“Eva½ acintiy± buddh±, buddhadhamm± acintiy±;
acintiye pasann±na½, vip±ko hoti acintiyo”ti. (Apa. thera 1.1.82).
Samm±sambuddho kira ima½ d²pa½ dharam±nak±lepi tikkhattu½ ±gam±si. Paµhama½– yakkhadamanattha½ ekakova ±gantv± yakkhe dametv± “mayi parinibbute imasmi½ d²pe s±sana½ patiµµhahissat²”ti tambapaººid²pe rakkha½ karonto tikkhattu½ d²pa½ ±vijji. Dutiya½– m±tulabh±gineyy±na½ n±gar±j³na½ damanatth±ya ekakova ±gantv± te dametv± agam±si. Tatiya½– pañcabhikkhusatapariv±ro ±gantv± mah±cetiyaµµh±ne ca th³p±r±macetiyaµµh±ne ca mah±bodhipatiµµhitaµµh±ne ca mahiyaªgaºacetiyaµµh±ne ca mutiyaªgaºacetiyaµµh±ne ca d²ghav±picetiyaµµh±ne ca kaly±ºiyacetiyaµµh±ne ca nirodhasam±patti½ sam±pajjitv± nis²di. Idamassa catuttha½ dh±tusar²rena ±gamana½.Dh±tusar²rato ca panassa nikkhanta-udakaphusitehi sakalatambapaººitale na koci aphuµµhok±so n±ma ahosi. Evamassa ta½ dh±tusar²ra½ udakaphusitehi tambapaººitalassa pari¼±ha½ v³pasametv± mah±janassa p±µih±riya½ dassetv± otaritv± rañño matthake patiµµh±si R±j± saphala½ manussapaµil±bha½ maññam±no mahanta½ sakk±ra½ karitv± dh±tu½ patiµµh±pesi. Saha dh±tupatiµµh±panena mah±bh³mic±lo ahosi. Tasmiñca pana dh±tup±µih±riye citta½ pas±detv± rañño bh±t± abhayo n±ma r±jakum±ro purisasahassena saddhi½ pabbaji. Cetaraµµhag±mato pañca d±rakasat±ni pabbaji½su, tath± dv±ramaº¹al±d²hi g±makehi nikkhamitv± pañcapañca d±rakasat±ni sabb±nipi antonagarato ca bahinagarato ca pabbajit±ni ti½sabhikkhusahass±ni ahesu½. Niµµhite pana th³pasmi½ r±j± ca r±jabh±tik± ca deviyo ca devan±gayakkh±nampi vimhayakara½ pacceka½ pacceka½ p³ja½ aka½su. Niµµhit±ya pana dh±tup³j±ya patiµµhite dh±tuvare mahindatthero meghavanuyy±nameva gantv± v±sa½ kappesi.Tasmi½ kho pana samaye anu¼± dev² pabbajituk±m± hutv± rañño ±rocesi. R±j± tass± vacana½ sutv± thera½ etadavoca– “anu¼±, bhante, dev² pabbajituk±m±, pabb±jetha nan”ti. “Na, mah±r±ja, amh±ka½ m±tug±ma½ pabb±jetu½ kappati. P±µaliputte pana mayha½ bhagin² saªghamittatther² n±ma atthi, ta½ pakkos±pehi. Imasmiñca pana, mah±r±ja, d²pe purimak±na½ tiººa½ samm±sambuddh±na½ bodhi patiµµh±si. Amh±kampi bhagavato sarasara½sij±lavissajjanakena bodhin± idha patiµµh±tabba½, tasm± tath± s±sana½ pahiºeyy±si yath± saªghamitt± bodhi½ gahetv± ±gaccheyy±”ti.“S±dhu, bhante”ti r±j± therassa vacana½ sampaµicchitv± amaccehi saddhi½ mantento ariµµha½ n±ma attano bh±gineyya½ ±ha– “sakkhissasi tva½, t±ta, p±µaliputta½ gantv± mah±bodhin± saddhi½ ayya½ saªghamittattheri½ ±netun”ti? “Sakkhiss±mi, deva, sace me pabbajja½ anuj±nissas²”ti. “Gaccha, t±ta theri½ ±netv± pabbaj±h²”ti. So rañño ca therassa ca s±sana½ gahetv± therassa adhiµµh±navasena ekadivaseneva jambukolapaµµana½ gantv± n±va½ abhiruhitv± samudda½ atikkamitv± p±µaliputtameva agam±si. Anu¼±pi kho dev² pañcahi kaññ±satehi pañcahi ca antepurik±satehi saddhi½ dasa s²l±ni sam±diyitv± k±s±y±ni vatth±ni acch±detv± nagarassa ekadese upassaya½ k±r±petv± niv±sa½ kappesi. Ariµµhopi ta½divasameva rañño s±sana½ appesi, evañca avoca– “putto te, deva, mahindatthero evam±ha– ‘sah±yakassa kira te dev±nampiyatissassa rañño bh±tu j±y± anu¼± n±ma dev² pabbajituk±m± ta½ pabb±jetu½ ayya½ saªghamittattheri½ pahiºatha, ayy±yeva ca saddhi½ mah±bodhi”n’ti. Therassa s±sana½ ±rocetv± saªghamittattheri½ upasaªkamitv± evam±ha– “ayye, tumh±ka½ bh±t± mahindatthero ma½ tumh±ka½ santika½ pesesi, dev±nampiyatissassa rañño bh±tu j±y± anu¼± n±ma dev² pañcahi kaññ±satehi, pañcahi ca antepurik±satehi saddhi½ pabbajituk±m±, ta½ kira ±gantv± pabb±jeth±”ti. S± t±vadeva turitaturit± rañño santika½ gantv± evam±ha– “mah±r±ja, mayha½ bh±t± mahindatthero eva½ pahiºi, ‘rañño kira bh±tu j±y± anu¼± n±ma dev² pañcahi kaññ±satehi pañcahi ca antepurik±satehi saddhi½ pabbajituk±m± mayha½ ±gamana½ udikkhati’. Gacch±maha½, mah±r±ja, tambapaººid²pan”ti.R±j± ±ha– “amma, puttopi me mahindatthero natt± ca me sumanas±maºero ma½ chinnahattha½ viya karont± tambapaººid²pa½ gat±. Tassa mayha½ tepi apassantassa uppanno soko tava mukha½ passantassa v³pasammati! Ala½, amma, m± tva½ agam±s²”ti. “Bh±riya½ me, mah±r±ja, bh±tu vacana½; anu¼±pi khattiy± itthisahassaparivut± pabbajj±purekkh±r± ma½ paµim±neti; gacch±maha½, mah±r±j±”ti. “Tena hi, amma, mah±bodhi½ gahetv± gacch±h²”ti. Kuto rañño mah±bodhi? R±j± kira tato pubbe eva dh±tuggahaºatth±ya an±gate sumane laªk±d²pa½ mah±bodhi½ pesetuk±mo, “katha½ nu kho asatthagh±t±raha½ mah±bodhi½ pesess±m²”ti up±ya½ apassanto mah±deva½ n±ma amacca½ pucchi. So ±ha– “santi, deva, bah³ paº¹it± bhikkh³”ti. Ta½ sutv± r±j± bhikkhusaªghassa bhatta½ paµiy±detv± bhattakicc±vas±ne saªgha½ pucchi– “gantabba½ nu kho, bhante, bhagavato mah±bodhin± laªk±d²pa½ no”ti? Saªgho moggaliputtatissattherassa bh±ra½ ak±si.Thero “gantabba½, mah±r±ja, mah±bodhin± laªk±d²pan”ti vatv± bhagavato pañca mah±-adhiµµh±n±ni kathesi. Katam±ni pañca? Bhagav± kira mah±parinibb±namañce nipanno laªk±d²pe mah±bodhipatiµµh±panatth±ya “asokamah±r±j± mah±bodhiggahaºattha½ gamissati, tad± mah±bodhissa dakkhiºas±kh± sayameva chijjitv± suvaººakaµ±he patiµµh±t³”ti adhiµµh±si– idamekamadhiµµh±na½.Tattha patiµµh±nak±le ca “mah±bodhi himaval±hakagabbha½ pavisitv± patiµµh±t³”ti adhiµµh±si– ida½ dutiyamadhiµµh±na½.“Sattame divase himaval±hakagabbhato oruyha suvaººakaµ±he patiµµhahanto pattehi ca phalehi ca chabbaººara½siyo muñcat³”ti adhiµµh±si– ida½ tatiyamadhiµµh±na½.“Th³p±r±me dakkhiºakkhakadh±tu cetiyamhi patiµµh±nadivase yamakap±µih±riya½ karot³”ti adhiµµh±si– ida½ catuttha½ adhiµµh±na½.Laªk±d²pamhiyeva me doºamatt± dh±tuyo mah±cetiyamhi patiµµh±nak±le buddhavesa½ gahetv± veh±sa½ abbhuggantv± yamakap±µih±riya½ karont³”ti adhiµµh±si– ida½ pañcama½ adhiµµh±nanti.R±j± im±ni pañca mah±-adhiµµh±n±ni sutv± pasannacitto p±µaliputtato y±va mah±bodhi t±va magga½ paµijagg±petv± suvaººakaµ±hatth±ya bahu½ suvaººa½ n²har±pesi. T±vadeva ca rañño citta½ ñatv± vissakammadevaputto kamm±ravaººa½ nimminitv± purato aµµh±si. R±j± ta½ disv± “t±ta, ima½ suvaººa½ gahetv± kaµ±ha½ karoh²”ti ±ha. “Pam±ºa½, deva, j±n±th±”ti? “Tvameva, t±ta, ñatv± karoh²”ti. “S±dhu, deva, kariss±m²”ti suvaººa½ gahetv± attano ±nubh±vena hatthena parimajjitv± suvaººakaµ±ha½ nimmini navahatthaparikkhepa½ pañcahatthubbedha½ tihatthavikkhambha½ aµµhaªgulabahala½ hatthisoº¹appam±ºamukhavaµµi½. Atha r±j± sattayojan±y±m±ya tiyojanavitth±r±ya mahatiy± sen±ya p±µaliputtato nikkhamitv± ariyasaªgham±d±ya mah±bodhisam²pa½ agam±si. Sen± samussitadhajapaµ±ka½ n±n±ratanavicitta½ anek±laªk±rapa-amaº¹ita½ n±n±vidhakusumasam±kiººa½ anekat³riyasaªghuµµha½ mah±bodhi½ parikkhipi. R±j± sahassamatte gaºap±mokkhe mah±there gahetv± sakalajambud²pe patt±bhisek±na½ r±j³na½ sahassena att±nañca mah±bodhiñca pariv±r±petv± mah±bodhim³le µhatv± mah±bodhi½ ullokesi. Mah±bodhissa khandhañca dakkhiºamah±s±kh±ya catuhatthappam±ºappadesañca µhapetv± avasesa½ adassana½ agam±si.R±j± ta½ p±µih±riya½ disv± uppannap²tip±mojjo “aha½, bhante, ima½ p±µih±riya½ disv± tuµµho mah±bodhi½ sakalajambud²parajjena p³jem²”ti bhikkhusaªghassa vatv± abhiseka½ ad±si. Tato pupphagandh±d²hi p³jetv± tikkhattu½ padakkhiºa½ katv± aµµhasu µh±nesu vanditv± uµµh±ya añjali½ paggayha µhatv± saccavacanakiriy±ya bodhi½ gaºhituk±mo bh³mito y±va mah±bodhissa dakkhiºas±kh± t±va ucca½ katv± µhapitassa sabbaratanamayap²µhassa upari suvaººakaµ±ha½ µhap±petv± ratanap²µha½ ±ruyha suvaººatulika½ gahetv± manosil±ya lekha½ katv± “yadi mah±bodhin± laªk±d²pe patiµµh±tabba½, yadi c±ha½ buddhas±sane nibbematiko bhaveyya½, mah±bodhi sayameva imasmi½ suvaººakaµ±he oruyha patiµµh±t³”ti saccavacanakiriyamak±si. Saha saccakiriy±ya bodhis±kh± manosil±ya paricchinnaµµh±ne chijjitv± gandhakalalap³rassa suvaººakaµ±hassa upari aµµh±si. Tassa ubbedhena dasahattho khandho hoti catuhatth± pañca mah±s±kh± pañcahiyeva phalehi paµimaº¹it±, khuddakas±kh±na½ pana sahassa½. Atha r±j± m³lalekh±ya upari tivaªgulappadese añña½ lekha½ paricchindi. Tato t±vadeva pupphu¼ak± hutv± dasa mah±m³l±ni nikkhami½su. Puna upar³pari tivaªgule tivaªgule aññ± nava lekh± paricchindi. T±hipi dasa dasa pupphu¼ak± hutv± navuti m³l±ni nikkhami½su. Paµhamak± dasa mah±m³l± caturaªgulamatta½ nikkhant±. Itarepi gavakkhaj±lasadisa½ anusibbant± nikkhant±. Ettaka½ p±µih±riya½ r±j± ratanap²µhamatthake µhitoyeva disv± añjali½ paggayha mah±n±da½ nadi. Anek±ni bhikkhusahass±ni s±dhuk±ramaka½su. Sakalar±jasen± unn±din² ahosi. Celukkhepasatasahass±ni pavattayi½su. Bh³maµµhakadeve ±di½ katv± y±va brahmak±yik± dev± t±va s±dhuk±ra½ pavattayi½su. Rañño ima½ p±µih±riya½ passantassa p²tiy± nirantara½ phuµasar²rassa añjali½ paggahetv± µhitasseva mah±bodhi m³lasatena suvaººakaµ±he patiµµh±si. Dasa mah±m³l±ni suvaººakaµ±hatala½ ±hacca aµµha½su. Avases±ni navuti khuddakam³l±ni anupubbena va¹¹hanak±ni hutv± gandhakalale oruyha µhit±ni.Eva½ suvaººakaµ±he patiµµhitamatte mah±bodhimhi mah±pathav² cali. ¾k±se devadundubhiyo phali½su. Pabbat±na½ naccehi dev±na½ s±dhuk±rehi yakkh±na½ hiªk±rehi asur±na½ thutijappehi brahm±na½ apphoµanehi megh±na½ gajjitehi catuppad±na½ ravehi pakkh²na½ rutehi sabbat±¼±vacar±na½ sakasakapaµibh±nehi pathav²talato y±va brahmalok± t±va ekakol±hala½ ekaninn±da½ ahosi. Pañcasu s±kh±su phalato phalato chabbaººara½siyo nikkhamitv± sakalacakkav±¼a½ ratanagop±nas²vinaddha½ viya kurum±n± y±va brahmalok± abbhuggacchi½su. Ta½ khaºato ca pana pabhuti satta divas±ni mah±bodhi himaval±hakagabbha½ pavisitv± aµµh±si. Na koci mah±bodhi½ passati. R±j± ratanap²µhato oruyha satta divas±ni mah±bodhip³ja½ k±resi. Sattame divase sabbadis±hi him± ca chabbaººara½siyo ca ±vattitv± mah±bodhimeva pavisi½su. Vigatahimaval±hake vippasanne cakkav±¼agabbhe mah±bodhi paripuººakhandhas±kh±pas±kho pañcaphalapaµimaº¹ito suvaººakaµ±he patiµµhitova paññ±yittha. R±j± mah±bodhi½ disv± tehi p±µih±riyehi sañj±tap²tip±mojjo “sakalajambud²parajjena taruºamah±bodhi½ p³jess±m²”ti abhiseka½ datv± satta divas±ni mah±bodhiµµh±neyeva aµµh±si.Mah±bodhi pubbakattikapav±raº±divase s±yanhasamaye paµhama½ suvaººakaµ±he patiµµhahi. Tato himagabbhasatt±ha½ abhisekasatt±hañca v²tin±metv± k±¼apakkhassa uposathadivase r±j± ekadivaseneva p±µaliputta½ pavisitv± kattikajuºhapakkhassa p±µipadadivase mah±bodhi½ p±c²namah±s±lam³le µhapesi. Suvaººakaµ±he patiµµhitadivasato sattarasame divase mah±bodhissa abhinavaªkur± p±turahesu½. Te disv±pi pasanno r±j± puna mah±bodhi½ rajjena p³jento sakalajambud²p±bhisekamad±si. Tad± sumanas±maºero kattikapuººamadivase dh±tuggahaºattha½ gato mah±bodhissa kattikachaºap³ja½ addasa. Eva½ mah±bodhimaº¹ato ±netv± p±µaliputte µhapita½ mah±bodhi½ sandh±ya ±ha– “tena hi, amma, mah±bodhi½ gahetv± gacch±h²”ti. S± “s±dh³”ti sampaµicchi.