Namo tassa bhagavato arahato samm±sambuddhassa.
Khuddakanik±ye
Therag±th±-aµµhakath±
(Dutiyo bh±go)
4. Catukkanip±to
1. N±gasam±lattherag±th±vaººan±
Alaªkat±ti-±dik± ±yasmato n±gasam±lattherassa g±th±. K± uppatti? Ayampi padumuttarassa bhagavato k±le kulagehe nibbattitv± viññuta½ patto gimhasamaye s³riy±tapasantatt±ya bh³miy± gacchanta½ satth±ra½ disv± pasannam±naso chatta½ ad±si. So tena puññakammena devamanussesu sa½saranto imasmi½ buddhupp±de sakyar±jakule nibbattitv± n±gasam±loti laddhan±mo vayappatto ñ±tisam±game paµiladdhasaddho pabbajitv± kiñci k±la½ bhagavato upaµµh±ko ahosi. So ekadivasa½ nagara½ piº¹±ya paviµµho alaªkatapaµiyatta½ aññatara½ naccaki½ mah±pathe t³riyesu vajjantesu naccanti½ disv±, “aya½ cittakiriyav±yodh±tuvipph±ravasena karajak±yassa tath± tath± parivatti, aho anicc± saªkh±r±”ti khayavaya½ paµµhapetv± vipassana½ ussukk±petv± arahatta½ p±puºi. Tena vutta½ apad±ne (apa. thera 2.46.37-48)–
“Aªg±raj±t± pathav², kukku¼±nugat± mah²;
padumuttaro bhagav±, abbhok±samhi caªkami.
“Paº¹ara½ chattam±d±ya, addh±na½ paµipajjaha½;
tattha disv±na sambuddha½, vitti me upapajjatha.
“Mar²ciyotthaµ± bh³mi, aªg±r±va mah² aya½;
upahanti mah±v±t±, sar²rass±sukhepan±.
“S²ta½ uºha½ vihananta½, v±t±tapaniv±raºa½;
paµiggaºha ima½ chatta½, phassayiss±mi nibbuti½.
“Anukampako k±ruºiko, padumuttaro mah±yaso;
mama saªkappamaññ±ya, paµiggaºhi tad± jino.
“Ti½sakapp±ni devindo, devarajjamak±rayi½;
sat±na½ pañcakkhattuñca, cakkavatt² ahosaha½.
“Padesarajja½ vipula½, gaºan±to asaªkhiya½;
anubhomi saka½ kamma½, pubbe sukatamattano.
“Aya½ me pacchim± j±ti, carimo vattate bhavo;
ajj±pi setacchatta½ me, sabbak±la½ dhar²yati.
“Satasahassito kappe, ya½ chattamadadi½ tad±;
duggati½ n±bhij±n±mi, chattad±nassida½ phala½.
“Kiles± jh±pit± mayha½…pe… kata½ buddhassa s±sanan”ti;
arahatta½ pana patv±– 267. “alaªkat± suvasan±, m±lin² candanussad±;
majjhe mah±pathe n±r², t³riye naccati naµµak².
268. “Piº¹ik±ya paviµµhoha½, gacchanto na½ udikkhisa½;
alaªkata½ suvasana½, maccup±sa½va o¹¹ita½.
269. “Tato me manas²k±ro, yoniso udapajjatha;
±d²navo p±turahu, nibbid± samatiµµhatha.
270. “Tato citta½ vimucci me, passa dhammasudhammata½;
tisso vijj± anuppatt±, kata½ buddhassa s±sanan”ti.–
Cat³hi g±th±hi attano paµipattikittanamukhena añña½ by±k±si.
Tattha alaªkat±ti hatth³pag±di-±bharaºehi alaªkatagatt±. Suvasan±ti sundaravasan± sobhanavatthanivatth±. M±lin²ti m±l±dh±rin² pi¼andhitapuppham±l±. Candanussad±ti candan±nulepalittasar²r±. Majjhe mah±pathe n±r², t³riye naccati naµµak²ti yath±vuttaµµh±ne ek± n±r² naµµak² n±µakitth² nagarav²thiy± majjhe pañcaªgike t³riye vajjante naccati, yath±paµµhapita½ nacca½ karoti. Piº¹ik±y±ti bhikkh±ya. Paviµµhohanti nagara½ paviµµho aha½. Gacchanto na½ udikkhisanti nagarav²thiya½ gacchanto parissayapariharaºattha½ v²thi½ olokento ta½ naµµaki½ olokesi½. Ki½ viya? Maccup±sa½va o¹¹itanti yath± maccussa maccur±jassa p±sabh³to r³p±diko o¹¹ito loke anuvicaritv± µhito eka½sena satt±na½ anatth±vaho, eva½ s±pi appaµisaªkh±ne µhit±na½ andhaputhujjan±na½ eka½sato anatth±vah±ti maccup±sasadis² vutt±. Tatoti tasm± maccup±sasadisatt±. Meti mayha½. Manas²k±ro yoniso udapajjath±ti “aya½ aµµhisaªgh±to nh±rusambandho ma½sena anupalitto chaviy± paµicchanno asuciduggandhajegucchapaµikk³lo aniccucch±danaparimaddanabhedanaviddha½sanadhammo ²dise vik±re dasset²”ti eva½ yoniso manasik±ro uppajji. ¾d²navo p±turah³ti eva½ k±yassa sabh±v³padh±raºamukhena tassa ca ta½nissit±nañca cittacetasik±na½ udayabbaya½ sarasapabhaªgutañca manasi karoto tesu ca yakkharakkhas±d²su viya bhayato upaµµhahantesu tattha me anek±k±ra-±d²navo doso p±turahosi. Tappaµipakkhato ca nibb±ne ±nisa½so. Nibbid± samatiµµhath±ti nibbindana½ ±d²nav±nupassan±nubh±vasiddha½ nibbid±ñ±ºa½ mama hadaye saºµh±si, muhuttampi tesa½ r³p±r³padhamm±na½ gahaºe citta½ n±hosi, aññadatthu muñcituk±mat±divasena tattha ud±s²nameva j±tanti attho. Tatoti vipassan±ñ±ºato para½. Citta½ vimucci meti lokuttarabh±van±ya vattam±n±ya maggapaµip±µiy± sabbakilesehi mama citta½ vimutta½ ahosi. Etena phaluppatti½ dasseti. Maggakkhaºe hi kiles± vimuccanti n±ma, phalakkhaºe vimutt±ti. Sesa½ vuttanayameva.
N±gasam±lattherag±th±vaººan± niµµhit±.