7. ¾vaµµah±ravibhaŖgavibh±van±
29. Yena yena sa½vaŗŗan±visesabh³tena catuby³hah±ravibhaŖgena nerutt±dayo vibhatt±, so
pe
catuby³hah±ravibhaŖgo paripuŗŗo, katamo ±vaµµo h±ravibhaŖgoti pucchitabbatt± tattha katamo ±vaµµo h±roti-±di vutta½. Tattha tatth±ti tesu niddiµµhesu so¼asasu desan±h±r±d²su katamo sa½vaŗŗan±viseso ±vaµµo h±ro ±vaµµah±ravibhaŖgo n±m±ti pucchati. Ekamhi padaµµh±nenti-±diniddesassa id±ni may± vuccam±no ±rambhath±ti-±diko vitth±rasa½vaŗŗan±viseso ±vaµµah±ravibhaŖgo n±m±ti gahito. Tattha desan±ya½ ekasmi½ padaµµh±ne desan±ru¼he sesaka½ padaµµh±na½ pariyesati, pariyesitv± katha½ paµipakkhe ±vaµµet²ti vattabbatt±
¾rambhatha nikkamatha, yuńjatha buddhas±sane;
dhun±tha maccuno sena½, na¼±g±ra½va kuńjaroti.
G±th± vutt±. Idha g±th±ya½ ekasmi½ padaµµh±ne desan±ru¼he sesaka½ padaµµh±na½ pariyesat²ti vutta½ hoti. G±th±ttho pana aµµhakath±ya½ (netti. aµµha. 29) vutto.
¾rambhath±ti-±dig±th±ya½ katarasmi½ padaµµh±ne desan±ru¼he katama½ sesaka½ padaµµh±na½ pariyesat²ti vattabbatt± ±rambhatha nikkamath±ti v²riyassa padaµµh±nanti-±di vutta½. Tattha v²riyassa padaµµh±nanti s±mańńavasena vuttampi ±rambhadh±tusaŖkh±ta½ v²riya½ nikkamadh±tusaŖkh±tassa v²riyassa padaµµh±na½, nikkamadh±tusaŖkh±ta½ v²riya½ parakkamadh±tusaŖkh±tassa v²riyassa padaµµh±na½, parakkamadh±tusaŖkh±ta½ v²riya½ samathabh±van±sahitassa v²riyassa padaµµh±nanti-±din± pariyesitabbanti gahetabba½. Yuńjath±ti imin± vutta½ samathabh±van±sahita½ v²riya½ buddhas±saneti imin± vuttassa mahaggatasam±dhissa padaµµh±na½, desan±ru¼ha½ sukh±dika½ sesakampi padaµµh±na½ pariyesitabba½. Dhun±tha maccuno senanti padena gahita½ vipassan±sahita½ v²riya½ kilesadhunane samatth±ya pańń±ya padaµµh±na½, desan±ru¼ha½ sam±dhi-±dika½ sesakampi padaµµh±na½ pariyesitabba½. Yadi ±rambhath±ti-±dika½ vutta½ v²riya½ s±mańńabh³t±na½ v²riyasam±dhipańń±na½yeva padaµµh±na½ siy±, eva½ sati katha½ vaµµam³la½ chinditv± vivaµµa½ p±pessant²ti vattabbatt± puna ±rambhatha nikkamath±ti v²riyindriyassa padaµµh±nanti-±di vutta½. ¾dhipaccakiccat±ya yuttass±pi v²riy±dhikassa padaµµh±natt± ±rabhant± yog±vacarapuggal± vaµµam³la½ chinditv± vivaµµa½ p±pent²ti vutta½ hoti. ¾rambhath±ti-±dik± pana yasm± v²riy±rambhavatthu-±didesan± hoti, tasm± ±rambhavatthu-±d²niyeva sa½vaŗŗit±ni padaµµh±nanti codana½ manasi katv± ±ha im±ni padaµµh±n±ni desan±ti. ¾rambhath±ti-±dik± yath±vuttapadaµµh±n±ni desan± hoti, na v²riy±rambhavatthu-±d²ni, tasm± padaµµh±na½yeva sa½vaŗŗitanti daµµhabba½. Eva½ ±rambhath±ti-±didesan±ya padaµµh±navasena attho vibhatto, amhehi ca ń±to, katha½ tass±yeva desan±ya paµipakkhavasena attho vibhajitabboti vattabbatt± ayuńjant±na½ v±ti-±di vutta½. Tattha yoge bh±van±ya½ ayuńjant±na½ satt±na½ aparipakkań±ŗ±na½ yoge yogahetu v±san±bh±giyavasena ±yati½ j±nanatth±ya ±rambhath±ti-±didesan± ±raddh±. Yuńjant±na½ paripakkań±ŗ±na½ satt±na½ ±rambhe ±rambhahetu diµµheva dhamme parij±nanatth±ya ±rambhath±ti-±didesan± ±raddh±. Tattha tesu yuńjant±yuńjantesu paripakk±paripakkań±ŗesu ye aparipakkań±ŗ± satt± na yuńjanti, te aparipakkań±ŗ± satt± pam±dam³lak± hutv± yoge bh±van±ya½ yena pam±dena na yuńjanti, so pam±do taŗh±m³lako pam±do, avijj±m³lako pam±doti dubbidho hoti. Tattha tasmi½ dubbidhe pam±de ańń±ŗena nivuto avijj±m³lako satto yena pam±dena ńeyyaµµh±na½ ime upp±davayadhamm± pańcakkhandh± ńeyyaµµh±na½ n±m±ti nappaj±n±ti, aya½ ańń±ŗahetuko pam±do avijj±m³lako pam±d± n±ma. Yo pam±do taŗh±m³lako, so pam±do tividho anuppann±na½ bhog±na½ upp±d±ya pariyesanto taŗhiko satto ya½ pam±da½ ±pajjati, aya½ pam±do ca, uppann±na½ bhog±na½ µhitatth±ya rakkhanto taŗhiko satto ±rakkhanimitta½ ya½ pam±da½ ±pajjati, aya½ pam±do ca, µhita½ bhoga½ paribhuńjanto taŗhiko satto paribhoganimitta½ ya½ pam±da½ ±pajjati, aya½ pam±do c±ti tividho hoti. Iti loke aya½ pam±do catubbidho avijj±padaµµh±no ekavidho pam±do, taŗh±padaµµh±no tividho pam±doti catubbidho hoti. Tattha t±su avijj±taŗh±su n±mak±yo phass±din±masam³ho avijj±ya padaµµh±na½, r³pak±yo pathav²-±dir³pasam³ho taŗh±ya padaµµh±na½ hoti. Ida½ vutta½ hoti ±rambhadh±tunikkamadh±tusaŖkh±tassa v²riyassa paµipakkho catubbidho pam±do niddh±retabbo, niddh±retv± ekavidhassa pam±dassa avijj± padaµµh±na½, tividhassa pam±dassa taŗh± padaµµh±na½. Avijj±ya n±mak±yo padaµµh±na½, taŗh±ya r³pak±yo padaµµh±nanti paµipakkhe ±vaµµetv± padaµµh±na½ pariyesitabbanti. Kasm± n±mak±yo avijj±ya padaµµh±na½ bhavati, r³pak±yo taŗh±ya padaµµh±na½ bhavat²ti pucchitabbatt± ta½ kissa het³ti pucchitv± r³p²su bhavesu ajjhos±na½, ar³p²su sammohoti vutta½. R³p²su bhavesu r³padhammesu aha½mam±divasena ajjhos±na½ taŗh±bhiniveso sattesu patiµµhito yasm± hoti, tasm± r³pak±yo taŗh±ya padaµµh±na½ bhavati. Anamatagge hi sa½s±re itthipuris± ańńamańńar³p±bhir±m± bhavanti. Ar³p²su phass±d²su sukhumabh±vato sammoho sattesu patiµµhito yasm± hoti, tasm± n±mak±yo avijj±ya padaµµh±na½ bhavat²ti yojan± k±tabb±. Ida½ vutta½ hoti r³pak±yan±mak±yesu ±rammaŗakaraŗavasena taŗh±ya ca avijj±ya ca uppajjanato r³pak±yo taŗh±ya padaµµh±na½, n±mak±yo avijj±ya padaµµh±nanti n²haritabb±v±ti. Katamo r³pak±yo, katamo n±mak±yoti pucchitabbatt± tattha r³pak±yo r³pakkhandho, n±mak±yo catt±ro ar³pino khandh±ti vutta½. Tattha tesu r³pak±yan±mak±yesu r³pak±yo r³pasam³ho n±ma r³pakkhandho hoti, n±mak±yo n±masam³ho n±ma catt±ro ar³pino khandh±ti. Ime pańcakkhandh± avijj±taŗh±na½ ±rammaŗatt± sa-up±d±n± bhaveyyu½, katamena up±d±nena sa-up±d±n± bhavant²ti pucchitabbatt± tatheva pucchitv± vissajjetu½ ime pańcakkhandh± katamena up±d±nena sa-up±d±n±? Taŗh±ya ca avijj±ya c±ti vutta½. Tattha up±d±nabh³t±ya taŗh±ya ca up±d±nabh³t±ya avijj±ya ca ime pańcakkhandh± sa-up±d±n± n±ma bhavant²ti yojan± k±tabb±. Kittak±ni up±d±n±ni taŗh± n±ma bhavanti, kittak±ni up±d±n±ni avijj± n±ma bhavant²ti pucchitabbatt± tattha taŗh± dveti-±di vutta½. Tatth±ti t±su taŗh±-avijj±su. K±mup±d±nańca s²labbatup±d±nańca dve up±d±n±ni taŗh± n±ma bhavanti. Taŗh±vasena hi mama s²la½, mama vatanti par±masana½ bhavati. Diµµhup±d±nańca attav±dup±d±nańca dve up±d±n±ni avijj± n±ma bhavanti. Avijj±vasena hi sassatadiµµhi ceva aha½mam±didiµµhi ca bhavanti. Imehi cat³hi up±d±nehi sa-up±d±nakkhandh± cat³su saccesu kittaka½ sacca½ n±m±ti pucchitabbatt± imeh²ti-±di vutta½. Ye lokiyakkhandh± sa-up±d±n± khandh± bhavanti, up±d±nena hi up±d±n±nipi bhavanti, ida½ sa-up±d±nakkhandhapańcaka½ dukkha½ dukkhasacca½ n±ma. Y±ni catt±ri up±d±n±ni dukkhak±raŗ±ni bhavanti, aya½ up±d±nacatukko samudayo samudayasacca½ n±ma bhavati. Pańcakkhandh±ti sa-up±d±n± pańcakkhandh± dukkhavatthubh±vato dukkha½. Tesanti sa-up±d±n±na½ pańcakkhandh±na½. Dhamma½ deset²ti ±rambhath±ti-±dika½ dhamma½ veneyy±nur³pa½ bhagav± deseti. S±mańńena pubbe vuttampi atthavasena visesa½ dassetu½ puna dukkhassa parińń±ya, samudayassa pah±n±y±ti vutta½. 30. ¾rambhapaµipakkhabh³tapam±davasena purimasaccadvaya½ ±cariyena niddh±rita½, amhehi ca ń±ta½, itarasaccadvaya½ katha½ niddh±ritabbanti vattabbatt± ta½ dvayampi pam±damukheneva niddh±ritabbanti dassetu½ tattha yo tividhoti-±di vutta½. Tattha tatth±ti tesu taŗh±m³laka-avijj±m³lakesu pam±desu. Tass±ti tividhassa taŗh±m³lakassa pam±dassa. Sampaµivedhen±ti ass±d±d²na½ parij±nanena. Rakkhaŗ±ti attacittassa rakkhaŗasaŖkh±t±. Paµisa½haraŗ±ti tass±ti imin± vuttassa pam±dassa paµipakkhabh³tena appam±d±nanuyogena sa½haraŗ± y± khepan± atthi, aya½ pam±dassa paµipakkhabh³tena appam±d±nuyogena pavatt± khepanasaŖkh±t± bh±van± samatho n±m±ti pam±dassa paµipakkhamukhena puna ±vaµµetv± samatho niddh±ritoti. So samatho katha½ kena up±yena bhavat²ti pucchitabbatt± tath± pucchitv± up±ya½ dassetu½ so kathanti-±di vutta½. Tattha kathanti kena up±yena. K±ment²ti k±m±, k±m²yant²ti v± k±m±ti vutt±na½ dvinna½ k±m±na½ paµicca uppajjam±na½ ass±dańca, appass±d± k±m± bahudukkh±ti-±di (ma. ni. 1.235) vacanato appass±dan²y±na½ k±m±na½ paµicca uppajjam±na½ ±d²navańca. K±m±nanti ca kammatthe s±mivacana½. Tena vutta½k±me paµicc±ti (netti. aµµha. 30). K±m±nameta½ nissaraŗa½, yadida½ nekkhammanti (itivu. 72) vacanato nissaraŗanti idha paµhamajjh±na½ adhippeta½. Vok±ranti ettha va-k±ro ±gamo, o-k±ra½ l±makabh±va½. ¾nisa½santi catup±risuddhis²l±dika½. Yad± j±n±ti, tad± tena up±yena samatho bhavat²ti attho. Samatho ±cariyena vibhatto, amhehi ca ń±to, katam± vipassan±ti pucchitabbatt± vipassana½ vibhajitu½ tattha y± v²ma½s±ti-±di vutta½. Atha v± k±m±na½ ass±d±dayo yad± j±n±ti, tad± samatho bhavat²ti vutto, tasmi½ samathe bhavam±ne sati katam± bhavat²ti pucchitabbatt± tattha y± v²ma½s±ti-±di vutta½. Tattha tatth±ti tasmi½ samathe bhavam±ne sati ass±d±d²na½ y± anicc±div²ma½s± upaparikkh± pańń± bhavati, aya½ v²ma½s± upaparikkh± pańń± visesena passanato vipassan± n±ma. Atha v± tividhassa taŗh±m³lakassa pam±dassa sampaµivedhena rakkhaŗ± paµisa½haraŗ±, aya½ samathoti ±cariyena vutto, katam± vipassan±ti pucchitabbatt± tattha y± v²ma½s±ti-±di vutta½. Tattha tatth±ti tasmi½ yath±vutte samathe sati yath±vuttassa pam±dassa anicc±divasena y± v²ma½s± upaparikkh± pańń± uppann±, aya½ v²ma½s± upaparikkh± pańń± visesena passanato vipassan± n±ma. V²ma½s±va dubbal±, upaparikkh± balavat²ti viseso. Samatho ceva vipassan± ca dve dhamm± ±cariyena niddh±rit±, ime niddh±rit± dve dhamm± ki½ gacchant²ti vattabbatt± ime dveti-±di vutta½. Samatho samathabh±van±p±rip³ri½ gacchati, vipassan± vipassan±bh±van±p±rip³ri½ gacchati. Imesu dv²su dhammesu bh±viyam±nesu katame yog±vacarena pah²yant²ti vattabbatt± imes³ti-±di vutta½. Samathe dhamme bh±viyam±ne taŗh± yog±vacarena pah²yati, vipassan±ya bh±viyam±n±ya avijj± yog±vacarena pah²yat²ti ime dve pah±tabb± dhamm± pah²yanti taŗh± ceva avijj± ca. Imesu dv²su dhammesu pah²yam±nesu katame dhamm± nirujjhant²ti pucchitabbatt± up±d±n±dayopi nirujjhant²ti sakalavaµµadukkhanirodha½ dassento imesu dv²su dhammesu pah²nes³ti-±dim±ha. Tattha taŗh±ya samathabh±van±ya pah²yam±n±ya, avijj±ya vipassan±bh±van±ya pah²yam±n±ya imesu dv²su dhammesu dv²hi bh±van±hi pah²nesu k±mup±d±n±d²ni catt±ri up±d±n±ni vikkhambhanasamucchedavasena nirujjhanti, na bhaŖgakkhaŗavasena.