañña½ katv± attano manoratha½ p³retv± gacchati, aya½ avisayo n±ma. Tasm± ettha avisayatt± an±patti. Paº¹akavatthu p±kaµameva.
Upahatindriyavatthumhi upahatindriyoti upahatak±yappas±do kh±ºukaºµakamiva sukha½ v± dukkha½ v± na vedayati. Avedayantass±pi sevanacittavasena ±patti.
Chupitamattavatthusmi½ yo “methuna½ dhamma½ paµiseviss±m²”ti m±tug±ma½ gaºhitv± methune virajjitv± vippaµis±r² hoti, dukkaµamevassa hoti. Methunadhammassa hi pubbapayog± hatthagg±h±dayo y±va s²sa½ na p±puº±ti, t±va dukkaµe tiµµhanti. S²se patte p±r±jika½ hoti. Paµhamap±r±jikassa hi dukkaµameva s±manta½. Itaresa½ tiººa½ thullaccaya½. Aya½ pana bhikkhu methunadhamme virajjitv± k±yasa½sagga½ s±diy²ti veditabbo. Ten±ha bhagav±– “±patti saªgh±disesass±”ti.
74. Bhaddiyavatthusmi½ bhaddiya½ n±ma ta½ nagara½. J±tiy±vana½ n±ma j±tipupphagumb±na½ ussannat±ya eva½ laddhan±ma½; ta½ tassa nagarassa upac±re vana½ hoti. So tattha nipanno tena v±tupatthambhena mah±nidda½ okkami. Ekarasa½ bhavaªgameva vattati. Kilinna½ passitv±ti asucikiliµµha½ passitv±.
75. Ito par±ni s±diyanapaµisa½yutt±ni catt±ri vatth³ni, aj±nanavatthu c±ti pañca utt±natth±neva.
76. Dv²su as±diyanavatth³su sahas± vuµµh±s²ti ±s²visena daµµho viya aggin± da¹¹ho viya ca turita½ vuµµh±si. Akkamitv± pavattes²ti appamatto bhikkhu ±raddhavipassako upaµµhitassati khippa½ vuµµhahantova akkamitv± bh³miya½ vaµµento parivaµµento viheµhento p±tesi. Puthujjanakaly±ºakena hi evar³pesu µh±nesu citta½ rakkhitabba½. Ayañca tesa½ aññataro saªg±mas²sayodho bhikkhu.
77. Dv±ra½ vivaritv± nipannavatthumhi div± paµisall²yanten±ti div± nipajjantena. Dv±ra½ sa½varitv± paµisall²yitunti dv±ra½ pidahitv± nipajjitu½. Ettha ca kiñc±pi p±¼iya½ “aya½ n±ma ±patt²”ti na vutt±. Vivaritv± nipannadosena pana uppanne vatthusmi½ “anuj±n±mi, bhikkhave, div± paµisall²yantena dv±ra½ sa½varitv± paµisall²yitun”ti vuttatt± asa½varitv± paµisall²yantassa dukkaµa½ vutta½. Bhagavato hi adhipp±ya½ ñatv± up±litther±d²hi aµµhakath± µhapit±. “Atth±patti div± ±pajjati no rattin”ti (pari. 323) imin±pi ceta½ siddha½.
K²disa½ pana dv±ra½ sa½varitabba½, k²disa½ na sa½varitabba½? Rukkhapadarave¼upadarakilañjapaºº±d²na½ yena kenaci kav±µa½ katv± heµµh± udukkhale upari uttarap±sake ca pavesetv± kata½ parivattakadv±rameva sa½varitabba½. Añña½ gor³p±na½ vajesu viya rukkhas³cikaºµakadv±ra½, g±mathakanaka½ cakkalakayuttadv±ra½, phalakesu v± kiµik±su v± dve t²ºi cakkalak±ni yojetv± kata½ sa½saraºakiµikadv±ra½, ±paºesu viya kata½ uggh±µanakiµikadv±ra½, dv²su t²su µh±nesu veºusal±k± gopphetv± paººakuµ²su kata½ sal±kahatthakadv±ra½, dussas±ºidv±ranti evar³pa½ dv±ra½ na sa½varitabba½. Pattahatthassa kav±µappaº±mane pana eka½ dussas±ºidv±rameva an±pattikara½, avases±ni paº±mentassa ±patti. Div± paµisall²yantassa pana parivattakadv±rameva ±pattikara½, ses±ni sa½varitv± v± asa½varitv± v± nipannassa ±patti natthi. Sa½varitv± pana nipajjitabba½, eta½ vatta½.
Parivattakadv±ra½ pana kittakena sa½vuta½ hoti? S³cighaµik±d²su dinn±su sa½vutameva hoti. Apica kho s³cimattepi dinne vaµµati. Ghaµikamattepi dinne vaµµati. Dv±rab±ha½ phusitv± pihitamattepi vaµµati. ¿saka½ aphusitepi vaµµati. Sabbantimena vidhin± y±vat± s²sa½ nappavisati t±vat± aphusitepi vaµµat²ti. Sace bah³na½ va¼añjanaµµh±na½ hoti, bhikkhu½ v± s±maºera½ v± “dv±ra½, ±vuso, jagg±h²”ti vatv±pi nipajjitu½ vaµµati. Atha bhikkh³ c²varakamma½ v± añña½ v± kiñci karont± nisinn± honti, “ete dv±ra½ jaggissant²”ti ±bhoga½ katv±pi nipajjitu½ vaµµati. Kurundaµµhakath±ya½ pana “up±sakampi ±pucchitv± v±, ‘esa jaggissat²’ti ±bhoga½ katv± v± nipajjitu½ vaµµati. Kevala½ bhikkhuni½ v± m±tug±ma½ v± ±pucchitu½ na vaµµat²”ti vutta½. Atha dv±rassa udukkhala½ v± uttarap±sako v± bhinno v± hoti aµµhapito v±, sa½varitu½ na sakkoti, navakammattha½ v± pana iµµhakapuñjo v± mattik±d²na½ v± r±si antodv±re kato hoti, aµµa½ v± bandhanti, yath± sa½varitu½ na sakkoti; evar³pe antar±ye sati asa½varitv±pi nipajjitu½ vaµµati. Yadi pana kav±µa½ natthi, laddhakappameva. Upari sayantena nisseºi½ ±ropetv± nipajjitabba½. Sace nisseºimatthake thakanaka½ hoti, thaketv±pi nipajjitabba½. Gabbhe nipajjantena gabbhadv±ra½ v± pamukhadv±ra½ v± ya½kiñci sa½varitv± nipajjitu½ vaµµati. Sace ekakuµµake gehe dv²su passesu dv±r±ni katv± va¼añjanti, dvepi dv±r±ni jaggitabb±ni.
Tibh³makepi p±s±de dv±ra½ jaggitabbameva. Sace bhikkh±c±r± paµikkamma lohap±s±dasadisa½ p±s±da½ bah³ bhikkh³ div±vih±rattha½ pavisanti, saªghattherena dv±rap±lassa “dv±ra½ jagg±h²”ti vatv± v± “dv±rajaggana½ etassa bh±ro”ti ±bhoga½ katv± v± pavisitv± nipajjitabba½ Y±va saªghanavakena evameva kattabba½. Pure pavisant±na½ “dv±rajaggana½ n±ma pacchim±na½ bh±ro”ti eva½ ±bhoga½ k±tumpi vaµµati. An±pucch± v± ±bhoga½ v± akatv± antogabbhe v± asa½vutadv±re bahi v± nipajjant±na½ ±patti. Gabbhe v± bahi v± nipajjanak±lepi “dv±rajaggana½ n±ma mah±dv±re dv±rap±lassa bh±ro”ti ±bhoga½ katv± nipajjitu½ vaµµatiyeva. Lohap±s±d±d²su ±k±satale nipajjanten±pi dv±ra½ sa½varitabbameva.
Ayañhettha saªkhepo– ida½ div±paµisall²yana½ yena kenaci parikkhitte sadv±rabandhe µh±ne kathita½. Tasm± abbhok±se v± rukkham³le v± maº¹ape v± yattha katthaci sadv±rabandhe nipajjantena dv±ra½ sa½varitv±va nipajjitabba½. Sace mah±pariveºa½ hoti, mah±bodhiyaªgaºalohap±s±daªgaºasadisa½ bah³na½ osaraºaµµh±na½, yattha dv±ra½ sa½vutampi sa½vutaµµh±ne na tiµµhati, dv±ra½ alabhant± p±k±ra½ ±ruhitv±pi vicaranti, tattha sa½varaºakicca½ natthi. Ratti½ dv±ra½ vivaritv± nipanno aruºe uggate uµµhahati, an±patti. Sace pabujjhitv± puna supati, ±patti. Yo pana “aruºe uggate vuµµhahiss±m²”ti paricchinditv±va dv±ra½ asa½varitv± ratti½ nipajjati, yath±paricchedameva ca na vuµµh±ti, tassa ±pattiyeva. Mah±paccariya½ pana “eva½ nipajjanto an±dariyadukkaµ±pi na muccat²”ti vutta½.
Yo pana bahudeva ratti½ jaggitv± addh±na½ v± gantv± div± kilantar³po mañce nisinno p±de bh³mito amocetv±va nidd±vasena nipajjati, tassa an±patti. Sace okkantaniddo aj±nantopi p±de mañcaka½ ±ropeti, ±pattiyeva. Nis²ditv± apass±ya supantassa an±patti. Yopi ca “nidda½ vinodess±m²”ti caªkamanto patitv± sahas±va vuµµh±ti, tass±pi an±patti. Yo pana patitv± tattheva sayati, na vuµµh±ti, tassa ±patti.
Ko muccati, ko na muccat²ti? Mah±paccariya½ t±va “ekabhaªgena nipannakoyeva muccati. P±de pana bh³mito mocetv± nipanno yakkhagahitakopi visaññ²bh³topi na muccat²”ti vutta½. Kurundaµµhakath±ya½ pana “bandhitv± nipajj±pitova muccat²”ti vutta½. Mah±-aµµhakath±ya½ pana “yo caªkamanto muccitv± patito tattheva supati, tass±pi avisayatt± ±patti na dissati. ¾cariy± pana eva½ na kathayanti. Tasm± ±pattiyev±ti mah±padumattherena vutta½. Dve pana jan± ±pattito muccantiyeva, yo ca yakkhagahitako, yo ca bandhitv± nipajj±pito”ti.
78. Bh±rukacchakavatthumhi an±patti supinanten±ti yasm± supinante avisayatt± eva½ hoti, tasm± up±litthero bhagavat± avinicchitapubbampi ima½ vatthu½ nayagg±hena vinicchini. Bhagav±pi ca sutv± “sukathita½, bhikkhave, up±lin±; apade pada½ karonto viya, ±k±se pada½ dassento viya up±li ima½ pañha½ kathes²”ti vatv± thera½ etadagge µhapesi– “etadagga½, bhikkhave, mama s±vak±na½ bhikkh³na½ vinayadhar±na½ yadida½ up±l²”ti (a. ni. 1.219, 228). Ito par±ni supabb±d²ni vatth³ni utt±natth±neva.
80. Bhikkhun²sampayojan±d²su te licchavikum±rak± khi¹¹±pasut± attano an±c±rena eva½ aka½su. Tato paµµh±ya ca licchav²na½ vin±so eva udap±di.
82. Vu¹¹hapabbajitavatthumhi dassana½ agam±s²ti anukamp±ya “ta½ dakkhiss±m²”ti geha½ agam±si. Athassa s± attano ca d±rak±nañca n±nappak±rehi an±thabh±va½ sa½vaººesi. Anapekkhañca na½ ñatv± kupit± “ehi vibbham±h²”ti balakk±rena aggahesi. So att±na½ mocetu½ paµikkamanto jar±dubbalat±ya utt±no paripati. Tato s± attano mana½ ak±si. So pana bhikkhu an±g±m² samucchinnak±mar±go tasm± na s±diy²ti.
83. Migapotakavatthu utt±natthamev±ti.

Vin²tavatthu niµµhita½.

Samantap±s±dik±ya vinayasa½vaººan±ya

Paµhamap±r±jikavaººan± niµµhit±.

Tatrida½ samantap±s±dik±ya samantap±s±dikattasmi½–
¾cariyaparamparato, nid±navatthuppabhedad²panato;
parasamayavivajjanato, sakasamayavisuddhito ceva.
Byañjanaparisodhanato, padatthato p±¼iyojanakkamato;
sikkh±padanicchayato, vibhaªganayabhedadassanato.
Sampassata½ na dissati, kiñci ap±s±dika½ yato ettha;
viññ³namaya½ tasm±, samantap±s±dik±tveva.
Sa½vaººan± pavatt±, vinayassa vineyyadamanakusalena;
vuttassa lokan±thena, lokamanukampam±nen±ti.

Paµhamap±r±jikavaººan± niµµhit±.