9. Nibbedhikasutta½
63. “Nibbedhikapariy±ya½ vo, bhikkhave, dhammapariy±ya½ desess±mi. Ta½ suº±tha, s±dhuka½ manasi karotha; bh±siss±m²”ti. “Eva½, bhante”ti kho te bhikkh³ bhagavato paccassosu½. Bhagav± etadavoca– “Katamo ca so, bhikkhave, nibbedhikapariy±yo dhammapariy±yo? K±m±, bhikkhave, veditabb±, k±m±na½ nid±nasambhavo veditabbo, k±m±na½ vemattat± veditabb±, k±m±na½ vip±ko veditabbo, k±manirodho [k±m±na½ nirodho (ka.) eva½ vedan±nirodho-icc±d²supi] veditabbo, k±manirodhag±min² [k±m±na½ nirodhag±min² (ka.) eva½ vedan±nirodhag±min²-icc±d²supi] paµipad± veditabb±. “Vedan±, bhikkhave, veditabb±, vedan±na½ nid±nasambhavo veditabbo, vedan±na½ vemattat± veditabb±, vedan±na½ vip±ko veditabbo, vedan±nirodho veditabbo, vedan±nirodhag±min² paµipad± veditabb±. “Saññ±, bhikkhave, veditabb±, saññ±na½ nid±nasambhavo veditabbo, saññ±na½ vemattat± veditabb± saññ±na½ vip±ko veditabbo, saññ±nirodho veditabbo, saññ±nirodhag±min² paµipad± veditabb±. “¾sav±, bhikkhave, veditabb±, ±sav±na½ nid±nasambhavo veditabbo, ±sav±na½ vemattat± veditabb±, ±sav±na½ vip±ko veditabbo, ±savanirodho veditabbo, ±savanirodhag±min² paµipad± veditabb±. “Kamma½ bhikkhave, veditabba½, kamm±na½ nid±nasambhavo veditabbo, kamm±na½ vemattat± veditabb±, kamm±na½ vip±ko veditabbo, kammanirodho veditabbo, kammanirodhag±min² paµipad± veditabb±. “Dukkha½, bhikkhave, veditabba½, dukkhassa nid±nasambhavo veditabbo, dukkhassa vemattat± veditabb±, dukkhassa vip±ko veditabbo, dukkhanirodho veditabbo, dukkhanirodhag±min² paµipad± veditabb±. “‘K±m±, bhikkhave, veditabb±, k±m±na½ nid±nasambhavo veditabbo, k±m±na½ vemattat± veditabb±, k±m±na½ vip±ko veditabbo, k±manirodho veditabbo, k±manirodhag±min² paµipad± veditabb±’ti, iti kho paneta½ vutta½. Kiñceta½ paµicca vutta½ [ma. ni. 1.166; sa½. ni. 4.268]? Pañcime, bhikkhave, k±maguº±– cakkhuviññeyy± r³p± iµµh± kant± man±p± piyar³p± k±m³pasa½hit± rajan²y±, sotaviññeyy± sadd±… gh±naviññeyy± gandh±… jivh±viññeyy± ras±… k±yaviññeyy± phoµµhabb± iµµh± kant± man±p± piyar³p± k±m³pasa½hit± rajan²y±. Api ca kho, bhikkhave, nete k±m± k±maguº± n±mete [te k±maguº± n±ma nete k±m± (ka.)] ariyassa vinaye vuccanti–
[Kath±. 514] “saªkappar±go purisassa k±mo,
nete [na te (sy±.)] k±m± y±ni citr±ni loke;
saªkappar±go purisassa k±mo,
tiµµhanti citr±ni tatheva loke;
athettha dh²r± vinayanti chandan”ti.
“Katamo ca, bhikkhave, k±m±na½ nid±nasambhavo? Phasso, bhikkhave, k±m±na½ nid±nasambhavo. “Katam± ca, bhikkhave, k±m±na½ vemattat±? Añño, bhikkhave, k±mo r³pesu, añño k±mo saddesu, añño k±mo gandhesu, añño k±mo rasesu, añño k±mo phoµµhabbesu. Aya½ vuccati, bhikkhave, k±m±na½ vemattat±. “Katamo ca, bhikkhave, k±m±na½ vip±ko? Ya½ kho, bhikkhave, k±mayam±no tajja½ tajja½ attabh±va½ abhinibbatteti puññabh±giya½ v± apuññabh±giya½ v±, aya½ vuccati, bhikkhave, k±m±na½ vip±ko. “Katamo ca, bhikkhave, k±manirodho? Phassanirodho [phassanirodh± (sy±.)], bhikkhave, k±manirodho. Ayameva ariyo aµµhaªgiko maggo k±manirodhag±min² paµipad±, seyyathida½– samm±diµµhi, samm±saªkappo, samm±v±c±, samm±kammanto samm±-±j²vo, samm±v±y±mo, samm±sati, samm±sam±dhi. “Yato kho [yato ca kho (bah³su)], bhikkhave, ariyas±vako eva½ k±me paj±n±ti, eva½ k±m±na½ nid±nasambhava½ paj±n±ti, eva½ k±m±na½ vemattata½ paj±n±ti, eva½ k±m±na½ vip±ka½ paj±n±ti, eva½ k±manirodha½ paj±n±ti, eva½ k±manirodhag±mini½ paµipada½ paj±n±ti, so ima½ nibbedhika½ brahmacariya½ paj±n±ti k±manirodha½. K±m±, bhikkhave, veditabb±…pe… k±manirodhag±min² [sabbatthapi evameva dissati] paµipad± veditabb±ti, iti ya½ ta½ vutta½ idameta½ paµicca vutta½. “Vedan±, bhikkhave, veditabb±…pe… vedan±nirodhag±min² paµipad± veditabb±ti, iti kho paneta½ vutta½. Kiñceta½ paµicca vutta½? Tisso im±, bhikkhave, vedan±– sukh± vedan±, dukkh± vedan±, adukkhamasukh± vedan±. “Katamo ca, bhikkhave, vedan±na½ nid±nasambhavo? Phasso, bhikkhave, vedan±na½ nid±nasambhavo. “Katam± ca, bhikkhave, vedan±na½ vemattat±? Atthi, bhikkhave, s±mis± sukh± vedan±, atthi nir±mis± sukh± vedan±, atthi s±mis± dukkh± vedan±, atthi nir±mis± dukkh± vedan±, atthi s±mis± adukkhamasukh± vedan±, atthi nir±mis± adukkhamasukh± vedan±. Aya½ vuccati, bhikkhave, vedan±na½ vemattat±. “Katamo ca, bhikkhave, vedan±na½ vip±ko Ya½ kho, bhikkhave, vediyam±no [vedayam±no (sy±. ka½.) a. ni. 4.233] tajja½ tajja½ attabh±va½ abhinibbatteti puññabh±giya½ v± apuññabh±giya½ v±, aya½ vuccati, bhikkhave, vedan±na½ vip±ko. “Katamo ca, bhikkhave, vedan±nirodho? Phassanirodho [phassanirodh± (sy±. ka½. ka.)], bhikkhave, vedan±nirodho. Ayameva ariyo aµµhaªgiko maggo vedan±nirodhag±min² paµipad±, seyyathida½– samm±diµµhi…pe… samm±sam±dhi. “Yato kho, bhikkhave, ariyas±vako eva½ vedana½ paj±n±ti, eva½ vedan±na½ nid±nasambhava½ paj±n±ti, eva½ vedan±na½ vemattata½ paj±n±ti, eva½ vedan±na½ vip±ka½ paj±n±ti, eva½ vedan±nirodha½ paj±n±ti, eva½ vedan±nirodhag±mini½ paµipada½ paj±n±ti. So ima½ nibbedhika½ brahmacariya½ paj±n±ti vedan±nirodha½. Vedan±, bhikkhave, veditabb±…pe… vedan±nirodhag±min² paµipad± veditabb±ti, iti ya½ ta½ vutta½ idameta½ paµicca vutta½. “Saññ±, bhikkhave, veditabb±…pe… saññ±nirodhag±min² paµipad± veditabb±ti, iti kho paneta½ vutta½. Kiñceta½ paµicca vutta½? Chayim±, bhikkhave, saññ±– r³pasaññ±, saddasaññ±, gandhasaññ±, rasasaññ±, phoµµhabbasaññ±, dhammasaññ±. “Katamo ca, bhikkhave, saññ±na½ nid±nasambhavo? Phasso, bhikkhave, saññ±na½ nid±nasambhavo. “Katam± ca, bhikkhave, saññ±na½ vemattat±? Aññ±, bhikkhave, saññ± r³pesu, aññ± saññ± saddesu [aññ± bhikkhave r³pesu saññ± aññ± saddesu saññ± (ka.) eva½ sesesupi], aññ± saññ± gandhesu, aññ± saññ± rasesu, aññ± saññ± phoµµhabbesu, aññ± saññ± dhammesu Aya½ vuccati, bhikkhave, saññ±na½ vemattat±. “Katamo ca, bhikkhave, saññ±na½ vip±ko? Voh±ravepakka½ [voh±ravepakk±ha½ (sy±. p².), voh±rapakk±ha½ (s².)], bhikkhave, sañña½ [saññ± (sy±. p².)] vad±mi. Yath± yath± na½ sañj±n±ti tath± tath± voharati, eva½ saññ² ahosinti [ahos²ti (ka.)]. Aya½ vuccati, bhikkhave, saññ±na½ vip±ko. “Katamo ca, bhikkhave, saññ±nirodho? Phassanirodho, [phassanirodh± (sy±. ka.)] bhikkhave, saññ±nirodho. Ayameva ariyo aµµhaªgiko maggo saññ±nirodhag±min² paµipad±, seyyathida½– samm±diµµhi…pe… samm±sam±dhi. “Yato kho, bhikkhave, ariyas±vako eva½ sañña½ paj±n±ti, eva½ saññ±na½ nid±nasambhava½ paj±n±ti, eva½ saññ±na½ vemattata½ paj±n±ti, eva½ saññ±na½ vip±ka½ paj±n±ti, eva½ saññ±nirodha½ paj±n±ti, eva½ saññ±nirodhag±mini½ paµipada½ paj±n±ti, so ima½ nibbedhika½ brahmacariya½ paj±n±ti saññ±nirodha½. Saññ±, bhikkhave, veditabb±…pe… saññ±nirodhag±min² paµipad± veditabb±ti. Iti ya½ ta½ vutta½ idameta½ paµicca vutta½. “¾sav±, bhikkhave, veditabb±…pe… ±savanirodhag±min² [sabbatthapi evameva dissati] paµipad± veditabb±ti, iti kho paneta½ vutta½. Kiñceta½ paµicca vutta½? Tayome, bhikkhave, ±sav±– k±m±savo, bhav±savo, avijj±savo. “Katamo ca, bhikkhave, ±sav±na½ nid±nasambhavo? Avijj±, bhikkhave, ±sav±na½ nid±nasambhavo. “Katam± ca, bhikkhave, ±sav±na½ vemattat±? Atthi, bhikkhave, ±sav± nirayagaman²y± [nirayag±miniy± (s². ka.)], atthi ±sav± tiracch±nayonigaman²y±, atthi ±sav± pettivisayagaman²y±, atthi ±sav± manussalokagaman²y±, atthi ±sav± devalokagaman²y±. Aya½ vuccati, bhikkhave, ±sav±na½ vemattat±. “Katamo ca, bhikkhave, ±sav±na½ vip±ko? Ya½ kho, bhikkhave, avijj±gato tajja½ tajja½ attabh±va½ abhinibbatteti puññabh±giya½ v± apuññabh±giya½ v±, aya½ vuccati, bhikkhave, ±sav±na½ vip±ko. “Katamo ca, bhikkhave, ±savanirodho? Avijj±nirodho, bhikkhave, ±savanirodho. Ayameva ariyo aµµhaªgiko maggo ±savanirodhag±min² [sabbatthapi evameva dissati] paµipad±, seyyathida½ – samm±diµµhi…pe… samm±sam±dhi. “Yato kho, bhikkhave, ariyas±vako eva½ ±save paj±n±ti, eva½ ±sav±na½ nid±nasambhava½ paj±n±ti, eva½ ±sav±na½ vemattata½ paj±n±ti, eva½ ±sav±na½ vip±ka½ paj±n±ti, eva½ ±sav±na½ nirodha½ paj±n±ti, eva½ ±sav±na½ nirodhag±mini½ paµipada½ paj±n±ti, so ima½ nibbedhika½ brahmacariya½ paj±n±ti ±savanirodha½. ¾sav± bhikkhave, veditabb±…pe… ±savanirodhag±min² [sabbatthapi evameva dissati] paµipad± veditabb±ti. Iti ya½ ta½ vutta½ idameta½ paµicca vutta½. “Kamma½, bhikkhave, veditabba½…pe… kammanirodhag±min² [sabbatthapi evameva dissati] paµipad± veditabb±ti, iti kho paneta½ vutta½. Kiñceta½ paµicca vutta½? [Kath±. 539] cetan±ha½, bhikkhave, kamma½ vad±mi. Cetayitv± kamma½ karoti– k±yena v±c±ya manas±. “Katamo ca, bhikkhave, kamm±na½ nid±nasambhavo? Phasso, bhikkhave, kamm±na½ nid±nasambhavo. “Katam± ca, bhikkhave, kamm±na½ vemattat±? Atthi, bhikkhave, kamma½ nirayavedan²ya½, atthi kamma½ tiracch±nayonivedan²ya½, atthi kamma½ pettivisayavedan²ya½, atthi kamma½ manussalokavedan²ya½, atthi kamma½ devalokavedan²ya½ Aya½ vuccati, bhikkhave, kamm±na½ vemattat±. “Katamo ca, bhikkhave, kamm±na½ vip±ko? Tividh±ha½ [im±ha½ (ka.)], bhikkhave, kamm±na½ vip±ka½ vad±mi diµµheva [diµµhe v± (s².)] dhamme, upapajje v± [upapajja½ v± (ka. s²., a. ni. 10.217), upapajja v± (?), Ma. ni. 3.303 p±¼iy± tadatthavaººan±ya ca sa½saddetabba½], apare v± pariy±ye. Aya½ vuccati, bhikkhave, kamm±na½ vip±ko. “Katamo ca, bhikkhave, kammanirodho? Phassanirodho, [phassanirodh± (ka. s². sy±. ka.)] bhikkhave, kammanirodho. Ayameva ariyo aµµhaªgiko maggo kammanirodhag±min² [sabbatthapi evameva dissati] paµipad±, seyyathida½– samm±diµµhi…pe… samm±sam±dhi. “Yato kho, bhikkhave, ariyas±vako eva½ kamma½ paj±n±ti, eva½ kamm±na½ nid±nasambhava½ paj±n±ti, eva½ kamm±na½ vemattata½ paj±n±ti, eva½ kamm±na½ vip±ka½ paj±n±ti, eva½ kammanirodha½ paj±n±ti, eva½ kammanirodhag±mini½ paµipada½ paj±n±ti, so ima½ nibbedhika½ brahmacariya½ paj±n±ti kammanirodha½. Kamma½, bhikkhave, veditabba½…pe… kammanirodhag±min² paµipad± veditabb±ti, iti ya½ ta½ vutta½ idameta½ paµicca vutta½. “Dukkha½, bhikkhave, veditabba½, dukkhassa nid±nasambhavo veditabbo, dukkhassa vemattat± veditabb±, dukkhassa vip±ko veditabbo, dukkhanirodho veditabbo, dukkhanirodhag±min² paµipad± veditabb±ti. Iti kho paneta½ vutta½ kiñceta½ paµicca vutta½? J±tipi dukkh±, jar±pi dukkh±, by±dhipi dukkho [by±dhipi dukkh± (sy±. p². ka.)], maraºampi dukkha½, sokaparidevadukkhadomanassup±y±s±pi dukkh±, yampiccha½ na labhati tampi dukkha½, sa½khittena pañcup±d±nakkhandh± [pañcup±d±nakkhandh±pi (ka.)] dukkh±. “Katamo ca, bhikkhave, dukkhassa nid±nasambhavo? Taºh±, bhikkhave, dukkhassa nid±nasambhavo “Katam± ca, bhikkhave, dukkhassa vemattat±? Atthi, bhikkhave, dukkha½ adhimatta½, atthi paritta½, atthi dandhavir±gi, atthi khippavir±gi. Aya½ vuccati, bhikkhave, dukkhassa vemattat±. “Katamo ca, bhikkhave, dukkhassa vip±ko? Idha, bhikkhave, ekacco yena dukkhena abhibh³to pariy±dinnacitto [pariy±diººacitto (ka.)] socati kilamati paridevati, uratt±¼i½ kandati, sammoha½ ±pajjati yena v± pana dukkhena abhibh³to pariy±dinnacitto bahiddh± pariyeµµhi½ ±pajjati– ‘ko [so na (ka.)] ekapada½ dvipada½ j±n±ti [paj±n±ti (ka.)] imassa dukkhassa nirodh±y±’ti? Sammohavepakka½ v±ha½, bhikkhave, dukkha½ vad±mi pariyeµµhivepakka½ v±. Aya½ vuccati, bhikkhave, dukkhassa vip±ko. “Katamo ca, bhikkhave, dukkhanirodho? Taºh±nirodho, [taºh±nirodh± (ka. s². sy±. ka.)] bhikkhave, dukkhanirodho. Ayameva ariyo aµµhaªgiko maggo dukkhassa nirodhag±min² paµipad±, seyyathida½– samm±diµµhi…pe… samm±sam±dhi. “Yato kho, bhikkhave, ariyas±vako eva½ dukkha½ paj±n±ti, eva½ dukkhassa nid±nasambhava½ paj±n±ti, eva½ dukkhassa vemattata½ paj±n±ti, eva½ dukkhassa vip±ka½ paj±n±ti, eva½ dukkhanirodha½ paj±n±ti, eva½ dukkhanirodhag±mini½ paµipada½ paj±n±ti, so ima½ nibbedhika½ brahmacariya½ paj±n±ti dukkhanirodha½. Dukkha½, bhikkhave, veditabba½, dukkhassa nid±nasambhavo veditabbo, dukkhassa vemattat± veditabb±, dukkhassa vip±ko veditabbo, dukkhanirodho veditabbo, dukkhanirodhag±min² paµipad± veditabb±ti. Iti ya½ ta½ vutta½ idameta½ paµicca vutta½. “Aya½ kho so, bhikkhave, nibbedhikapariy±yo dhammapariy±yo”ti. Navama½.