Tattha seyyath±p²ti-±d²na½ heµµh± vutanayeneva attho veditabbo. Aya½ pana viseso– heµµh± vuttanayeneva hi te kukkuµapotak± pakkhe vidhunant± ta½khaº±nur³pa½ viravant± nikkhamanti. Eva½ nikkhamant±nañca tesa½ yo paµhamatara½ nikkhamati, so jeµµhoti vuccati. Tasm± bhagav± t±ya upam±ya attano jeµµhabh±va½ s±dhetuk±mo br±hmaºa½ pucchati– yo nu kho tesa½ kukkuµacch±potak±na½…pe… kinti sv±ssa vacan²yoti. Tattha kukkuµacch±pak±nanti kukkuµapotak±na½. Kinti sv±ssa vacan²yoti so kinti vacan²yo assa, ki½ vattabbo bhaveyya jeµµho v± kaniµµho v±ti.
“Jeµµho”tissa, bho gotama, vacan²yoti, bho gotama, so jeµµho iti assa vacan²yo. Kasm±ti ce? So hi nesa½ jeµµhoti, yasm± so nesa½ vuddhataroti attho. Athassa bhagav± opamma½ sampaµip±dento evameva khoti ±ha, yath± so kukkuµapotako, eva½ ahampi. Avijj±gat±ya paj±y±ti avijj± vuccati aññ±ºa½, tattha gat±ya. Paj±y±ti sattadhivacanameta½, avijj±kosassa anto paviµµhesu sattes³pi vutta½ hoti. Aº¹abh³t±y±ti aº¹e bh³t±ya paj±t±ya sañj±t±ya. Yath± hi aº¹e nibbatt± ekacce satt± aº¹abh³t±ti vuccanti, evamaya½ sabb±pi paj± avijjaº¹akose nibbattatt± aº¹abh³t±ti vuccati. Pariyonaddh±y±ti tena avijjaº¹akosena samantato onaddh±ya baddh±ya veµhit±ya. Avijjaº¹akosa½ pad±letv±ti ta½ avijj±maya½ aº¹akosa½ bhinditv±. Ekova loketi sakalepi lokasanniv±se ahameva eko adutiyo. Anuttara½ samm±sambodhi½ abhisambuddhoti uttararahita½ sabbaseµµha½ samm± s±mañca bodhi½, atha v± pasattha½ sundarañca bodhi½. Arahattamaggañ±ºasseta½ n±ma½, sabbaññutaññ±ºass±pi n±mameva. Ubhayampi vaµµati. Aññesa½ arahattamaggo anuttar± bodhi hoti, na hot²ti? Na hoti. Kasm±? Asabbaguºad±yakatt±. Tesañhi kassaci arahattamaggo arahattaphalameva deti, kassaci tisso vijj±, kassaci cha abhiññ±, kassaci catasso paµisambhid±, kassaci s±vakap±ramiñ±ºa½. Paccekabuddh±nampi paccekabodhiñ±ºameva deti, buddh±na½ pana sabbaguºasampatti½ deti abhiseko viya rañño sabbalokissarabh±va½. Tasm± aññassa kassacipi anuttar± bodhi na hot²ti. Abhisambuddhoti abbhaññ±si½ paµivijjhi½, pattomhi adhigatomh²ti vutta½ hoti.
Id±ni yadeta½ bhagavat± “evameva kho”ti-±din± nayena vutta½ opammasampaµip±dana½, ta½ eva½ atthena sa½sanditv± veditabba½– yath± hi tass± kukkuµiy± attano aº¹esu adhisayan±ditividhakiriy±karaºa½, eva½ bodhipallaªke nisinnassa bodhisattabh³tassa bhagavato attano sant±ne anicca½, dukkha½, anatt±ti tividh±nupassan±karaºa½. Kukkuµiy± tividhakiriy±samp±danena aº¹±na½ ap³tibh±vo viya bodhisattabh³tassa bhagavato tividh±nupassan±samp±danena vipassan±ñ±ºassa aparih±ni. Kukkuµiy± tividhakiriy±karaºena aº¹±na½ allasinehapariy±d±na½ viya bodhisattabh³tassa bhagavato tividh±nupassan±samp±danena bhavattay±nugatanikantisinehapariy±d±na½. Kukkuµiy± tividhakiriy±karaºena aº¹akap±l±na½ tanubh±vo viya bodhisattabh³tassa bhagavato tividh±nupassan±samp±danena avijjaº¹akosassa tanubh±vo, kukkuµiy± tividhakiriy±karaºena kukkuµapotakassa p±danakhatuº¹ak±na½ thaddhakharabh±vo viya bodhisattabh³tassa bhagavato tividh±nupassan±samp±danena vipassan±ñ±ºassa tikkhakharavippasannas³rabh±vo. Kukkuµiy± tividhakiriy±karaºena kukkuµapotakassa pariº±mak±lo viya bodhisattabh³tassa bhagavato tividh±nupassan±samp±danena vipassan±ñ±ºassa pariº±mak±lo va¹¹hik±lo gabbhaggahaºak±lo. Kukkuµiy± tividhakiriy±karaºena kukkuµapotakassa p±danakhasikh±ya v± mukhatuº¹akena v± aº¹akosa½ pad±letv± pakkhe papphoµetv± sotthin± abhinibbhid±k±lo viya bhagavato tividh±nupassan±samp±danena vipassan±ñ±ºagabbha½ gaºh±petv± anupubb±dhigatena arahattamaggena avijjaº¹akosa½ pad±letv± abhiññ±pakkhe papphoµetv± sotthin± sakalabuddhaguºasacchikatak±lo veditabbo.
Ahañhi, br±hmaºa, jeµµho seµµho lokass±ti, br±hmaºa, yath± tesa½ kukkuµapotak±na½ paµhamatara½ aº¹akosa½ pad±letv± abhinibbatto kukkuµapotako jeµµho hoti, eva½ avijj±gat±ya paj±ya ta½ avijjaº¹akosa½ pad±letv± paµhamatara½ ariy±ya j±tiy± j±tatt± ahañhi jeµµho vuddhatamoti saªkha½ gato, sabbaguºehi pana appaµisamatt± seµµhoti.
Eva½ bhagav± attano anuttara½ jeµµhaseµµhabh±va½ br±hmaºassa pak±setv± id±ni y±ya paµipad±ya ta½ adhigato, ta½ paµipada½ pubbabh±gato pabhuti dassetu½ ±raddha½ kho pana me, br±hmaº±ti-±dim±ha. Tattha ±raddha½ kho pana me, br±hmaºa, v²riya½ ahos²ti, br±hmaºa, na may± aya½ anuttaro jeµµhaseµµhabh±vo kus²tena muµµhassatin± s±raddhak±yena vikkhittacitena adhigato, apica kho tadadhigam±ya ±raddha½ kho pana me v²riya½ ahosi. Bodhimaº¹e nisinnena may± catusammappadh±nabheda½ v²riya½ ±raddha½ ahosi, paggahita½ asithilappavattita½. ¾raddhatt±yeva ca me ta½ asall²na½ ahosi Na kevalañca v²riyameva, satipi me ±rammaº±bhimukhabh±vena upaµµhit± ahosi, upaµµhitatt±yeva ca asammuµµh±. Passaddho k±yo as±raddhoti k±yacittappassaddhivasena k±yopi me passaddho ahosi. Tattha yasm± n±mak±ye passaddhe r³pak±yopi passaddhoyeva hoti, tasm± “n±mak±yo r³pak±yo”ti avisesetv±va “passaddho k±yo”ti vutta½. As±raddhoti so ca kho passaddhatt±yeva as±raddho, vigatadarathoti vutta½ hoti Sam±hita½ citta½ ekagganti cittampi me samm± ±hita½ suµµhu µhapita½ appita½ viya ahosi, sam±hitatt± eva ca ekagga½ acala½ nipphandananti. Ett±vat± jh±nassa pubbabh±gapaµipad± kathit± hoti.
Id±ni im±ya paµipad±ya adhigata½ paµhamajjh±na½ ±di½ katv± vijj±ttayapariyos±na½ visesa½ dassento so kho ahanti-±dim±ha. Tattha ya½ y±va vinicchayanayena vattabba½ siy±, ta½ visuddhimagge (visuddhi. 1.69) vuttameva.
Aya½ kho me, br±hmaº±ti-±d²su pana vijj±ti viditakaraºaµµhena vijj±. Ki½ vidita½ karoti Pubbeniv±sa½. Avijj±ti tasseva pubbeniv±sassa aviditakaraºaµµhena tappaµicch±dakamoho. Tamoti sveva moho tappaµicch±dakaµµhena tamo n±ma. ¾lokoti s± eva vijj± obh±sakaraºaµµhena ±lokoti. Ettha ca vijj± adhigat±ti attho, sesa½ pasa½s±vacana½. Yojan± panettha– aya½ kho me vijj± adhigat±, tassa me adhigatavijjassa avijj± vihat±, vinaµµh±ti attho. Kasm±? Yasm± vijj± uppann±. Esa nayo itarasmimpi padadvaye. Yath± tanti ettha tanti nip±tamatta½. Satiy± avippav±sena appamattassa v²riy±t±pena ±t±pino k±ye ca j²vite ca anapekkh±t±ya pahitattassa pesitattass±ti attho. Ida½ vutta½ hoti– yath± appamattassa ±t±pino pahitattassa viharato avijj± vihaññeyya, vijj± uppajjeyya tamo vihaññeyya, ±loko uppajjeyya, evameva mama avijj± vihat±, vijj± uppann±, tamo vihato, ±loko uppanno. Etassa me padh±n±nuyogassa anur³pameva phala½ laddhanti.
Aya½ kho me, br±hmaºa, paµham± abhinibbhid± ahosi kukkuµacch±pakasseva aº¹akosamh±ti aya½ kho mama, br±hmaºa, pubbeniv±s±nussatiñ±ºamukhatuº¹akena pubbe nivutthakhandhappaµicch±daka½ avijjaº¹akosa½ pad±letv± paµham± abhinibbhid± paµham± nikkhanti paµham± ariy±j±ti ahosi kukkuµacch±pakasseva mukhatuº¹akena v± ½ p±danakhasikh±ya v± aº¹akosa½ pad±letv± tamh± aº¹akosamh± abhinibbhid± nikkhanti kukkuµanik±ye pacc±j±t²ti. Aya½ t±va pubbeniv±sakath±ya½ nayo.
Cutupap±takath±ya pana vijj±ti dibbacakkhuñ±ºavijj±. Avijj±ti cutupap±tappaµicch±dik± avijj±. Yath± pana pubbeniv±sakath±ya½ “pubbeniv±s±nussatiñ±ºamukhatuº¹akena pubbe nivutthakkhandhappaµicch±daka½ avijjaº¹akosa½ pad±letv±”ti vutta½, evamidha “cutupap±tañ±ºamukhatuº¹akena cutupap±tappaµicch±daka½ avijjaº¹akosa½ pad±letv±”ti vattabba½.
Ya½ paneta½ paccavekkhaºañ±ºapariggahita½ ±sav±na½ khayañ±º±dhigama½ br±hmaºassa dassento aya½ kho me, br±hmaºa, tatiy± vijj±ti-±dim±ha, tattha vijj±ti arahattamaggavijj±. Avijj±ti catusaccappaµicch±dik± avijj±. Aya½ kho me, br±hmaºa, tatiy± abhinibbhid± ahos²ti ettha aya½ kho mama, br±hmaºa, ±sav±na½ khayañ±ºamukhatuº¹akena catusaccapaµicch±daka½ avijjaº¹akosa½ pad±letv± tatiy± abhinibbhid± tatiy± nikkhanti tatiy± ariyaj±ti ahosi kukkuµacch±pakasseva mukhatuº¹akena v± p±danakhasikh±ya v± aº¹akosa½ pad±letv± tamh± aº¹akosamh± abhinibbhid± nikkhanti kukkuµanik±ye pacc±j±t²ti.
Ett±vat± ki½ dasses²ti? So hi, br±hmaºa, kukkuµacch±pako aº¹akosa½ pad±letv± tato nikkhamanto sakimeva j±yati, aha½ pana pubbenivutthakkhandhappaµicch±daka½ avijjaº¹akosa½ bhinditv± paµhama½ t±va pubbeniv±s±nussatiñ±ºavijj±ya j±to. Tato satt±na½ cutipaµisandhippaµicch±daka½ avijjaº¹akosa½ pad±letv± dutiya½ dibbacakkhuñ±ºavijj±ya j±to, puna catusaccappaµicch±daka½ avijjaº¹akosa½ pad±letv± tatiya½ ±sav±na½ khayañ±ºavijj±ya j±to. Eva½ t²hi vijj±hi tikkhattu½ j±tomhi. S± ca me j±ti ariy± suparisuddh±ti ida½ dasseti. Eva½dassento ca pubbeniv±sañ±ºena at²ta½sañ±ºa½, dibbacakkhun± paccuppann±n±gata½sañ±ºa½, ±savakkhayena sakalalokiyalokuttaraguºanti eva½ t²hi vijj±hi sabbepi sabbaññuguºe pak±setv± attano ariy±ya j±tiy± jeµµhaseµµhabh±va½ br±hmaºassa dassesi.
Eva½ vutte verañjo br±hmaºoti eva½ bhagavat± lok±nukampakena br±hmaºa½ anukampam±nena niguhitabbepi attano ariy±ya j±tiy± jeµµhaseµµhabh±ve vijj±ttayapak±sik±ya dhammadesan±ya vutte p²tivipph±raparipuººagattacitto verañjo br±hmaºo ta½ bhagavato ariy±ya j±tiy± jeµµhaseµµhabh±va½ viditv± “²disa½ n±m±ha½ sabbalokajeµµha½ sabbaguºasamann±gata½ sabbaññu½ ‘aññesa½ abhiv±dan±dikamma½ na karot²’ti avaca½, dhiratthu vata, bho, aññ±ºan”ti att±na½ garahitv± “aya½ d±ni loke ariy±ya j±tiy± purej±taµµhena jeµµho, sabbaguºehi appaµisamaµµhena seµµho”ti niµµha½ gantv± bhagavanta½ etadavoca– jeµµho bhava½ gotamo seµµho bhava½ gotamoti. Evañca pana vatv± puna ta½ bhagavato dhammadesana½ abbhanumodam±no abhikkanta½ bho gotam±ti-±dim±ha. Ta½ vuttatthamev±ti.