8. Vipall±sakath±
Vipall±sakath±vaººan±
236. Id±ni tassa kammassa paccayabh³te vipall±se dassentena kathit±ya suttantapubbaªgam±ya vipall±sakath±ya apubbatth±nuvaººan±. Suttante t±va saññ±vipall±s±ti saññ±ya vipallatthabh±v± vipar²tabh±v±, vipar²tasaññ±ti attho. Sesadvayesupi eseva nayo. Cittakiccassa dubbalaµµh±ne diµµhivirahit±ya akusalasaññ±ya sakakiccassa balavak±le saññ±vipall±so. Diµµhivirahitasseva akusalacittassa sakakiccassa balavak±le cittavipall±so. Diµµhisampayutte citte diµµhivipall±so. Tasm± sabbadubbalo saññ±vipall±so, tato balavataro cittavipall±so, sabbabalavataro diµµhivipall±so. Aj±tabuddhid±rakassa kah±paºadassana½ viya hi saññ± ±rammaºassa upaµµh±n±k±ramattaggahaºato. G±mikapurisassa kah±paºadassana½ viya citta½ lakkhaºapaµivedhass±pi samp±panato. Kamm±rassa mah±saº¹±sena ayogahaºa½ viya diµµhi abhinivissa par±masanato. Anicce niccanti saññ±vipall±soti anicce vatthusmi½ “nicca½ idan”ti eva½ gahetv± uppajjanakasaññ± saññ±vipall±so. Imin± nayena sabbapadesu attho veditabbo. Na saññ±vipall±so na cittavipall±so na diµµhivipall±soti cat³su vatth³su dv±dasanna½ vipall±sagg±h±na½ abh±v± y±th±vaggahaºa½ vutta½. G±th±su anattani ca att±ti anattani att±ti eva½saññinoti attho. Micch±diµµhihat±ti na kevala½ saññinova, saññ±ya viya uppajjam±n±ya micch±diµµhiy±pi hat±. Khittacitt±ti saññ±diµµh²hi viya uppajjam±nena khittena vibbhantena cittena samann±gat±. Visaññinoti desan±mattameta½, vipar²tasaññ±cittadiµµhinoti attho. Atha v± saññ±pubbaªgamatt± diµµhiy± paµhama½ cat³hi padehi saññ±vipall±so vutto, tato micch±diµµhihat±ti diµµhivipall±so, khittacitt±ti cittavipall±so. Visaññinoti t²hi vipall±sagg±hehi pakatisaññ±virahit± moha½ gat± “mucchito visavegena, visaññ² samapajjath±”ti-ettha (j±. 2.22.328) viya. Te yogayutt± m±rass±ti te jan± satt± m±rassa yoge yutt± n±ma honti. Ayogakkheminoti cat³hi yogehi ²t²hi khema½ nibb±na½ appatt±. Satt± gacchanti sa½s±ranti teyeva puggal± sa½s±ra½ sa½saranti. Kasm±? J±timaraºag±mino hi te, tasm± sa½sarant²ti attho. Buddh±ti catusaccabuddh± sabbaññuno. K±lattayas±dh±raºavasena bahuvacana½. Lokasminti ok±saloke. Pabhaªkar±ti lokassa paññ±loka½ kar±. Ima½ dhamma½ pak±sent²ti vipall±sappah±na½ dhamma½ jotenti. Dukkh³pasamag±minanti dukkhav³pasama½ nibb±na½ gacchanta½. Tesa½ sutv±n±ti tesa½ buddh±na½ dhamma½ sutv±na. Sappaññ±ti bhabbabh³t± paññavanto. Sacitta½ paccaladdh³ti vipall±savajjita½ sakacitta½ paµilabhitv±. Paµi-aladdh³ti padacchedo. Atha v± paµilabhi½su paµi-aladdhunti padacchedo. Aniccato dakkhunti aniccavaseneva addasa½su. Anattani anatt±ti anatt±na½ anatt±ti addakkhu½. Atha v± anattani vatthusmi½ att± natth²ti addakkhu½. Samm±diµµhisam±d±n±ti gahitasamm±dassan±. Sabba½ dukkha½ upaccagunti sakala½ vaµµadukkha½ samatikkant±. Pah²n±pah²napucch±ya diµµhisampannass±ti sot±pannassa. Dukkhe sukhanti saññ± uppajjati. Citta½ uppajjat²ti mohak±lussiyassa appah²natt± saññ±matta½ v± cittamatta½ v± uppajjati, an±g±missapi uppajjati, ki½ pana sot±pannassa. Ime dve arahatoyeva pah²n±. Asubhe subhanti saññ± uppajjati. Citta½ uppajjat²ti sakad±g±missapi uppajjati, ki½ pana sot±pannassa. Ime dve an±g±missa pah²n±ti aµµhakath±ya½ vutta½. Tasm± ida½ dvaya½ sot±pannasakad±g±mino sandh±ya vuttanti veditabba½. An±g±mino k±mar±gassa pah²natt± “asubhe subhan”ti saññ±cittavipall±s±nañca pah±na½ vuttanti veditabba½. Dv²su vatth³s³ti-±d²hi padehi pah²n±pah²ne nigametv± dasseti. Tattha “anicce niccan”ti, “anattani att±”ti imesu dv²su vatth³su cha vipall±s± pah²n±. “Dukkhe sukhan”ti, “asubhe subhan”ti imesu dv²su vatth³su dve diµµhivipall±s± pah²n±. Kesuci potthakesu dveti paµhama½ likhita½, pacch± ch±ti. Cat³su vatth³s³ti catt±ri ekato katv± vutta½. Aµµh±ti dv²su cha, dv²su dveti aµµha. Catt±roti dukkh±subhavatth³su ekekasmi½ dve dve saññ±cittavipall±s±ti catt±ro. Kesuci potthakesu “cha dv²s³”ti vuttaµµh±nesupi evameva likhitanti.
Vipall±sakath±vaººan± niµµhit±.