1. Suttantaniddesavaººan±

2. Tassa suttantassa niddesakath±ya tattha j±te dhammeti tasmi½ sam±dhismi½ j±te cittacetasike dhamme. Aniccato anupassanaµµhen±ti-±din± vipassan±ya bheda½ dasseti. Samm±diµµhi maggoti samm±diµµhisaªkh±to maggo. Aµµhasu maggaªgesu ekekopi hi maggoti vuccati.¾sevat²ti sot±pattimaggavasena. Bh±vet²ti sakad±g±mimaggupp±danena. Bahul²karot²ti an±g±mi-arahattamaggupp±danena. Imesa½ tiººa½ avatth±bhedepi sati ±vajjan±d²na½ s±dh±raºatt± sadisameva vissajjana½ kata½.
3. ¾lokasaññ±paµinissagg±nupassan±na½ antar±peyy±le avikkhep±d²ni ca jh±na sam±pattikasiº±nussati-asubh± ca d²gha½ ass±s±d²ni ca ±nantarikasam±dhiñ±ºaniddese (paµi. ma. 1.80-81) niddiµµhatt± saªkhitt±ni. Tattha ca avikkhepavasen±ti pubbabh±g±vikkhepavasena gahetabba½. Anicc±nupass² ass±savasen±ti-±dike suddhavipassan±vasena vuttacatukke pana taruºavipassan±k±le vipassan±sampayuttasam±dhipubbaªgam± balavavipassan± veditabb±.
4. Vipassan±pubbaªgamav±re paµhama½ aniccatoti-±din± ±rammaºa½ aniyametv± vipassan± vutt±, pacch± r³pa½ aniccatoti-±din± ±rammaºa½ niyametv± vutt±. Tattha j±t±nanti tass± vipassan±ya j±t±na½ cittacetasik±na½ dhamm±na½. Vosagg±rammaºat±ti ettha vosaggo nibb±na½. Nibb±nañhi saªkhatavosaggato paricc±gato “vosaggo”ti vutto. Vipassan± ca ta½sampayuttadhamm± ca nibb±naninnat±ya ajjh±sayavasena nibb±ne patiµµhitatt± nibb±napatiµµh± nibb±n±rammaº±. Patiµµh±pi hi ±lamb²yat²ti ±rammaºa½ n±ma hoti, nibb±ne patiµµhaµµheneva nibb±n±rammaº±. Aññattha p±¼iyampi hi patiµµh± “±rammaºan”ti vuccanti. Yath±ha– “seyyath±pi, ±vuso, na¼±g±ra½ v± tiº±g±ra½ v± sukkha½ ko¼±pa½ terovassika½ puratthim±ya cepi dis±ya puriso ±ditt±ya tiºukk±ya upasaªkameyya, labhetha aggi ot±ra½, labhetha aggi ±rammaºan”ti-±di (sa½. ni. 4.243). Tasm± tattha j±t±na½ dhamm±na½ vosagg±rammaºat±ya nibb±napatiµµh±bh±vena hetubh³tena upp±dito yo cittassa ekaggat±saªkh±to upac±rappan±bhedo avikkhepo, so sam±dh²ti vipassan±to pacch± upp±dito nibbedhabh±giyo sam±dhi niddiµµho hoti. Tasm±yeva hi iti paµhama½ vipassan±, pacch± samathoti vutta½.
5. Yuganaddhaniddese yasm± heµµh± suttantavaººan±ya½ vutto yuganaddhakkamo purimadvayaniddesanayeneva p±kaµo, maggakkhaºe yuganaddhakkamo pana na p±kaµo, tasm± pubbabh±ge anekantika½ yuganaddhabh±vana½ avatv± maggakkhaºe ekantena labbham±nayuganaddhabh±vanameva dassento so¼asahi ±k±reh²ti-±dim±ha. Tattha ±rammaºaµµhen±ti-±d²su sattarasasu ±k±resu ante uddiµµha½ yuganaddha½ m³lapadena ekaµµhatt± ta½ vippah±ya ses±na½ vasena “so¼asah²”ti vutta½. ¾rammaºaµµhen±ti ±lambanaµµhena, ±rammaºavasen±ti attho. Eva½ sesesupi. Gocaraµµhen±ti ±rammaºaµµhepi sati nissayitabbaµµh±naµµhena. Pah±naµµhen±ti pajahanaµµhena. Paricc±gaµµhen±ti pah±nepi sati puna an±diyanena paricc±gaµµhena. Vuµµh±naµµhen±ti uggamanaµµhena. Vivaµµanaµµhen±ti uggamanepi sati apunar±vaµµanena nivattanaµµhena. Santaµµhen±ti nibbutaµµhena. Paº²taµµhen±ti nibbutaµµhepi sati uttamaµµhena, atappakaµµhena v±. Vimuttaµµhen±ti bandhan±pagataµµhena. An±savaµµhen±ti bandhanamokkhepi sati ±rammaºa½ katv± pavattam±n±savavirahitaµµhena. Taraºaµµhen±ti anos²ditv± pilavanaµµhena, atikkamanaµµhena v±. Animittaµµhen±ti saªkh±ranimittavirahitaµµhena. Appaºihitaµµhen±ti paºidhivirahitaµµhena. Suññataµµhen±ti abhinivesavirahitaµµhena. Ekarasaµµhen±ti ekakiccaµµhena. Anativattanaµµhen±ti aññamañña½ anatikkamanaµµhena. Yuganaddhaµµhen±ti yugalakaµµhena.
Uddhacca½ pajahato, avijja½ pajahatoti yogino tassa tassa paµipakkhappah±navasena vutta½. Nirodho cettha nibb±nameva. Aññamañña½ n±tivattant²ti samatho ce vipassana½ ativatteyya, l²napakkhikatt± samathassa citta½ kosajj±ya sa½vatteyya. Vipassan± ce samatha½ ativatteyya, uddhaccapakkhikatt± vipassan±ya citta½ uddhacc±ya sa½vatteyya. Tasm± samatho ca vipassana½ anativattam±no kosajjap±ta½ na karoti, vipassan± samatha½ anativattam±n± uddhaccap±ta½ na karoti. Samatho sama½ pavattam±no vipassana½ uddhaccap±tato rakkhati, vipassan± sama½ pavattam±n± samatha½ kosajjap±tato rakkhati. Evamime ubho aññamañña½ anativattanakiccena ekakicc±, sam± hutv± pavattam±nena aññamañña½ anativattam±n± atthasiddhikar± honti. Tesa½ maggakkhaºe yuganaddhatta½ vuµµh±nag±minivipassan±kkhaºe yuganaddhatt±yeva hoti. Pah±naparicc±gavuµµh±navivaµµanakaraº±na½ maggakiccavasena vuttatt± sakalassa maggakiccassa dassanattha½ uddhaccasahagatakiles± ca khandh± ca avijj±sahagatakiles± ca khandh± ca niddiµµh±. Ses±na½ na tath± vuttatt± paµipakkhadhammamattadassanavasena uddhacc±vijj± eva niddiµµh±. Vivaµµatoti nivattantassa.
Sam±dhi k±m±sav± vimutto hot²ti sam±dhissa k±macchandapaµipakkhatt± vutta½. R±gavir±g±ti r±gassa vir±go samatikkamo etiss± atth²ti r±gavir±g±, “r±gavir±gato”ti nissakkavacana½ v±. Tath± avijj±vir±g±. Cetovimutt²ti maggasampayutto sam±dhi. Paññ±vimutt²ti maggasampayutt± paññ±. Taratoti tarantassa. Sabbapaºidh²h²ti r±gadosamohapaºidh²hi, sabbapatthan±hi v±. Eva½ cuddasa ±k±re vissajjitv± ekarasaµµhañca anativattanaµµhañca avibhajitv±va imehi so¼asahi ±k±reh²ti ±ha. Kasm±? Tesa½ cuddasanna½ ±k±r±na½ ekekassa avas±ne “ekaras± honti, yuganaddh± honti, aññamañña½ n±tivattant²”ti niddiµµhatt± te dvepi ±k±r± niddiµµh±va honti. Tasm± “so¼asah²”ti ±ha. Yuganaddhaµµho pana uddesepi na bhaºitoyev±ti.