12. C³¼aby³hasuttavaººan±

885-6. Saka½saka½diµµhiparibbas±n±ti c³¼aby³hasutta½. K± uppatti? Idampi tasmi½yeva mah±samaye “sabbepi ime diµµhigatik± ‘s±dhur³pamh±’ti bhaºanti, ki½ nu kho s±dhur³p±va ime attanoyeva diµµhiy± patiµµhahanti, ud±hu aññampi diµµhi½ gaºhant²”ti uppannacitt±na½ ekacc±na½ devat±na½ tamattha½ pak±setu½ purimanayeneva nimmitabuddhena att±na½ pucch±petv± vutta½.
Tattha ±dito dvepi g±th± pucch±g±th±yeva. T±su saka½saka½diµµhiparibbas±n±ti attano attano diµµhiy± vasam±n±. Viggayha n±n± kusal± vadant²ti diµµhibalagg±ha½ gahetv±, tattha “kusal±mh±”ti paµij±nam±n± puthu puthu vadanti eka½ na vadanti. Yo eva½ j±n±ti sa vedi dhamma½ ida½ paµikosamakeval² soti tañca diµµhi½ sandh±ya yo eva½ j±n±ti, so dhamma½ vedi. Ida½ pana paµikkosanto h²no hot²ti vadanti. B±loti h²no. Akkusaloti avidv±.
887-8. Id±ni tisso vissajjanag±th± honti. T± purima¹¹hena vuttamattha½ pacchima¹¹hena paµiby³hitv± µhit±. Tena by³hena uttarasuttato ca appakatt± ida½ sutta½ “c³¼aby³han”ti n±ma½ labhati. Tattha parassa ce dhammanti parassa diµµhi½. Sabbeva b±l±ti eva½ sante sabbeva ime b±l± hont²ti adhipp±yo. Ki½ k±raºa½? Sabbevime diµµhiparibbas±n±ti sandiµµhiy± ceva na v²vad±t±. Sa½suddhapaññ± kusal± mut²m±ti sak±ya diµµhiy± na vivad±t± na vod±t± sa½kiliµµh±va sam±n± sa½suddhapaññ± ca kusal± ca mutimanto ca te honti ce. Atha v± “sandiµµhiy± ce pana v²vad±t±” tipi p±µho. Tassattho– sak±ya pana diµµhiy± vod±t± sa½suddhapaññ± kusal± mutimanto honti ce. Na tesa½ koc²ti eva½ sante tesa½ ekopi h²napañño na hoti. Ki½k±raº±? Diµµh² hi tesampi tath± samatt±, yath± itaresanti.
889. Na v±hametanti g±th±ya saªkhepattho– ya½ te mithu dve dve jan± aññamañña½ “b±lo”ti ±hu, aha½ eta½ tathiya½ tacchanti neva br³mi. Ki½k±raº±? Yasm± sabbe te saka½ saka½ diµµhi½ “idameva sacca½ moghamaññan”ti aka½su. Tena ca k±raºena para½ “b±lo”ti dahanti. Ettha ca “tathiyan”ti “kathivan”ti dvepi p±µh±.
890. Yam±h³ti pucch±g±th±ya ya½ diµµhisacca½ tathiyanti eke ±hu.
891. Ekañhi saccanti vissajjanag±th±ya eka½ sacca½ nirodho maggo v±. Yasmi½ paj± no vivade paj±nanti yamhi sacce paj±nanto paj± no vivadeyya. Saya½ thunant²ti attan± vadanti.
892. Kasm± n³ti pucch±g±th±ya pav±diy±seti v±dino. Ud±hu te takkamanussarant²ti te v±dino ud±hu attano takkamatta½ anugacchanti.
893. Na hev±ti vissajjanag±th±ya aññatra saññ±ya nicc±n²ti µhapetv± saññ±mattena niccanti gahitaggahaº±ni. Takkañca diµµh²su pakappayitv±ti attano micch±saªkappamatta½ diµµh²su janetv±. Yasm± pana diµµh²su vitakka½ janent± diµµhiyopi janenti, tasm± niddese vutta½ “diµµhigat±ni janenti sañjanent²”ti-±di (mah±ni. 121).
894-5. Id±ni eva½ n±n±saccesu asantesu takkamattamanussarant±na½ diµµhigatik±na½ vippaµipatti½ dassetu½ “diµµhe sute”ti-±dik± g±th±yo abh±si. Tattha diµµheti diµµha½, diµµhasuddhinti adhipp±yo. Esa nayo sut±d²su. Ete ca niss±ya vim±nadass²ti ete diµµhidhamme nissayitv± suddhibh±vasaªkh±ta½ vim±na½ asamm±na½ passantopi. Vinicchaye µhatv± pahassam±no, b±lo paro akkusaloti c±h±ti eva½ vim±nadass²pi tasmi½ diµµhivinicchaye µhatv± tuµµhij±to h±saj±to hutv± “paro h²no ca avidv± c±”ti eva½ vadatiyeva. Eva½ sante yenev±ti g±th±. Tattha sayamattan±ti sayameva att±na½. Vim±net²ti garahati. Tadeva p±v±ti tadeva vacana½ diµµhi½ vadati, ta½ v± puggala½.
896. Atis±radiµµhiy±ti g±th±yattho– so eva½ t±ya lakkhaº±tis±riniy± atis±radiµµhiy± samatto puººo uddhum±to, tena ca diµµhim±nena matto “paripuººo aha½ keval²”ti eva½ paripuººam±n² sayameva att±na½ manas± “aha½ paº¹ito”ti abhisiñcati. Ki½k±raº±? Diµµh² hi s± tassa tath± samatt±ti.
897. Parassa ceti g±th±ya sambandho attho ca– kiñca bhiyyo? Yo so vinicchaye µhatv± pahassam±no “b±lo paro akkusalo”ti c±ha. Tassa parassa ce hi vacas± so tena vuccam±no nih²no hoti. Tumo sah± hoti nih²napañño, sopi teneva saha nih²napañño hoti. Sopi hi na½ “b±lo”ti vadati. Athassa vacana½ appam±ºa½, so pana sayameva vedag³ ca dh²ro ca hoti. Eva½ sante na koci b±lo samaºesu atthi. Sabbepi hi te attano icch±ya paº¹it±.
898. Añña½ itoti g±th±ya sambandho attho ca– “atha ce saya½ vedag³ hoti dh²ro, na koci b±lo samaºesu atth²”ti evañhi vuttepi siy± kassaci “kasm±”ti. Tattha vuccate– yasm± añña½ ito y±bhivadanti dhamma½ aparaddh± suddhimakeval² te, evampi titthiy± puthuso vadanti, ye ito añña½ diµµhi½ abhivadanti, ye aparaddh± viraddh± suddhimagga½, akevalino ca teti eva½ puthutitthiy± yasm± vadant²ti vutta½ hoti. Kasm± paneva½ vadant²ti ce? Sandiµµhir±gena hi te bhiratt±, yasm± sakena diµµhir±gena abhiratt±ti vutta½ hoti.
899-900. Eva½ abhiratt± ca– idheva suddhinti g±th±. Tattha sak±yaneti sakamagge da¼ha½ vad±n±ti da¼hav±d±. Evañca da¼hav±desu tesu yo koci titthiyo sak±yane v±pi da¼ha½ vad±no kamettha b±loti para½ daheyya, saªkhepato tattha sassatucchedasaªkh±te vitth±rato v± natthika-issarak±raºaniyat±dibhede sake ±yatane “idameva saccan”ti da¼ha½ vad±no ka½ para½ ettha diµµhigate “b±lo”ti saha dhammena passeyya, nanu sabbopi tassa matena paº¹ito eva suppaµipanno eva ca. Eva½ sante ca sayameva so medhagam±vaheyya para½ vada½ b±lamasuddhidhamma½, sopi para½ “b±lo ca asuddhidhammo ca ayan”ti vadanto attan±va kalaha½ ±vaheyya. Kasm±? Yasm± sabbopi tassa matena paº¹ito eva suppaµipanno eva ca.
901. Eva½ sabbath±pi vinicchaye µhatv± saya½ pam±ya uddha½sa lokasmi½ viv±dameti, diµµhiya½ µhatv± sayañca satth±r±d²ni minitv± so bhiyyo viv±damet²ti. Eva½ pana vinicchayesu ±d²nava½ ñatv± ariyamaggena hitv±na sabb±ni vinicchay±ni na medhaga½ kubbati jantu loketi arahattanik³µena desana½ niµµh±pesi. Desan±pariyos±ne pur±bhedasutte vuttasadiso ev±bhisamayo ahos²ti.

Paramatthajotik±ya khuddaka-aµµhakath±ya

Suttanip±ta-aµµhakath±ya c³¼aby³hasuttavaººan± niµµhit±.