13. Kulad³sakasikkh±padavaººan±
431. Tena samayena buddho bhagav±ti kulad³sakasikkh±pada½. Tattha assajipunabbasuk± n±m±ti assaji ceva punabbasuko ca. K²µ±girisminti eva½n±make janapade. ¾v±sik± hont²ti ettha ±v±so etesa½ atth²ti ±v±sik±. “¾v±so”ti vih±ro vuccati. So yesa½ ±yatto navakammakaraºapur±ºapaµisaªkharaº±dibh±rah±rat±ya, te ±v±sik±. Ye pana kevala½ vih±re vasanti, te nev±sik±ti vuccanti. Ime ±v±sik± ahesu½. Alajjino p±pabhikkh³ti nillajj± l±makabhikkh³, te hi chabbaggiy±na½ jeµµhakachabbaggiy±.S±vatthiya½ kira cha jan± sah±yak± “kasikamm±d²ni dukkar±ni, handa maya½ samm± pabbaj±ma! Pabbajantehi ca uppanne kicce nittharaºakaµµh±ne pabbajitu½ vaµµat²”ti sammantayitv± dvinna½ aggas±vak±na½ santike pabbaji½su. Te pañcavass± hutv± m±tika½ paguºa½ katv± mantayi½su “janapado n±ma kad±ci subhikkho hoti kad±ci dubbhikkho, maya½ m± ekaµµh±ne vasimha, t²su µh±nesu vas±m±”ti. Tato paº¹ukalohitake ±ha½su– “±vuso, s±vatthi n±ma sattapaññ±s±ya kulasatasahassehi ajjh±vutth±, as²tig±masahassapaµimaº¹it±na½ tiyojanasatik±na½ dvinna½ k±sikosalaraµµh±na½ ±yamukhabh³t±, tatra tumhe dhuraµµh±neyeva pariveº±ni k±retv± ambapanasan±¼iker±d²ni ropetv± pupphehi ca phalehi ca kul±ni saªgaºhant± kulad±rake pabb±jetv± parisa½ va¹¹heth±”ti.Mettiyabh³majake ±ha½su– “±vuso, r±jagaha½ n±ma aµµh±rasahi manussakoµ²hi ajjh±vuttha½ as²tig±masahassapaµimaº¹it±na½ tiyojanasatik±na½ dvinna½ aªgamagadharaµµh±na½ ±yamukhabh³ta½, tatra tumhe dhuraµµh±neyeva…pe… parisa½ va¹¹heth±”ti.Assajipunabbasuke ±ha½su– “±vuso, k²µ±giri n±ma dv²hi meghehi anuggahito t²ºi sass±ni pasavanti, tatra tumhe dhuraµµh±neyeva pariveº±ni k±retv±…pe… parisa½ va¹¹heth±”ti. Te tath± aka½su. Tesu ekamekassa pakkhassa pañca pañca bhikkhusat±ni pariv±r±, eva½ samadhika½ diya¹¹habhikkhusahassa½ hoti. Tatra paº¹ukalohitak± sapariv±r± s²lavantova bhagavat± saddhi½ janapadac±rikampi caranti, te akatavatthu½ upp±denti, paññattasikkh±pada½ pana na maddanti, itare sabbe alajjino akatavatthuñca upp±denti, paññattasikkh±padañca maddanti, tena vutta½– “alajjino p±pabhikkh³”ti.Evar³panti eva½j±tika½. An±c±ra½ ±carant²ti an±caritabba½ ±caranti, ak±tabba½ karonti. M±l±vacchanti taruºapuppharukkha½, taruºak± hi puppharukkh±pi pupphagacch±pi m±l±vacch± tveva vuccanti, te ca anekappak±ra½ m±l±vaccha½ sayampi ropenti, aññenapi rop±penti, tena vutta½– “m±l±vaccha½ ropentipi rop±pentip²”ti. Siñcant²ti sayameva udakena siñcanti. Siñc±pent²ti aññenapi siñc±penti.Ettha pana akappiyavoh±ro kappiyavoh±ro pariy±yo obh±so nimittakammanti im±ni pañca j±nitabb±ni. Tattha akappiyavoh±ro n±ma allaharit±na½ koµµana½ koµµ±pana½, ±v±µassa khaºana½ khaº±pana½, m±l±vacchassa ropana½ rop±pana½, ±¼iy± bandhana½ bandh±pana½, udakassa secana½ sec±pana½, m±tik±ya sammukhakaraºa½ kappiya-udakasiñcana½ hatthamukhap±dadhovananh±nodakasiñcananti. Kappiyavoh±ro n±ma “ima½ rukkha½ j±na, ima½ ±v±µa½ j±na, ima½ m±l±vaccha½ j±na, ettha udaka½ j±n±”ti vacana½ sukkham±tik±ya ujukaraºañca. Pariy±yo n±ma “paº¹itena n±ma m±l±vacch±dayo rop±petabb± nacirasseva upak±r±ya sa½vattant²”ti-±divacana½. Obh±so n±ma kud±lakhaºitt±d²ni ca m±l±vacche ca gahetv± µh±na½, eva½ µhitañhi s±maºer±dayo disv± thero k±r±petuk±moti gantv± karonti. Nimittakamma½ n±ma kud±la-khaºitti-v±si-pharasu-udakabh±jan±ni ±haritv± sam²pe µhapana½.Im±ni pañcapi kulasaªgahatth±ya ropane na vaµµanti, phalaparibhogatth±ya kappiy±kappiyavoh±radvayameva na vaµµati, itarattaya½ vaµµati. Mah±paccariya½ pana “kappiyavoh±ropi vaµµati. Yañca attano paribhogatth±ya vaµµati, ta½ aññapuggalassa v± saªghassa v± cetiyassa v± atth±yapi vaµµat²”ti vutta½.¾r±matth±ya pana vanatth±yaca ch±yatth±ya ca akappiyavoh±ramattameva na ca vaµµati, sesa½ vaµµati, na kevalañca sesa½ ya½kiñci m±tikampi uju½ k±tu½ kappiya-udaka½ siñcitu½ nh±nakoµµhaka½ katv± nh±yitu½ hatthap±damukhadhovanudak±ni ca tattha cha¹¹etumpi vaµµati. Mah±paccariya½ pana kurundiyañca “kappiyapathaviya½ saya½ ropetumpi vaµµat²”ti vutta½. ¾r±m±di-atth±ya pana ropitassa v± rop±pitassa v± phala½ paribhuñjitumpi vaµµati.Ocinana-ocin±pane pakatiy±pi p±cittiya½. Kulad³sanatth±ya pana p±cittiyañceva dukkaµañca. Ganthan±d²su ca uracchadapariyos±nesu kulad³sanatth±ya aññatth±ya v± karontassa dukkaµameva Kasm±? An±c±ratt±, “p±pasam±c±ro”ti ettha vuttap±pasam±c±ratt± ca. ¾r±m±di-atth±ya rukkharopane viya vatthup³janatth±ya kasm± na an±patt²ti ce? An±pattiyeva. Yath± hi tattha kappiyavoh±rena pariy±y±d²hi ca an±patti tath± vatthup³jatth±yapi an±pattiyeva.Nanu ca tattha “kappiyapathaviya½ saya½ ropetumpi vaµµat²”ti vuttanti? Vutta½, na pana mah±-aµµhakath±ya½. Ath±pi maññeyy±si itar±su vuttampi pam±ºa½. Mah±-aµµhakath±yañca kappiya-udakasecana½ vutta½, ta½ kathanti? Tampi na virujjhati. Tatra hi avisesena “rukkha½ ropentipi rop±pentipi, siñcantipi siñc±pentip²”ti vattabbe “m±l±vacchan”ti vadanto ñ±peti “kulasaªgahatth±ya pupphaphal³pagameva sandh±yeta½ vutta½, aññatra pana pariy±yo atth²”ti. Tasm± tattha pariy±ya½, idha ca pariy±y±bh±va½ ñatv± ya½ aµµhakath±su vutta½, ta½ suvuttameva. Vuttañceta½–
“Buddhena dhammo vinayo ca vutto;
yo tassa puttehi tatheva ñ±to;
so yehi tesa½ matimaccajant±;
yasm± pure aµµhakath± aka½su.
“Tasm± hi ya½ aµµhakath±su vutta½;
ta½ vajjayitv±na pam±dalekha½;
sabbampi sikkh±su sag±rav±na½;
yasm± pam±ºa½ idha paº¹it±nan”ti.
Sabba½ vuttanayeneva veditabba½. Tattha siy± yadi vatthup³janatth±yapi ganth±n±d²su ±patti, haraº±d²su kasm± an±patt²ti? Kulitth²-±d²na½ atth±ya haraºato haraº±dhik±re hi visesetv± te kulitth²nanti-±di vutta½, tasm± buddh±d²na½ atth±ya harantassa an±patti.Tattha ekatovaºµikanti pupph±na½ vaºµe ekato katv± katam±la½. Ubhatovaºµikanti ubhohi passehi pupphavaºµe katv± katam±la½. Mañjarikanti-±d²su pana mañjar² viya kat± pupphavikati mañjarik±ti vuccati. Vidh³tik±ti s³ciy± v± sal±k±ya v± sinduv±rapupph±d²ni vijjhitv± kat±. Vaµa½sakoti vata½sako. ¾ve¼±ti kaººik±. Uracchadoti h±rasadisa½ ure µhapanakapupphad±ma½. Aya½ t±va ettha padavaººan±.Aya½ pana ±dito paµµh±ya vitth±rena ±pattivinicchayo. Kulad³sanatth±ya akappiyapathaviya½ m±l±vaccha½ ropentassa p±cittiyañceva dukkaµañca, tath± akappiyavoh±rena rop±pentassa. Kappiyapathaviya½ ropanepi rop±panepi dukkaµameva. Ubhayatth±pi saki½ ±ºattiy± bahunnampi ropane ekameva sap±cittiyadukkaµa½ v± suddhadukkaµa½ v± hoti. Paribhogatth±ya hi kappiyabh³miya½ v± akappiyabh³miya½ v± kappiyavoh±rena rop±pane an±patti. ¾r±m±di-atth±yapi akappiyapathaviya½ ropentassa v± akappiyavacanena rop±pentassa v± p±cittiya½. Aya½ pana nayo mah±-aµµhakath±ya½ na suµµhu vibhatto, mah±paccariya½ vibhattoti.Siñcanasiñc±pane pana akappiya-udakena sabbattha p±cittiya½, kulad³sanaparibhogatth±ya dukkaµampi. Kappiyena tesa½yeva dvinnamatth±ya dukkaµa½. Paribhogatth±ya cettha kappiyavoh±rena siñc±pane an±patti. ¾pattiµµh±ne pana dh±r±vacchedavasena payogabahulat±ya ±pattibahulat± veditabb±.Kulad³sanatth±ya ocinane pupphagaºan±ya dukkaµap±cittiy±ni aññattha p±cittiy±neva. Bah³ni pana pupph±ni ekapayogena ocinanto payogavasena k±retabbo. Ocin±pane kulad³sanatth±ya saki½ ±ºatto bahumpi ocinati, ekameva sap±cittiyadukkaµa½, aññatra p±cittiyameva.Ganthan±d²su sabb±pi cha pupphavikatiyo veditabb±– ganthima½, gopphima½, vedhima½, veµhima½, p³rima½, v±yimanti. Tattha “ganthima½” n±ma sadaº¹akesu v± uppalapadum±d²su aññesu v± d²ghavaºµesu pupphesu daµµhabba½. Daº¹akena daº¹aka½ vaºµena v± vaºµa½ ganthetv± katameva hi ganthima½. Ta½ bhikkhussa v± bhikkhuniy± v± k±tumpi akappiyavacanena k±r±petumpi na vaµµati. Eva½ j±na, eva½ kate sobheyya, yath± et±ni pupph±ni na vikiriyanti tath± karoh²ti-±din± pana kappiyavacanena k±retu½ vaµµati.“Gopphima½” n±ma suttena v± v±k±d²hi v± vassikapupph±d²na½ ekatovaºµika-ubhatovaºµikam±l±vasena gopphana½, v±ka½ v± rajju½ v± diguºa½ katv± tattha avaºµak±ni n²papupph±d²ni pavesetv± paµip±µiy± bandhanti, etampi gopphimameva. Sabba½ purimanayeneva na vaµµati.“Vedhima½” n±ma savaºµak±ni vassikapupph±d²ni vaºµesu, avaºµak±ni v± vakulapupph±d²ni antochidde s³cit±lah²r±d²hi vinivijjhitv± ±vunanti, eta½ vedhima½ n±ma, tampi purimanayeneva na vaµµati. Keci pana kadalikkhandhamhi kaºµake v± t±lah²r±d²ni v± pavesetv± tattha pupph±ni vijjhitv± µhapenti, keci kaºµakas±kh±su, keci pupphacchattapupphak³µ±g±rakaraºattha½ chatte ca bhittiyañca pavesetv± µhapitakaºµakesu, keci dhamm±sanavit±ne baddhakaºµakesu, keci kaºik±rapupph±d²ni sal±k±hi vijjhanti, chatt±dhichatta½ viya ca karonti, ta½ ati-o¼±rikameva Pupphavijjhanattha½ pana dhamm±sanavit±ne kaºµakampi bandhitu½ kaºµak±d²hi v± ekapupphampi vijjhitu½ puppheyeva v± puppha½ pavesetu½ na vaµµati. J±lavit±navedika-n±gadantaka pupphapaµicchakat±lapaººagu¼ak±d²na½ pana chiddesu asokapiº¹iy± v± antaresu pupph±ni pavesetu½ na doso. Eta½ vedhima½ n±ma na hoti. Dhammarajjuyampi eseva nayo.“Veµhima½” n±ma pupphad±mapupphahatthakesu daµµhabba½. Keci hi matthakad±ma½ karont± heµµh± ghaµak±k±ra½ dassetu½ pupphehi veµhenti, keci aµµhaµµha v± dasa dasa v± uppalapupph±d²ni suttena v± v±kena v± daº¹akesu bandhitv± uppalahatthake v± padumahatthake v± karonti, ta½ sabba½ purimanayeneva na vaµµati. S±maºerehi upp±µetv± thale µhapita-uppal±d²ni k±s±vena bhaº¹ikampi bandhitu½ na vaµµati. Tesa½yeva pana v±kena v± daº¹akena v± bandhitu½ a½sabhaº¹ika½ v± k±tu½ vaµµati. A½sabhaº¹ik± n±ma khandhe µhapitak±s±vassa ubho ante ±haritv± bhaº¹ika½ katv± tasmi½ pasibbake viya pupph±ni pakkhipanti, aya½ vuccati a½sabhaº¹ik±, eta½ k±tu½ vaµµati. Daº¹akehi paduminipaººa½ vijjhitv± uppal±d²ni paººena veµhetv± gaºhanti, tatr±pi pupph±na½ upari paduminipaººameva bandhitu½ vaµµati. Heµµh± daº¹aka½ pana bandhitu½ na vaµµati.“P³rima½” n±ma m±l±guºe ca pupphapaµe ca daµµhabba½. Yo hi m±l±guºena cetiya½ v± bodhi½ v± vedika½ v± parikkhipanto puna ±netv± p³rimaµh±na½ atikk±meti, ett±vat±pi p³rima½ n±ma hoti. Ko pana v±do anekakkhattu½ parikkhipantassa, n±gadanta-kantarehi pavesetv± haranto olambaka½ katv± puna n±gadantaka½ parikkhipati, etampi p³rima½ n±ma. N±gadantake pana pupphavalaya½ pavesetu½ vaµµati. M±l±guºehi pupphapaµa½ karonti. Tatr±pi ekameva m±l±guºa½ haritu½ vaµµati. Puna pacc±harato p³rimameva hoti, ta½ sabba½ purimanayeneva na vaµµati. M±l±guºehi pana bah³hipi kata½ pupphad±ma½ labhitv± ±sanamatthak±d²su bandhitu½ vaµµati. Atid²gha½ pana m±l±guºa½ ekav±ra½ haritv± v± parikkhipitv± v± puna aññassa bhikkhuno d±tu½ vaµµati. Ten±pi tatheva k±tu½ vaµµati.