5. Indriyasamodh±navaººan±
204. Id±ni sam±dhi½ bh±vayato vipassana½ bh±vayato ca indriyasamodh±na½ dassetuk±mo paµhama½ t±va upaµµh±nakosallappabheda½ niddisitu½ puthujjano sam±dhi½ bh±ventoti-±dim±ha. Tattha puthujjano sam±dhi½ bh±ventoti nibbedhabh±giya½ sam±dhi½ bh±vento. Sekkhassa v²tar±gassa ca pana lokuttaropi sam±dhi labbhati. ¾vajjitatt±ti kasiº±dinimittassa ±vajjitatt±, kasiº±diparikamma½ katv± tattha upp±ditanimittatt±ti vutta½ hoti. ¾rammaº³paµµh±nakusaloti tassa upp±ditassa nimittasseva upaµµh±ne kusalo. Samathanimitt³paµµh±nakusaloti acc±raddhav²riyat±d²hi uddhate citte passaddhisam±dhi-upekkh±sambojjhaªgabh±van±vasena cittopasamanimittassa upaµµh±ne kusalo. Paggahanimitt³paµµh±nakusaloti atisithilav²riyat±d²hi l²ne citte dhammavicayav²riyap²tisambojjhaªgabh±van±vasena cittapaggahanimittassa upaµµh±ne kusalo. Avikkhep³paµµh±nakusaloti anuddhat±l²nacittassa sampayuttassa sam±dhissa upaµµh±ne kusalo. Obh±s³paµµh±nakusaloti paññ±payogamandat±ya nirass±de citte aµµhasa½vegavatthupaccavekkhaºena citta½ sa½vejetv± ñ±ºobh±sassa upaµµh±ne kusalo. Aµµha sa½vegavatth³ni n±ma j±tijar±by±dhimaraº±ni catt±ri, ap±yadukkha½ pañcama½, at²te vaµµam³laka½ dukkha½, an±gate vaµµam³laka½ dukkha½, paccuppanne ±h±rapariyeµµhim³laka½ dukkhanti. Sampaha½san³paµµh±nakusaloti upasamasukh±nadhigamena nirass±de citte buddhadhammasaªghaguº±nussaraºena citta½ pas±dento sampaha½sanassa upaµµh±ne kusalo. Upekkh³paµµh±nakusaloti uddhat±didosavirahite citte niggahapaggah±d²su by±p±r±bh±vakaraºena upekkh±ya upaµµh±ne kusalo. Sekkhoti tisso sikkh± sikkhat²ti sekkho. Ekatt³paµµh±nakusaloti sakk±yadiµµh±d²na½ pah²natt± nekkhamm±dino ekattassa upaµµh±ne kusalo. V²tar±goti sabbaso pah²nar±gatt± v²tar±go kh²º±savo. ѱº³paµµh±nakusaloti arah± dhammesu vigatasammohatt± tattha tattha asammohañ±ºassa upaµµh±ne kusalo. Vimutt³paµµh±nakusaloti arahattaphalavimuttiy± upaµµh±ne kusalo. Vimutt²ti hi sabbakilesehi vimuttatt± arahattaphalavimutti adhippet±. 205. Vipassan±bh±van±ya upaµµh±n±nupaµµh±nesu aniccatoti-±d²ni niccatoti-±d²ni ca s²lakath±ya½ vuttanayeneva veditabb±ni. P±µhato pana “±y³han±nupaµµh±nakusalo vipariº±m³paµµh±nakusalo animitt³paµµh±nakusalo nimitt±nupaµµh±nakusalo appaºihit³paµµh±nakusalo paºidhi-anupaµµh±nakusalo abhinives±nupaµµh±nakusalo”ti etesu s±mivacanena sam±sapadacchedo k±tabbo. Sesesu pana nissakkavacanena p±µho. 206. Suññat³paµµh±nakusaloti panettha suññato upaµµh±nakusaloti v± suññat±ya upaµµh±nakusaloti v± padacchedo k±tabbo. Yasm± pana nibbid±vir±ganirodhapaµinissagg±nupassan± adhipaññ±dhammavipassan± yath±bh³tañ±ºadassana½ paµisaªkh±nupassan± vivaµµan±nupassan±ti im± aµµha mah±vipassan± attano sabh±vavisesena visesit±, na ±rammaºavisesena, tasm± im±sa½ aµµhanna½ “aniccato upaµµh±nakusalo hot²”ti-±d²ni vacan±ni viya “nibbid±to upaµµh±nakusalo hot²”ti-±d²ni vacan±ni na yujjanti. Tasm± eva im± aµµha na yojit±. ¾d²nav±nupassan± pana “suññat³paµµh±nakusalo hoti, abhinives±nupaµµh±nakusalo hot²”ti imin± yugalakavacaneneva atthato “±d²navato upaµµh±nakusalo hoti, ±lay±bhinives±nupaµµh±nakusalo hot²”ti yojit±va hot²ti sar³pena na yojit±. Iti purim± ca aµµha, ayañca ±d²nav±nupassan±ti aµµh±rasasu mah±vipassan±su im± nava ayojetv± itar± eva nava yojit±ti veditabb±. ѱº³paµµh±nakusaloti sekkho vipassan³pakkiles±na½ abh±vato vipassan±bh±van±ya ñ±ºassa upaµµh±ne kusalo. Sam±dhibh±van±ya pana nikantisabbh±vato ñ±º³paµµh±ne kusaloti na vutto. Visaññog³paµµh±nakusaloti “k±mayogavisaññogo bhavayogavisaññogo diµµhiyogavisaññogo avijj±yogavisaññogo”ti (d². ni. 3.312) catudh± vuttassa visaññogassa upaµµh±ne kusalo. Saññog±nupaµµh±nakusaloti k±mayogabhavayogadiµµhiyog±vijj±yogavasena catudh± vuttassa saññogassa anupaµµh±ne kusalo. Nirodh³paµµh±nakusaloti “puna capara½, bhikkhave, kh²º±savassa bhikkhuno nibb±naninna½ citta½ hoti nibb±napoºa½ nibb±napabbh±ra½ vivekaµµha½ nekkhamm±bhirata½ byant²bh³ta½ sabbaso ±savaµµh±niyehi dhammeh²”ti (a. ni. 10.90; paµi. ma. 2.44 atthato sam±na½) vuttakh²º±savabalavasena nibb±naninnacittatt± kh²º±savova nirodhasaªkh±tassa nibb±nassa upaµµh±ne kusalo. ¾rammaº³paµµh±nakusalavasen±ti-±d²su kusalanti ñ±ºa½. ѱºampi hi kusalapuggalayogato kusala½ yath± paº¹itapuggalayogato “paº¹it± dhamm±”ti (dha. sa. dukam±tik± 103). Tasm± kosallavasen±ti attho. 207. Id±ni catusaµµhiy± ±k±reh²ti-±di ñ±ºakath±ya½ (paµi. ma. 1.107) vuttampi indriyakath±sambandhena idh±netv± vutta½. Ta½ heµµh± vuttanayeneva veditabba½. 208. Puna samantacakkhusambandhena indriyavidh±na½ vattuk±mo na tassa addiµµhamidhatthi kiñc²ti-±dim±ha. Tattha samantacakkh³ti sabbaññutaññ±ºa½. Paññindriyassa vasen±ti-±din± pañcanna½ indriy±na½ aviyogita½ dasseti. Saddahanto paggaºh±t²ti-±d²hi ekekindriyam³lakehi pañcahi catukkehi pañcanna½ indriy±na½ ninnapayogak±le v± maggakkhaºe v± ekarasabh±va½ aññamaññapaccayabh±vañca dasseti. Saddahitatt± paggahitanti-±d²hi ekekindriyam³lakehi pañcahi catukkehi pañcanna½ indriy±na½ nibbattik±le v± phalak±le v± ekarasabh±va½ aññamaññapaccayabh±vañca dasseti. Puna buddhacakkhusambandhena indriyavidh±na½ vattuk±mo ya½ buddhacakkh³ti-±dim±ha Tattha buddhacakkh³ti indriyaparopariyattañ±ºa½ ±say±nusayañ±ºañca. Buddhañ±ºanti ca ida½ tadeva dvaya½, sesa½ heµµh± vuttatthamev±ti.
Indriyasamodh±navaººan± niµµhit±.
Saddhammappak±siniy± paµisambhid±magga-aµµhakath±ya
Indriyakath±vaººan± niµµhit±.