11. Maggañ±ºaniddesavaººan±
61. Maggañ±ºaniddese micch±diµµhiy± vuµµh±t²ti diµµh±nusayappah±nena samucchedavasena dv±saµµhibhedato micch±diµµhito vuµµh±ti. Tadanuvattakakileseh²ti micch±diµµhisampayogavasena ca micch±diµµhi-upanissayena ca uppajjam±nehi micch±diµµhi-anuvattam±nehi n±n±vidhehi kilesehi. Tena tadekaµµhakilesappah±na½ vutta½ hoti. Duvidhañhi ekaµµha½ sahajekaµµha½ pah±nekaµµhañca. T±ya diµµhiy± saha ekasmi½ citte, ekasmi½ puggale v± y±va pah±n± µhit±ti tadekaµµh±. Diµµhiy± hi pah²yam±n±ya diµµhisampayuttesu dv²su asaªkh±rikacittesu t±ya diµµhiy± sahaj±t± lobho moho uddhacca½ ahirika½ anottappanti ime kiles±, dv²su sasaªkh±rikacittesu t±ya diµµhiy± sahaj±t± lobho moho thina½ uddhacca½ ahirika½ anottappanti ime kiles± sahajekaµµhavasena pah²yanti. Diµµhikileseyeva pah²yam±ne tena saha ekasmi½ puggale µhit± ap±yagaman²y± lobho doso moho m±no vicikicch± thina½ uddhacca½ ahirika½ anottappanti ime kiles± pah±nekaµµhavasena pah²yanti. Khandheh²ti tadanuvattakeheva khandhehi, ta½ diµµhi½ anuvattam±nehi sahajekaµµhehi ca pah±nekaµµhehi ca cat³hi ar³pakkhandhehi, ta½samuµµh±nar³pehi v± saha pañcahi khandhehi micch±diµµhi-±dikilesapaccay± an±gate uppajjitabbehi vip±kakkhandhehi. Bahiddh± ca sabbanimitteh²ti yath±vuttakilesakkhandhato bahibh³tehi sabbasaªkh±ranimittehi. Micch±saªkapp± vuµµh±t²ti sot±pattimaggena pah±tabbesu cat³su diµµhisampayuttesu, vicikicch±sahagate c±ti pañcasu cittesu ap±yagaman²yases±kusalacittesu ca micch±saªkapp± vuµµh±ti. Micch±v±c±ya vuµµh±t²ti mus±v±dato ceva ap±yagaman²yapisuºapharusasamphappal±pehi ca vuµµh±ti Micch±kammant± vuµµh±t²ti p±º±tip±t±dinn±d±namicch±c±rehi vuµµh±ti. Micch±-±j²v± vuµµh±t²ti kuhan± lapan± nemittikat± nippesikat± l±bhenal±bha½nijig²sanat±, ±j²vahetukehi v± sattahipi k±yavac²kammehi vuµµh±ti. Micch±v±y±mamicch±satimicch±sam±dh²hi vuµµh±na½ micch±saªkappavuµµh±ne vuttanayeneva veditabba½. Micch±sat²ti ca satiy± paµipakkh±k±rena uppajjam±n± akusalacittupp±damattameva. Uparimaggattaye “dassanaµµhena samm±diµµh²”ti-±d²ni aµµha maggaªg±ni yath± paµhamajjh±nike paµhamamagge labbhanti, tatheva labbhanti. Tattha paµhamamagge samm±diµµhi micch±diµµhi½ pajahat²ti samm±diµµhi. Samm±saªkapp±dayopi micch±saªkapp±d²na½ pajahanaµµheneva veditabb±. Eva½ sante paµhamamaggeneva dv±saµµhiy± diµµhigat±na½ pah²natt± uparimaggattayena pah±tabb± diµµhi n±ma natthi. Tattha samm±diµµh²ti n±ma½ katha½ hot²ti? Yath± visa½ atthi v± hotu m± v±, agado agadotveva vuccati, eva½ micch±diµµhi atthi v± hotu m± v±, aya½ samm±diµµhi eva n±ma. Yadi eva½ n±mamattameveta½ hoti, uparimaggattaye pana samm±diµµhiy± kicc±bh±vo ±pajjati, maggaªg±ni na parip³renti. Tasm± samm±diµµhi sakiccak± k±tabb±, maggaªg±ni parip³retabb±n²ti. Sakiccak± cettha samm±diµµhi yath±l±bhaniyamena d²petabb±. Uparimaggattayavajjho hi eko m±no atthi, so diµµhiµµh±ne tiµµhati, s± ta½ m±na½ pajahat²ti samm±diµµhi. Sot±pattimaggasmiñhi samm±diµµhi micch±diµµhi½ pajahati. Sot±pannassa pana sakad±g±mimaggavajjho m±no atthi, ta½ m±na½ pajahat²ti samm±diµµhi. Tasseva satta-akusalacittasahaj±to saªkappo atthi, teheva cittehi v±caªgacopana½ atthi, k±yaªgacopana½ atthi, paccayaparibhogo atthi, sahaj±tav±y±mo atthi, assatiyabh±vo atthi, sahaj±tacittekaggat± atthi, ete micch±saªkapp±dayo n±ma. Sakad±g±mimagge samm±saªkapp±dayo tesa½ pah±nena samm±saªkapp±dayoti veditabb±. Eva½ sakad±g±mimagge aµµhaªg±ni sakiccak±ni honti. Sakad±g±missa an±g±mimaggavajjho m±no atthi, so diµµhiµµh±ne tiµµhati. Tasseva sattahi cittehi sahaj±t± saªkapp±dayo atthi. Tesa½ pah±nena an±g±mimagge aµµhanna½ aªg±na½ sakiccakat± veditabb±. An±g±missa arahattamaggavajjho m±no atthi, so diµµhiµµh±ne tiµµhati. Y±ni panassa pañca akusalacitt±ni, tehi sahaj±t± saªkapp±dayo atthi. Tesa½ pah±nena arahattamagge aµµhanna½ aªg±na½ sakiccakat± veditabb±. O¼±rik±ti k±yavac²dv±re v²tikkamassa paccayabh±vena th³labh³tamh±. K±mar±gasaññojan±ti methunar±gasaªkh±t± saññojan±. So hi k±mabhave saññojet²ti saññojananti vuccati. Paµighasaññojan±ti by±p±dasaññojan±. So hi ±rammaºe paµihaññat²ti paµighanti vuccati. Te eva th±magataµµhena sant±ne anusent²ti anusay±. Aºusahagat±ti aºubh³t±, sukhumabh³t±ti attho. Tabbh±ve hi ettha sahagatasaddo. Sakad±g±missa hi k±mar±gaby±p±d± dv²hi k±raºehi aºubh³t± adhiccuppattiy± ca pariyuµµh±namandat±ya ca. Tassa hi b±laputhujjanassa viya kiles± abhiºha½ na uppajjanti, kad±ci karahaci uppajjanti. Uppajjam±n± ca b±laputhujjanassa viya maddant± pharant± ch±dent± andha-andha½ karont± na uppajjanti, dv²hi pana maggehi pah²natt± mandamand± tanuk±k±r± hutv± uppajjanti, v²tikkama½ p±petu½ samatth± na honti. Eva½ tanubh³t± an±g±mimaggena pah²yanti r³par±g±ti r³pabhave chandar±g±. Ar³par±g±ti ar³pabhave chandar±g±. M±n±ti unnatilakkhaº±. Uddhacc±ti av³pasamalakkhaº±. Avijj±y±ti andhalakkhaº±ya. Bhavar±g±nusay±ti r³par±g±r³par±gavasena pavattabhavar±g±nusay±. 62. Id±ni maggañ±ºasa½vaººana½ karonto aj±ta½ jh±pet²ti-±dim±ha. Tattha ca aj±ta½ jh±peti j±tena, jh±na½ tena pavuccat²ti attano sant±ne p±tubh³tena tena tena lokuttarajjh±nena ta½samaªg²puggalo aj±tameva ta½ ta½ kilesa½ jh±peti dahati samucchindati, tena k±raºena ta½ lokuttara½ jh±nanti pavuccat²ti attho. Jh±navimokkhe kusalat±ti tasmi½ ariyamaggasampayutte vitakk±dike jh±ne ca vimokkhasaªkh±te ariyamagge ca asammohavasena kusalat±ya paµhamamaggeneva pah²n±su n±n±diµµh²su na kampati. Jh±na½ n±ma duvidha½ ±rammaº³panijjh±nañca lakkhaº³panijjh±nañca. Lokiyapaµhamajjh±n±dika½ kasiº±di-±rammaº³panijjh±naµµhena jh±na½, vipassan±saªkh±r±na½ sabh±vas±maññalakkhaº³panijjh±naµµhena jh±na½, lokuttara½ nibb±ne tathalakkhaº³panijjh±naµµhena jh±na½. Idha pana gotrabhun±pi s±dh±raºa½ lakkhaº³panijjh±naµµha½ an±masitv± as±dh±raºena kilesajh±panaµµhena jh±na½ vutta½. Vimokkhaµµho panettha nibb±n±rammaºe suµµhu adhimuccanaµµho kilesehi ca suµµhu muccanaµµho. Sam±dahitv± yath± ce vipassat²ti appan³pac±rakhaºikasam±dh²na½ aññatarena sam±dhin± paµhama½ cittasam±dh±na½ katv± pacch± yath± vipassati ca. Samuccayattho ce-saddo vipassana½ samuccinoti. Vipassam±no tath± ce sam±daheti vipassan± n±mes± l³khabh³t± nirass±d±, samatho ca n±ma siniddhabh³to sa-ass±do. Tasm± t±ya l³khabh³ta½ citta½ sinehetu½ vipassam±no tath± ca sam±dahe. Vipassam±no puna sam±dhi½ pavisitv± cittasam±dh±nañca tatheva kareyya, yatheva vipassananti attho. Idha ce-saddo sam±dahana½ samuccinoti. Ubhayatth±pi g±th±bandh±nuvattanena ce-k±ro kato, attho pana ca-k±rattho eva. Vipassan± ca samatho tad± ah³ti yasm± samathavipassan±na½ yuganaddhabh±ve sati ariyamaggap±tubh±vo hoti, tasm± ariyamaggajananasamatthatt± yad± tadubhayasam±yogo hoti, tad± vipassan± ca samatho ca ahu, samathavipassan± bh³t± n±ma hot²ti attho. T± ca samathavipassan± ariyamagg±bhimukh²k±le ca maggakkhaºe ca sam±nabh±g± yuganaddh± vattare sam±no samo bh±go koµµh±so etesanti sam±nabh±g±, yuge naddh± viy±ti yuganaddh±, aññamañña½ anativattanaµµhena samadhur± samabal±ti attho. Vitth±ro panassa yuganaddhakath±ya½ ±vibhavissati. Dukkh± saªkh±r± sukho, nirodho iti dassana½. Dubhato vuµµhit± paññ±, phasseti amata½ padanti dukkh± saªkh±r±, sukho nirodho nibb±nanti paµipannassa tato nibb±nadassana½ ariyamaggañ±ºa½ dubhato vuµµhit± paññ± n±ma. S± eva ca paññ± amata½ pada½ nibb±na½ ±rammaºaphusanena phusati, paµilabhat²ti attho. Nibb±nañhi atappakaµµhena amatasadisanti amata½, n±ssa mata½ maraºa½ vayo atth²tipi amata½, pubbabh±gato paµµh±ya mahat± uss±hena mahatiy± paµipad±ya pajjati paµipajj²yat²ti padanti vuccati. Vimokkhacariya½ j±n±t²ti vimokkhapavatti½ asammohavasena j±n±ti, paccavekkhaºavasena j±n±ti. “Dubhato vuµµh±no vimokkho, dubhato vuµµh±n± catt±ro vimokkh±, dubhato vuµµh±n±na½ anulom± catt±ro vimokkh±, dubhato vuµµh±napaµippassaddhi catt±ro vimokkh±”ti hi upari vimokkhakath±ya½yeva (paµi. ma. 1.209 ±dayo) ±gat± vimokkhacariy± veditabb±. Tesa½ vitth±ro tattheva ±gato. N±nattekattakovidoti tesa½ vimokkh±na½ n±n±bh±ve ekabh±ve ca kusalo. Dubhato vuµµh±navimokkhavasena hi tesa½ ekatta½, catu-ariyamaggavasena n±natta½, ekekass±pi v± ariyamaggassa anupassan±bhedena n±natta½, ariyamaggabh±vena ekatta½ veditabba½. Dvinna½ ñ±º±na½ kusalat±ti dassanasaªkh±tassa ca bh±van±saªkh±tassa c±ti imesa½ dvinna½ ñ±º±na½ kusalat±ya. Dassananti hi sot±pattimaggo. So hi paµhama½ nibb±nadassanato dassananti vutto. Gotrabhu pana kiñc±pi paµhamatara½ nibb±na½ passati, yath± pana rañño santika½ kenacideva karaº²yena ±gato puriso d³ratova rathik±ya caranta½ hatthikkhandhagata½ r±j±na½ disv±pi “diµµho te r±j±”ti puµµho disv± kattabbakiccassa akatatt± “na pass±m²”ti ±ha, evameva nibb±na½ disv± kattabbassa kilesappah±nass±bh±v± na “dassanan”ti vuccati. Tañhi ñ±ºa½ maggassa ±vajjanaµµh±ne tiµµhati. Bh±van±ti sesamaggattaya½. Tañhi paµhamamaggena diµµhasmi½yeva dhamme bh±van±vasena uppajjati, na adiµµhapubba½ kiñci passati, tasm± “bh±van±”ti vuccati. Heµµh± pana bh±van±maggassa apariniµµhitatt± “dvinna½ ñ±º±nan”ti avatv± sot±pattisakad±g±mi-an±g±mimaggal±bhino sandh±ya “jh±navimokkhe kusalat±”ti vutta½, arahattamaggal±bhino pana bh±van±maggassa pariniµµhitatt± “dvinna½ ñ±º±na½ kusalat±”ti vuttanti veditabba½.
Maggañ±ºaniddesavaººan± niµµhit±.