18. Bh³min±nattañ±ºaniddesavaººan±

72. Bh³min±nattañ±ºaniddese bh³miyoti bh±g± paricched± v±. K±m±vacar±ti ettha duvidho k±mo kilesak±mo vatthuk±mo ca. Kilesak±mo chandar±go, vatthuk±mo tebh³makavaµµa½. Kilesak±mo k±met²ti k±mo, vatthuk±mo k±m²yat²ti k±mo. So duvidho k±mo pavattivasena yasmi½ padese avacarati, so padeso k±mo ettha avacarat²ti k±m±vacaro. So pana padeso catunna½ ap±y±na½, manussalokassa, channañca devalok±na½ vasena ek±dasavidho Yath± hi yasmi½ padese sasatth± puris± avacaranti, so vijjam±nesupi aññesu dvipadacatuppadesu avacarantesu tesa½ abhilakkhitatt± “sasatth±vacaro”ti vuccati, eva½ vijjam±nesupi aññesu r³p±vacar±d²su tattha avacarantesu tesa½ abhilakkhitatt± aya½ padeso “k±m±vacaro”tveva vuccati. Sv±ya½ yath± r³pabhavo r³pa½, eva½ uttarapadalopa½ katv± “k±mo”tveva vuccati. Tappaµibaddho ekeko dhammo imasmi½ ek±dasavidhapadesasaªkh±te k±me avacarat²ti k±m±vacaro. Kiñc±pi hi ettha keci dhamm± r³p±r³pabhavesupi avacaranti, yath± pana saªg±me avacaraºato “saªg±m±vacaro”ti laddhan±mo n±go nagare carantopi “saªg±m±vacaro”tveva vuccati, thalajalacar± ca p±ºino athale ajale ca µhit±pi “thalacar± jalacar±”tveva vuccanti, eva½ te aññattha avacarant±pi k±m±vacar±yev±ti veditabb±. ¾rammaºakaraºavasena v± etesu vuttappak±resu dhammesu k±mo avacarat²ti k±m±vacar±. K±mañcesa r³p±r³p±vacaradhammesupi avacarati, yath± pana “vadat²ti vaccho, mahiya½ set²ti mahi½so”ti vutte na yattak± vadanti, mahiya½ v± senti, sabbesa½ ta½ n±ma½ hoti. Eva½sampadamida½ veditabba½. Ettha sabbe te dhamme ekar±si½ katv± vuttabh³misaddamapekkhitv± k±m±vacar±ti itthiliªgavacana½ kata½. R³p±vacar±ti-±d²su r³pabhavo r³pa½, tasmi½ r³pe avacarant²ti r³p±vacar±. Ar³pabhavo ar³pa½, tasmi½ ar³pe avacarant²ti ar³p±vacar±. Tebh³makavaµµe pariy±pann± antogadh±ti pariy±pann±, tasmi½ na pariy±pann±ti apariy±pann±.
K±m±vacar±dibh³miniddesesu heµµhatoti heµµh±bh±gena. Av²cinirayanti j±l±na½ v± satt±na½ v± vedan±na½ v± v²ci antara½ chidda½ ettha natth²ti av²ci. Sukhasaªkh±to ayo ettha natth²ti nirayo, nirati-atthenapi nirayo. Pariyanta½ karitv±ti ta½ av²cisaªkh±ta½ niraya½ anta½ katv±. Uparitoti uparibh±gena. Paranimmitavasavatt² deveti paranimmitesu k±mesu vasa½ vattanato eva½laddhavoh±re deve. Anto karitv±ti anto pakkhipitv±. Ya½ etasmi½ antareti ye etasmi½ ok±se. Yanti ca liªgavacanavipall±so kato. Etth±vacar±ti imin± yasm± tasmi½ antare aññepi caranti kad±ci katthaci sambhavato, tasm± tesa½ asaªgaºhanattha½ avacar±ti vutta½. Tena ye ekasmi½ antare og±¼h± hutv± caranti, sabbattha sad± ca sambhavato, adhobh±ge ca caranti av²cinirayassa heµµh± bh³t³p±d±ya pavattibh±vena, tesa½ saªgaho kato hoti. Te hi og±¼h± caranti, adhobh±ge ca carant²ti avacar±. Ettha pariy±pann±ti imin± pana yasm± ete etth±vacar± aññatth±pi avacaranti, na pana tattha pariy±pann± honti, tasm± tesa½ aññatth±pi avacarant±na½ pariggaho kato hoti.
Id±ni te ettha pariy±panne dhamme r±sisuññat±paccayabh±vato ceva sabh±vato ca dassento khandhadh±tu-±yatan±ti-±dim±ha. Brahmalokanti paµhamajjh±nabh³misaªkh±ta½ brahmaµµh±na½. Akaniµµheti uttamaµµhena na kaniµµhe. Sam±pannass±ti sam±patti½ sam±pannassa. Etena kusalajjh±na½ vutta½. Upapannass±ti vip±kavasena brahmaloke upapannassa. Etena vip±kajjh±na½ vutta½. Diµµhadhammasukhavih±riss±ti diµµheva dhamme paccakkhe attabh±ve sukho vih±ro diµµhadhammasukhavih±ro, so assa atth²ti diµµhadhammasukhavih±r², arah±. Tassa diµµhadhammasukhavih±rissa. Etena kiriyajjh±na½ vutta½. Cetasik±ti cetasi bhav± cetasik±, cittasampayutt±ti attho. ¾k±s±nañc±yatan³pageti ±k±s±nañc±yatanasaªkh±ta½ bhava½ upagate. Dutiyapadepi eseva nayo. Magg±ti catt±ro ariyamagg±. Maggaphal±n²ti catt±ri ariyamaggaphal±ni. Asaªkhat± ca dh±t³ti paccayehi akat± nibb±nadh±tu.
Apar±pi catasso bh³miyoti ekekacatukkavasena veditabb±. Catt±ro satipaµµh±n±ti k±y±nupassan±satipaµµh±na½ vedan±nupassan±satipaµµh±na½ citt±nupassan±satipaµµh±na½ dhamm±nupassan±satipaµµh±na½. Tassattho– patiµµh±t²ti paµµh±na½, upaµµh±ti okkanditv± pakkhanditv± pavattat²ti attho. Satiyeva paµµh±na½ satipaµµh±na½. Atha v± saraºaµµhena sati, upaµµh±naµµhena paµµh±na½, sati ca s± paµµh±nañc±tipi satipaµµh±na½. ¾rammaºavasena bahuk± t± satiyoti satipaµµh±n±. Catt±ro sammappadh±n±ti anuppann±na½ akusal±na½ anupp±d±ya sammappadh±na½, uppann±na½ akusal±na½ pah±n±ya sammappadh±na½, anuppann±na½ kusal±na½ upp±d±ya sammappadh±na½, uppann±na½ kusal±na½ µhitiy± sammappadh±na½. Padahanti v±yamanti eten±ti padh±na½, v²riyasseta½ n±ma½ Sammappadh±nanti avipar²tappadh±na½ k±raºappadh±na½ up±yappadh±na½ yonisopadh±na½. Ekameva v²riya½ kiccavasena catudh± katv± sammappadh±n±ti vutta½. Catt±ro iddhip±d±ti chandiddhip±do, cittiddhip±do, v²riyiddhip±do, v²ma½siddhip±do. Tassattho vuttoyeva. Catt±ri jh±n±n²ti vitakkavic±rap²tisukhacittekaggat±vasena pañcaªgika½ paµhamajjh±na½. P²tisukhacittekaggat±vasena tivaªgika½ dutiyajjh±na½, sukhacittakaggat±vasena duvaªgika½ tatiyajjh±na½, upekkh±cittekaggat±vasena duvaªgika½ catutthajjh±na½. Im±ni hi aªg±ni ±rammaº³panijjh±naµµhena jh±nanti vuccanti. Catasso appamaññ±yoti mett±, karuº±, mudit±, upekkh±. Pharaºa-appam±ºavasena appamaññ±yo. Et±yo hi ±rammaºavasena appam±ºe v± satte pharanti, eka½ sattampi v± anavasesapharaºavasena pharant²ti pharaºa-appam±ºavasena appamaññ±yoti vuccanti. Catasso ar³pasam±pattiyoti ±k±s±nañc±yatanasam±patti, viññ±ºañc±yatanasam±patti, ±kiñcaññ±yatanasam±patti, nevasaññ±n±saññ±yatanasam±patti. Catasso paµisambhid± vuttatth± eva.
Catasso paµipad±ti “dukkh± paµipad± dandh±bhiññ±, dukkh± paµipad± khipp±bhiññ±, sukh± paµipad± dandh±bhiññ±, sukh± paµipad± khipp±bhiññ±”ti (d². ni. 3.311) vutt± catasso paµipad±. Catt±ri ±rammaº±n²ti paritta½ paritt±rammaºa½, paritta½ appam±º±rammaºa½, appam±ºa½ paritt±rammaºa½, appam±ºa½ appam±º±rammaºanti (dha. sa. 181 ±dayo) vutt±ni catt±ri ±rammaº±ni. Kasiº±di-±rammaº±na½ avavatth±petabbato ±rammaºavant±ni jh±n±ni vutt±n²ti veditabb±ni. Catt±ro ariyava½s±ti ariy± vuccanti buddh± ca paccekabuddh± ca tath±gatas±vak± ca, tesa½ ariy±na½ va½s± tantiyo paveºiyoti ariyava½s±. Ke pana te? C²varasantoso piº¹ap±tasantoso sen±sanasantoso bh±van±r±mat±ti ime catt±ro. Gil±napaccayasantoso piº¹ap±tasantose vutte vuttoyeva hoti. Yo hi piº¹ap±te santuµµho, so katha½ gil±napaccaye asantuµµho bhavissati.
Catt±ri saªgahavatth³n²ti catt±ri janasaªgaºhanak±raº±ni– d±nañca peyyavajjañca atthacariy± ca sam±nattat± c±ti im±ni catt±ri. D±nanti yath±raha½ d±na½. Peyyavajjanti yath±raha½ piyavacana½. Atthacariy±ti tattha tattha kattabbassa karaºavasena kattabb±kattabb±nus±sanavasena ca vuddhikiriy±. Sam±nattat±ti saha m±nena sam±no, saparim±ºo saparigaºanoti attho. Sam±no parassa att± eten±ti sam±natto, sam±nattassa bh±vo sam±nattat±, “aya½ may± h²no, aya½ may± sadiso, aya½ may± adhiko”ti parigaºetv± tadanur³pena upacaraºa½ karaºanti attho. “Sam±nasukhadukkhat± sam±nattat±”ti ca vadanti.
Catt±ri cakk±n²ti ettha cakka½ n±ma d±rucakka½, ratanacakka½, dhammacakka½, iriy±pathacakka½, sampatticakkanti pañcavidha½. Tattha “ya½ pana ta½, deva, cakka½ chahi m±sehi niµµhita½ ch±ratt³neh²”ti (a. ni. 3.15) ida½ d±rucakka½. “Cakka½ vattayato pariggahetv±”ti (j±. 1.13.68) ida½ ratanacakka½. “May± pavattita½ cakkan”ti (su. ni. 562) ida½ dhammacakka½. “Catucakka½ navadv±ran”ti (sa½. ni. 1.29) ida½ iriy±pathacakka½. “Catt±rim±ni bhikkhave, cakk±ni, yehi samann±gat±na½ devamanuss±na½ catucakka½ vattati. Katam±ni catt±ri? Patir³padesav±so, sappuris±vassayo, attasamm±paºidhi, pubbe ca katapuññat±”ti (a. ni. 4.31) ida½ sampatticakka½. Idh±pi etadeva adhippeta½. Tattha patir³padesav±soti yattha catasso paris± sandissanti, evar³pe anucchavike dese v±so. Sappuris±vassayoti buddh±d²na½ sappuris±na½ avassayana½ sevana½ bhajana½. Attasamm±paºidh²ti attano samm± patiµµh±pana½. Sace pubbe assaddh±d²hi samann±gato hoti, t±ni pah±ya saddh±d²su patiµµh±pana½. Pubbe ca katapuññat±ti pubbe upacitakusalat±. Idameva cettha pam±ºa½. Yena hi ñ±ºasampayuttacittena kusalakamma½ kata½ hoti, tadeva kusala½ ta½ purisa½ patir³padese upaneti, sappurise bhaj±peti, so eva puggalo att±na½ samm± µhapet²ti.
Catt±ri dhammapad±n²ti catt±ro dhammakoµµh±s±. Katam±ni catt±ri? Anabhijjh± dhammapada½, aby±p±do dhammapada½, samm±sati dhammapada½, samm±sam±dhi dhammapada½. Anabhijjh± dhammapada½ n±ma alobho v± anabhijjh±vasena adhigatajjh±navipassan±maggaphalanibb±n±ni v±. Aby±p±do dhammapada½ n±ma akopo v± mett±s²sena adhigatajjh±n±d²ni v±. Samm±sati dhammapada½ n±ma s³paµµhitassati v± satis²sena adhigatajjh±n±d²ni v±. Samm±sam±dhi dhammapada½ n±ma aµµhasam±patti v± aµµhasam±pattis²sena adhigatajjh±n±d²ni v±. Dasa-asubhavasena v± adhigatajjh±n±d²ni anabhijjh± dhammapada½, catubrahmavih±ravasena adhigat±ni aby±p±do dhammapada½, das±nussati-±h±repaµik³lasaññ±vasena adhigat±ni samm±sati dhammapada½, dasakasiºa-±n±p±navasena adhigat±ni samm±sam±dhi dhammapadanti. Im± catasso bh³miyoti ekeka½ catukkavaseneva yojetabba½.

Bh³min±nattañ±ºaniddesavaººan± niµµhit±.