14. Gotamattherag±th±vaººan±

Sa½saranti ±yasmato gotamattherassa g±th±. K± uppatti? Aya½ kira purimabuddhesu kat±dhik±ro tattha tattha bhave puññ±ni karonto sikhimhi bhagavati parinibbute tassa citaka½ devamanussesu p³jentesu aµµhahi campakapupphehi citaka½ p³jesi. So tena puññakammena devamanussesu sa½saranto imasmi½ buddhupp±de sakyar±jakule nibbattitv± gotamoti gottavaseneva abhilakkhitan±mo vayappatto satthu ñ±tisam±game paµiladdhasaddho pabbajitv± vipassan±ya kamma½ karonto cha¼abhiñño ahosi. Tena vutta½ apad±ne (apa. thera 2.47.6-10)–
“Jh±yam±nassa bhagavato, sikhino lokabandhuno;
aµµha campakapupph±ni, citaka½ abhiropayi½.
“Ekati½se ito kappe, ya½ pupphamabhiropayi½;
duggati½ n±bhij±n±mi, citap³j±yida½ phala½.
“Kiles± jh±pit± mayha½…pe… kata½ buddhassa s±sanan”ti;
cha¼abhiñño pana hutv± vimuttisukhena viharanto ekadivasa½ ñ±takehi “kasm±, bhante, amhe pah±ya pabbajito”ti puµµho sa½s±re attan± anubh³tadukkhañceva id±ni adhigata½ nibb±nasukhañca pak±sento–
258. “sa½sarañhi niraya½ agacchissa½, petalokamagama½ punappuna½;
dukkhamamhipi tiracch±nayoniya½, nekadh± hi vusita½ cira½ may±.
259. “M±nusopi ca bhavobhir±dhito, saggak±yamagama½ saki½ saki½;
r³padh±tusu ar³padh±tusu, nevasaññisu asaññisuµµhita½.
260. “Sambhav± suvidit± as±rak±, saªkhat± pacalit± saderit±;
ta½ viditv± mahamahattasambhava½, santimeva satim± samajjhagan”ti.–

T²hi g±th±hi tesa½ dhamma½ desesi.

Tattha sa½saranti an±dimati sa½s±re sa½saranto kammakilesehi pañcasu gat²su cavanupap±tavasena apar±para½ sa½sarantoti attho. ti nip±tamatta½. Niraya½ agacchissanti sañj²v±dika½ aµµhavidha½ mah±niraya½, kukku¼±dika½ so¼asavidha½ ussadanirayañca paµisandhivasena upagacchi½ “Punappunan”ti ida½ idh±pi ±netabba½ Petalokanti pettivisaya½, khuppip±s±dibheda½ petattabh±vanti attho. Agamanti paµisandhivasena upagacchi½ upapajji½. Punappunanti apar±para½. Dukkhamamhip²ti aññamañña½ tikhiºakas±patod±bhigh±t±didukkhehi dussah±yapi. Liªgavipall±sena heta½ vutta½ “dukkhamamhip²”ti. Tiracch±nayoniyanti migapakkhi-±dibhed±ya tiracch±nayoniya½. Nekadh± h²ti oµµhagoºagadrabh±divasena ceva k±kabal±kakulal±divasena ca anekappak±ra½ anekav±rañca cira½ d²ghamaddh±na½ may± vusita½ nicca½ utrastam±nasat±divasena dukkha½ anubh³ta½. Tiracch±nayoniya½ nibbattasatto mah±m³¼hat±ya ciratara½ tattheva apar±para½ parivattat²ti dassanattha½ idha “ciran”ti vutta½.
M±nusopi ca bhavobhir±dhitoti manussattabh±vopi may± t±disena kusalakammun± samav±yena abhir±dhito s±dhito adhigato. K±ºakacchapopamasuttamettha (ma. ni. 3.252; sa½. ni. 5.1117) ud±haritabba½. Saggak±yamagama½ saki½ sakinti saggagatisaªkh±ta½ k±m±vacaradevak±ya½ saki½ saki½ kad±ci kad±ci upapajjanavasena agacchi½. R³padh±tus³ti puthujjanabhavaggapariyos±nesu r³pabhavesu ar³padh±tus³ti ar³pabhavesu. Nevasaññisu asaññisuµµhitanti r³p±r³padh±t³su ca na kevala½ saññ²su eva, atha kho nevasaññ²n±saññ²su asaññ²su ca upapajja µhita½ may±ti ±netv± yojetabba½. Nevasaññiggahaºena hettha nevasaññ²n±saññ²bhavo gahito. Yadipime dve bhav± r³p±r³padh±tuggahaºeneva gayhanti, ye pana ito b±hirak± tattha niccasaññino bhavavimokkhasaññino ca, tesa½ tass± saññ±ya micch±bh±vadassanattha½ visu½ gahit±ti daµµhabba½.
Eva½ dv²hi g±th±hi bhavam³lassa anupacchinnatt± an±dimati sa½s±re attano vaµµadukkh±nubhava½ dassetv± id±ni tadupacchedena vivaµµasukh±nubhava½ dassento “sambhav±”ti-±din± tatiya½ g±tham±ha. Tattha sambhav±ti bhav±. K±mabhav±dayo eva hi hetupaccayasamav±yena bhavant²ti idha sambhav±ti vutt±. Suvidit±ti vipassan±paññ±sahit±ya maggapaññ±ya suµµhu vidit±. As±rak±ti-±di tesa½ vidit±k±radassana½. Tattha as±rak±ti niccas±r±dis±rarahit±. Saªkhat±ti samecca sambhuyya paccayehi kat±. Pacalit±ti saªkhatatt± eva upp±dajar±d²hi pak±rato calit± anavaµµhit±. Saderit±ti sad± sabbak±la½ bhaªgena erit±, ittar± bhaªgag±mino pabhaªgunoti attho. Ta½ viditv± mahamattasambhavanti ta½ yath±vutta½ saªkhatasabh±va½ attasambhava½ attani sambh³ta½ att±yatta½ issar±divasena apar±yatta½ pariññ±bhisamayavasena aha½ viditv± tappaµipakkhabh³ta½ santimeva nibb±nameva maggapaññ±satiy± satim± hutv± samajjhaga½ adhigacchi½ ariyamaggabh±van±ya anuppattoti. Eva½ thero ñ±tak±na½ dhammadesan±mukhena añña½ by±k±si.

Gotamattherag±th±vaººan± niµµhit±.