Vir±gakath±vaººan±

28. Id±ni maggapayojanapariyos±n±ya mett±kath±ya anantara½ kathit±ya vir±gasaªkh±tamaggapubbaªgam±ya vir±gakath±ya apubbatth±nuvaººan±. Tattha paµhama½ t±va “nibbinda½ virajjati vir±g± vimuccat²”ti (mah±va 23) vutt±na½ dvinna½ suttantapad±na½ attha½ niddisituk±mena vir±go maggo, vimutti phalanti uddeso µhapito. Tattha paµhama½ vacanattha½ t±va niddisituk±mo katha½ vir±go maggoti-±dim±ha. Tattha virajjat²ti viratt± hoti. Ses±ni maggañ±ºaniddese vuttatth±ni. Vir±goti yasm± samm±diµµhi virajjati, tasm± vir±go n±m±ti attho So ca vir±go yasm± vir±g±rammaºo…pe… vir±ge patiµµhito, tasm± ca vir±goti eva½ “vir±g±rammaºo”ti-±d²na½ pañcanna½ vacan±na½ sambandho veditabbo. Tattha vir±g±rammaºoti nibb±n±rammaºo. Vir±gagocaroti nibb±navisayo. Vir±ge samud±gatoti nibb±ne samuppanno. Vir±ge µhitoti pavattivasena nibb±ne µhito. Vir±ge patiµµhitoti anivattanavasena nibb±ne patiµµhito.
Nibb±nañca vir±goti nibb±na½ vir±gahetutt± vir±go. Nibb±n±rammaºat±j±t±ti nibb±n±rammaºe j±t±, nibb±n±rammaºabh±vena v± j±t±. Te maggasampayutt± sabbeva phass±dayo dhamm± virajjanaµµhena vir±g± hont²ti vir±g± n±ma honti. Sahaj±t±n²ti samm±diµµhisahaj±t±ni samm±saªkapp±d²ni satta maggaªg±ni. Vir±ga½ gacchant²ti vir±go maggoti vir±ga½ nibb±na½ ±rammaºa½ katv± gacchant²ti vir±g±rammaºatt± vir±go n±ma, magganaµµhena maggo n±ma hot²ti attho. Ekekampi maggaªga½ maggoti n±ma½ labhati. Iti ekekassa aªgassa maggatte vutte samm±diµµhiy±pi maggatta½ vuttameva hoti. Tasm±yeva ca etena maggen±ti aµµha maggaªg±ni gahetv± vutta½. Buddh± c±ti paccekabuddh±pi saªgahit±. Tepi hi “dveme, bhikkhave, buddh± tath±gato ca araha½ samm±sambuddho paccekabuddho c±”ti (a. ni. 2.57) vuttatt± buddh±yeva Agatanti anamatagge sa½s±re agatapubba½. Disanti sakal±yapaµipattiy± dissati apadissati abhisandah²yat²ti dis±, sabbabuddhehi v± parama½ sukhanti dissati apadissati kath²yat²ti dis± sabbadukkha½ v± dissanti vissajjenti ujjhanti et±y±ti dis±. Ta½ disa½. Aµµhaªgiko maggoti ki½ vutta½ hoti? Yo so aµµhaªgiko dhammasam³ho, so etena nibb±na½ gacchant²ti gamanaµµhena maggo n±m±ti vutta½ hoti. Puthusamaºabr±hmaº±na½ parappav±d±nanti visu½ visu½ samaº±na½ br±hmaº±nañca ito aññaladdhik±na½. Aggoti tesa½ sesamagg±na½ visiµµho. Seµµhoti sesamaggato ativiya pasa½san²yo. Mokkhoti mukhe s±dhu, sesamagg±na½ abhimukhe ayameva s±dh³ti attho. Uttamoti sesamagge ativiya uttiººo. Pavaroti sesamaggato n±nappak±rehi sa½bhajan²yo. It²ti k±raºatthe nip±to. Tasm± bhagavat± “magg±na½ aµµhaªgiko seµµho”ti vuttoti adhipp±yo. Vuttañhi bhagavat±–
“Magg±naµµhaªgiko seµµho, sacc±na½ caturo pad±;
vir±go seµµho dhamm±na½, dvipad±nañca cakkhum±”ti. (Dha. pa. 273).
Ta½ idha vicchinditv± “magg±na½ aµµhaªgiko seµµho”ti vutta½. Sesav±resupi imin± ca nayena heµµh± vuttanayena ca attho veditabbo.
Dassanavir±goti-±d²su dassanasaªkh±to vir±go dassanavir±go. Indriyaµµhato balassa visiµµhatt± idha indriyato bala½ paµhama½ vuttanti veditabba½. ¾dhipateyyaµµhena indriy±n²ti-±di indriy±d²na½ atthavibh±van±, na vir±gassa. Tathaµµhena sacc±ti saccañ±ºa½ veditabba½. S²lavisuddh²ti samm±v±c±kammant±j²v±. Cittavisuddh²ti samm±sam±dhi. Diµµhivisuddh²ti samm±diµµhisaªkapp±. Vimuttaµµhen±ti ta½ta½maggavajjhakilesehi muttaµµhena. Vijj±ti samm±diµµhi. Vimutt²ti samucchedavimutti. Amatogadha½ nibb±na½ pariyos±naµµhena maggoti maggaphalapaccavekkhaº±hi magg²yat²ti maggo.
Imasmi½ vir±ganiddese vutt± dhamm± sabbepi maggakkhaºeyeva. Vimuttiniddese phalakkhaºe. Tasm± chandamanasik±r±pi maggaphalasampayutt±.
29. Vir±ganiddese vuttanayeneva vimuttiniddesepi attho veditabbo. Phala½ panettha paµippassaddhivimuttatt± vimutti, nibb±na½ nissaraºavimuttatt± vimutti. “Sahaj±t±ni sattaªg±n²”ti-±d²ni vacan±ni idha na labbhant²ti na vutt±ni. Saya½ phalavimuttatt± paricc±gaµµhena vimutt²ti ettakameva vutta½. Sesa½ vuttanayamev±ti.

Vir±gakath±vaººan± niµµhit±.