Tattha kurundiya½ “lom±ni gaºetv± saªgh±diseso”ti vutta½. Mah±-aµµhakath±ya½ pana “lom±ni gaºetv± ±pattiy± na k±retabbo, ekameva saªgh±disesa½ ±pajjati. Saªghikamañce pana apaccattharitv± nipanno lom±ni gaºetv± k±retabbo”ti vutta½ tadeva yutta½. Itthivasena hi aya½ ±patti, na koµµh±savasen±ti.Etth±ha “yo pana ‘k±yappaµibaddha½ gaºhiss±m²’ti k±ya½ gaºh±ti, ‘k±ya½ gaºhiss±m²’ti k±yappaµibaddha½ gaºh±ti, so ki½ ±pajjat²”ti. Mah±sumatthero t±va “yath±vatthukamev±”ti vadati. Aya½ kirassa laddhi–
“Vatthu saññ± ca r±go ca, phassappaµivij±nan±;
yath±niddiµµhaniddese, garuka½ tena k±raye”ti.
Ettha “vatth³”ti itth². “Saññ±”ti itthisaññ±. “R±go”ti k±yasa½saggar±go. “Phassappaµivij±nan±”ti k±yasa½saggaphassaj±nan±. Tasm± yo itthiy± itthisaññ² k±yasa½saggar±gena “k±yappaµibaddha½ gahess±m²”ti pavattopi k±ya½ phusati, garuka½ saªgh±disesa½yeva ±pajjati. Itaropi thullaccayanti mah±padumatthero pan±ha–
“Saññ±ya vir±gitamhi, gahaºe ca vir±gite;
yath±niddiµµhaniddese, garuka½ tattha na dissat²”ti.
Ass±p±ya½ laddhi itthiy± itthisaññino hi saªgh±diseso vutto. Imin± ca itthisaññ± vir±git± k±yappaµibaddhe k±yappaµibaddhasaññ± upp±dit±, ta½ gaºhantassa pana thullaccaya½ vutta½. Imin± ca gahaºampi vir±gita½ ta½ aggahetv± itth² gahit±, tasm± ettha itthisaññ±ya abh±vato saªgh±diseso na dissati, k±yappaµibaddhassa aggahitatt± thullaccaya½ na dissati, k±yasa½saggar±gena phuµµhatt± pana dukkaµa½. K±yasa½saggar±gena hi ima½ n±ma vatthu½ phusato an±patt²ti natthi, tasm± dukkaµamev±ti.Idañca pana vatv± ida½ catukkam±ha. “S±ratta½ gaºhiss±m²’ti s±ratta½ gaºhi saªgh±diseso, ‘viratta½ gaºhiss±m²’ti viratta½ gaºhi dukkaµa½, ‘s±ratta½ gaºhiss±m²’ti viratta½ gaºhi dukkaµa½, ‘viratta½ gaºhiss±m²’ti s±ratta½ gaºhi dukkaµamev±”ti. Kiñc±pi evam±ha? Atha kho mah±sumattherav±doyevettha “itthi ca hoti itthisaññ² s±ratto ca bhikkhu ca na½ itthiy± k±yena k±yappaµibaddha½ ±masati par±masati…pe… gaºh±ti chupati ±patti thullaccayass±”ti im±ya p±¼iy± “yo hi ekato µhit± sambahul± itthiyo b±h±hi parikkhipitv± gaºh±ti, so yattak± itthiyo phuµµh± t±sa½ gaºan±ya saªgh±disese ±pajjati, majjhagat±na½ gaºan±ya thullaccaye”ti-±d²hi aµµhakath±vinicchayehi ca sameti. Yadi hi saññ±divir±gena vir±gita½ n±ma bhaveyya “paº¹ako ca hoti itthisaññ²”ti-±d²su viya “k±yappaµibaddhañca hoti k±yasaññ² c±”ti-±din±pi nayena p±¼iya½ visesa½ vadeyya. Yasm± pana so na vutto, tasm± itthiy± itthisaññ±ya sati itthi½ ±masantassa saªgh±diseso, k±yappaµibaddha½ ±masantassa thullaccayanti yath±vatthukameva yujjati.Mah±paccariyampi ceta½ vutta½– “n²la½ p±rupitv± sayit±ya k±¼itthiy± k±ya½ ghaµµess±m²’ti k±ya½ ghaµµeti, saªgh±diseso; ‘k±ya½ ghaµµess±m²’ti n²la½ ghaµµeti, thullaccaya½; ‘n²la½ ghaµµess±m²’ti k±ya½ ghaµµeti, saªgh±diseso; ‘n²la½ ghaµµess±m²’ti n²la½ ghaµµeti, thullaccayan”ti. Yop±ya½ “itth² ca paº¹ako c±”ti-±din± nayena vatthumissakanayo vutto, tasmimpi vatthu saññ±vimativasena vutt± ±pattiyo p±¼iya½ asammuyhantena veditabb±.K±yenak±yappaµibaddhav±re pana itthiy± itthisaññissa k±yappaµibaddha½ gaºhato thullaccaya½, sese sabbattha dukkaµa½. K±yappaµibaddhenak±yav±repi eseva nayo. K±yappaµibaddhenaka-±yappaµibaddhav±re ca nissaggiyenak±yav±r±d²su cassa sabbattha dukkaµameva.“Itth² ca hoti itthisaññ² s±ratto ca itth² ca na½ bhikkhussa k±yena k±yan”ti-±div±ro pana bhikkhumhi m±tug±massa r±gavasena vutto. Tattha itth² ca na½ bhikkhussa k±yena k±yanti bhikkhumhi s±ratt± itth² tassa nisinnok±sa½ v± nipannok±sa½ v± gantv± attano k±yena ta½ bhikkhussa k±ya½ ±masati…pe… chupati. Sevan±dhipp±yo k±yena v±yamati, phassa½ paµivij±n±t²ti eva½ t±ya ±maµµho v± chupito v± sevan±dhipp±yo hutv± sace phassappaµivij±nanattha½ ²sakampi k±ya½ c±leti phandeti, saªgh±disesa½ ±pajjati.Dve itthiyoti ettha dve saªgh±disese ±pajjati, itthiy± ca paº¹ake ca saªgh±disesena saha dukkaµa½ Etena up±yena y±va “nissaggiyena nissaggiya½ ±masati, sevan±dhipp±yo k±yena v±yamati na ca phassa½ paµivij±n±ti, ±patti dukkaµass±”ti t±va purimanayeneva ±pattibhedo veditabbo.Ettha ca k±yena v±yamati na ca phassa½ paµivij±n±t²ti attan± nissaµµha½ puppha½ v± phala½ v± itthi½ attano nissaggiyena pupphena v± phalena v± paharanti½ disv± k±yena vik±ra½ karoti, aªguli½ v± c±leti, bhamuka½ v± ukkhipati, akkhi½ v± nikhaºati, añña½ v± evar³pa½ vik±ra½ karoti, aya½ vuccati “k±yena v±yamati na ca phassa½ paµivij±n±t²”ti. Ayampi k±yena v±yamitatt± dukkaµa½ ±pajjati, dv²su itth²su dve, itth²paº¹akesupi dve eva dukkaµe ±pajjati. 279. Eva½ vatthuvasena vitth±rato ±pattibheda½ dassetv± id±ni lakkhaºavasena saªkhepato ±pattibhedañca an±pattibhedañca dassento “sevan±dhipp±yo”ti-±dim±ha. Tattha purimanaye itthiy± phuµµho sam±no sevan±dhipp±yo k±yena v±yamati, phassa½ paµivij±n±t²ti tivaªgasampattiy± saªgh±diseso. Dutiye naye nissaggiyena nissaggiy±masane viya v±yamitv± achupane viya ca phassassa appaµivij±nanato duvaªgasampattiy± dukkaµa½. Tatiye k±yena av±yamato an±patti. Yo hi sevan±dhipp±yopi niccalena k±yena kevala½ phassa½ paµivij±n±ti s±diyati anubhoti, tassa cittupp±damatte ±pattiy± abh±vato an±patti. Catutthe pana nissaggiyena nissaggiy±masane viya phassappaµivij±nan±pi natthi, kevala½ cittupp±damattameva, tasm± an±patti. Mokkh±dhipp±yassa sabb±k±resu an±pattiyeva.Ettha pana yo itthiy± gahito ta½ attano sar²r± mocetuk±mo paµippaº±meti v± paharati v± aya½ k±yena v±yamati phassa½ paµivij±n±ti. Yo ±gacchanti½ disv± tato muñcituk±mo utt±setv± pal±peti, aya½ k±yena v±yamati na ca phassa½ paµivij±n±ti. Yo t±disa½ d²ghaj±ti½ k±ye ±r³¼ha½ disv± “saºika½ gacchatu ghaµµiyam±n± anatth±ya sa½vatteyy±”ti na ghaµµeti, itthimeva v± aªga½ phusam±na½ ñatv± “es± ‘anatthiko aya½ may±’ti sayameva pakkamissat²”ti aj±nanto viya niccalo hoti, balavitthiy± v± g±¼ha½ ±liªgitv± gahito daharabhikkhu pal±yituk±mopi suµµhu gahitatt± niccalo hoti, aya½ na ca k±yena v±yamati, phassa½ paµivij±n±ti. Yo pana ±gacchanti½ disv± “±gacchatu t±va tato na½ paharitv± v± paº±metv± v± pakkamiss±m²”ti niccalo hoti, aya½ mokkh±dhipp±yo na ca k±yena v±yamati, na ca phassa½ paµivij±n±t²ti veditabbo. 280. Asañcicc±ti imin± up±yena ima½ phusiss±m²ti acetetv±, evañhi acetetv± pattappaµiggahaº±d²su m±tug±massa aªge phuµµhepi an±patti.Asatiy±ti aññavihito hoti m±tug±ma½ phus±m²ti sati natthi, eva½ asatiy± hatthap±dapas±raº±dik±le phusantassa an±patti.Aj±nantass±ti d±rakavesena µhita½ d±rika½ “itth²”ti aj±nanto kenacideva karaº²yena phusati, eva½ “itth²”ti aj±nantassa phusato an±patti.As±diyantass±ti k±yasa½sagga½ as±diyantassa, tassa b±h±parampar±ya n²tabhikkhussa viya an±patti. Ummattak±dayo vuttanay±-eva. Idha pana ud±yitthero ±dikammiko, tassa an±patti ±dikammikass±ti.
Padabh±jan²yavaººan± niµµhit±.
Samuµµh±n±d²su ida½ sikkh±pada½ paµhamap±r±jikasamuµµh±na½ k±yacittato samuµµh±ti, kiriya½, saññ±vimokkha½, sacittaka½, lokavajja½, k±yakamma½, akusalacitta½, dvivedana½, sukhamajjhattadvayen±ti. 281. Vin²tavatth³su– m±tuy± m±tupemen±ti m±tupemena m±tuy± k±ya½ ±masi. Esa nayo dh²tubhaginivatth³su. Tattha yasm± m±t± v± hotu dh²t± v± itth² n±ma sabb±pi brahmacariyassa p±ripanthik±va. Tasm± “aya½ me m±t± aya½ dh²t± aya½ me bhagin²”ti gehassitapemena ±masatopi dukkaµameva vutta½.Ima½ pana bhagavato ±ºa½ anussarantena sacepi nad²sotena vuyham±na½ m±tara½ passati neva hatthena par±masitabb±. Paº¹itena pana bhikkhun± n±v± v± phalaka½ v± kadalikkhandho v± d±rukkhandho v± upasa½haritabbo. Tasmi½ asati k±s±vampi upasa½haritv± purato µhapetabba½, “ettha gaºh±h²”ti pana na vattabb±. Gahite parikkh±ra½ ka¹¹h±m²ti ka¹¹hantena gantabba½. Sace bh±yati purato purato gantv± “m± bh±y²”ti samass±setabb±. Sace bh±yam±n± puttassa sahas± khandhe v± abhiruhati, hatthe v± gaºh±ti, na “apehi mahallike”ti niddhunitabb±, thala½ p±petabb±. Kaddame lagg±yapi k³pe patit±yapi eseva nayo.Tatrapi hi yotta½ v± vattha½ v± pakkhipitv± hatthena gahitabh±va½ ñatv± uddharitabb±, natveva ±masitabb±. Na kevalañca m±tug±massa sar²rameva an±m±sa½, niv±sanap±vuraºampi ±bharaºabhaº¹ampi tiºaº¹upaka½ v± t±¼apaººamuddika½ v± up±d±ya an±m±sameva, tañca kho niv±sanap±rupana½ pi¼andhanatth±ya µhapitameva. Sace pana niv±sana½ v± p±rupana½ v± parivattetv± c²varatth±ya p±dam³le µhapeti vaµµati. ¾bharaºabhaº¹esu pana s²sapas±dhanakadantas³ci-±dikappiyabhaº¹a½ “ima½ bhante tumh±ka½ gaºhath±”ti diyyam±na½ sip±µik±s³ci-±di-upakaraºatth±ya gahetabba½. Suvaººarajatamutt±dimaya½ pana an±m±sameva d²yyam±nampi na gahetabba½. Na kevalañca et±sa½ sar²r³pagameva an±m±sa½, itthisaºµh±nena kata½ kaµµhar³pampi dantar³pampi ayar³pampi lohar³pampi tipur³pampi potthakar³pampi sabbaratanar³pampi antamaso piµµhamayar³pampi an±m±sameva. Paribhogatth±ya pana “ida½ tumh±ka½ hot³”ti labhitv± µhapetv± sabbaratanamaya½ avasesa½ bhinditv± upakaraº±raha½ upakaraºe paribhog±raha½ paribhoge upanetu½ vaµµati.Yath± ca itthir³paka½; eva½ sattavidhampi dhañña½ an±m±sa½. Tasm± khettamajjhena gacchat± tatthaj±takampi dhaññaphala½ na ±masantena gantabba½. Sace gharadv±re v± antar±magge v± dhañña½ pas±rita½ hoti passena ca maggo atthi na maddantena gantabba½. Gamanamagge asati magga½ adhiµµh±ya gantabba½. Antaraghare dhaññassa upari ±sana½ paññ±petv± denti nis²ditu½ vaµµati. Keci ±sanas±l±ya½ dhañña½ ±kiranti, sace sakk± hoti har±petu½ har±petabba½, no ce ekamanta½ dhañña½ amaddantena p²µhaka½ paññapetv± nis²ditabba½. Sace ok±so na hoti, manuss± dhaññamajjheyeva ±sana½ paññapetv± denti, nis²ditabba½. Tatthaj±tak±ni muggam±s±d²ni aparaºº±nipi t±lapanas±d²ni v± phal±ni k²¼antena na ±masitabb±ni. Manussehi r±sikatesupi eseva nayo. Araññe pana rukkhato patit±ni phal±ni “anupasampann±na½ dass±m²”ti gaºhitu½ vaµµati.Mutt± maºi, ve¼uriyo, saªkho, sil±, pav±¼a½, rajata½, j±tar³pa½, lohitaªko, mas±ragallanti imesu dasasu ratanesu mutt± adhot± anividdh± yath±j±t±va ±masitu½ vaµµati. Ses± an±m±s±ti vadanti. Mah±paccariya½ pana “mutt± dhot±pi adhot±pi an±m±s± bhaº¹am³latth±ya ca sampaµicchitu½ na vaµµati, kuµµharogassa bhesajjatth±ya pana vaµµat²”ti vutta½. Antamaso j±tiphalika½ up±d±ya sabbopi n²lap²t±divaººabhedo maºi dhotaviddhavaµµito an±m±so, yath±j±to pana ±karamutto patt±dibhaº¹am³lattha½ sampaµicchitu½ vaµµat²ti vutto. Sopi mah±paccariya½ paµikkhitto, pacitv± kato k±camaºiyeveko vaµµat²ti vutto. Ve¼uriyepi maºisadisova vinicchayo.Saªkho dhamanasaªkho ca dhotaviddho ca ratanamisso an±m±so. P±n²yasaªkho dhotopi adhotopi ±m±sova sesañca añjan±dibhesajjatth±yapi bhaº¹am³latth±yapi sampaµicchitu½ vaµµati. Sil± dhotaviddh± ratanasa½yutt± muggavaºº±va an±m±s±. Ses± satthakanis±n±di-atth±ya gaºhitu½ vaµµati. Ettha ca ratanasa½yutt±ti suvaººena saddhi½ yojetv± pacitv± kat±ti vadanti. Pav±¼a½ dhotaviddha½ an±m±sa½. Sesa½ ±m±sa½ bhaº¹am³latthañca sampaµicchitu½ vaµµati. Mah±paccariya½ pana “dhotampi adhotampi sabba½ an±m±sa½, na ca sampaµicchitu½ vaµµat²”ti vutta½.Rajata½ j±tar³pañca katabhaº¹ampi akatabhaº¹ampi sabbena sabba½ b²jato paµµh±ya an±m±sañca asampaµicchiyañca, uttarar±japutto kira suvaººacetiya½ k±retv± mah±padumattherassa pesesi. Thero “na kappat²”ti paµikkhipi. Cetiyaghare suvaººapadumasuvaººabubbu¼ak±d²ni honti, et±nipi an±m±s±ni. Cetiyagharagopak± pana r³piyacha¹¹akaµµh±ne µhit±, tasm± tesa½ ke¼±payitu½ vaµµat²ti vutta½. Kurundiya½ pana ta½ paµikkhitta½. Suvaººacetiye kacavarameva haritu½ vaµµat²ti ettakameva anuññ±ta½. ¾rak³µalohampi j±tar³pagatikameva an±m±santi sabba-aµµhakath±su vutta½. Sen±sanaparibhogo pana sabbakappiyo, tasm± j±tar³parajatamay± sabbepi sen±sanaparikkh±r± ±m±s±. Bhikkh³na½ dhammavinayavaººanaµµh±ne ratanamaº¹ape karonti phalikatthambhe ratanad±mapatimaº¹ite, tattha sabb³pakaraº±ni bhikkh³na½ paµijaggitu½ vaµµati.Lohitaªkamas±ragall± dhotaviddh± an±m±s±, itare ±m±s±, bhaº¹am³latth±ya vaµµant²ti vutt±. Mah±paccariya½ pana “dhot±pi adhot±pi sabbaso an±m±s± na ca sampaµicchitu½ vaµµant²”ti vutta½.Sabba½ ±vudhabhaº¹a½ an±m±sa½, bhaº¹am³latth±ya d²yyam±nampi na sampaµicchitabba½. Satthavaºijj± n±ma na vaµµati. Suddhadhanudaº¹opi dhanujiy±pi patodopi aªkusopi antamaso v±sipharasu-±d²nipi ±vudhasaªkhepena kat±ni an±m±s±ni. Sace kenaci vih±re satti v± tomaro v± µhapito hoti, vih±ra½ jaggantena “harant³”ti s±mik±na½ pesetabba½. Sace na haranti, ta½ ac±lentena vih±ro paµijaggitabbo. Yuddhabh³miya½ patita½ asi½ v± satti½ v± tomara½ v± disv± p±s±ºena v± kenaci v± asi½ bhinditv± satthakatth±ya gahetu½ vaµµati, itar±nipi viyojetv± kiñci satthakatth±ya gahetu½ vaµµati kiñci kattaradaº¹±di-atth±ya. “Ida½ gaºhath±”ti d²yyam±na½ pana “vin±setv± kappiyabhaº¹a½ kariss±m²”ti sabbampi sampaµicchitu½ vaµµati.Macchaj±lapakkhij±l±d²nipi phalakaj±lik±d²ni saraparitt±n±n²pi sabb±ni an±m±s±ni. Paribhogatth±ya labbham±nesu pana j±la½ t±va “±sanassa v± cetiyassa v± upari bandhiss±mi, chatta½ v± veµhess±m²”ti gahetu½ vaµµati. Saraparitt±na½ sabbampi bhaº¹am³latth±ya sampaµicchitu½ vaµµati. Par³parodhaniv±raºañhi eta½ na uparodhakaranti phalaka½ dantakaµµhabh±jana½ kariss±m²ti gahetu½ vaµµati. Cammavinaddh±ni v²º±bheri-±d²ni an±m±s±ni. Kurundiya½ pana “bherisaªgh±µopi v²º±saªgh±µopi tucchapokkharampi mukhavaµµiya½ ±ropitacammampi v²º±daº¹akopi sabba½ an±m±san”ti vutta½. Onahitu½ v± onah±petu½ v± v±detu½ v± v±d±petu½ v± na labbhatiyeva. Cetiyaªgaºe p³ja½ katv± manussehi cha¹¹ita½ disv±pi ac±letv±va antarantare sammajjitabba½, kacavaracha¹¹anak±le pana kacavaraniy±meneva haritv± ekamanta½ nikkhipitu½ vaµµat²ti mah±paccariya½ vutta½. Bhaº¹am³latth±ya sampaµicchitumpi vaµµati. Paribhogatth±ya labbham±nesu pana v²º±doºikañca bheripokkharañca dantakaµµhabh±jana½ kariss±ma camma½ satthakakosakanti eva½ tassa tassa parikkh±rassa upakaraºatth±ya gahetv± tath± tath± k±tu½ vaµµati.Pur±ºadutiyik±vatthu utt±nameva. Yakkhivatthusmi½ sacepi paranimmitavasavattideviy± k±yasa½sagga½ sam±pajjati thullaccayameva. Paº¹akavatthu ca suttitthivatthu ca p±kaµameva. Matitthivatthusmi½ p±r±jikappahonakak±le thullaccaya½, tato para½ dukkaµa½. Tiracch±nagatavatthusmi½ n±gam±ºavik±yapi supaººam±ºavik±yapi kinnariy±pi g±viy±pi dukkaµameva. D±rudh²talik±vatthusmi½ na kevala½ d±run± eva, antamaso cittakammalikhitepi itthir³pe dukkaµameva. 282. Samp²¼anavatthu utt±natthameva. Saªkamavatthusmi½ ekapadikasaªkamo v± hotu sakaµamaggasaªkamo v±, c±less±m²ti payoge katamatteva c±letu v± m± v±, dukkaµa½. Maggavatthu p±kaµameva. Rukkhavatthusmi½ rukkho mahanto v± hotu mah±jambuppam±ºo khuddako v±, ta½ c±letu½ sakkotu v± m± v±, payogamattena dukkaµa½. N±v±vatthusmimpi eseva nayo. Rajjavatthusmi½ya½ rajju½ ±viñchanto µh±n± c±letu½ sakkoti, tattha thullaccaya½. Y± mah±rajju hoti, ²sakampi µh±n± na calati, tattha dukkaµa½. Daº¹epi eseva nayo. Bh³miya½ patitamah±rukkhopi hi daº¹aggahaºeneva idha gahito. Pattavatthu p±kaµameva. Vandanavatthusmi½ itth² p±de samb±hitv± vandituk±m± v±retabb± p±d± v± paµicch±detabb±, niccalena v± bhavitabba½. Niccalassa hi cittena s±diyatopi an±patti. Avas±ne gahaºavatthup±kaµamev±ti.
K±yasa½saggasikkh±padavaººan± niµµhit±.