Khujjuttar±-s±m±vat²vatthu
260-261. Tatiyacatutthesu bahussut±na½ yadida½, khujjuttar±, mett±vih±r²na½ yadida½, s±m±vat²ti bahussut±na½ up±sik±na½ khujjuttar±, mett±vih±r²na½ s±m±vat² agg±ti dasseti. T± kira dvepi padumuttarabuddhak±le ha½savatiya½ kulagehe paµisandhi½ gaŗhitv± aparabh±ge satthu dhammakatha½ soss±m±ti vih±ra½ agama½su. Tattha, khujjuttar±, satth±ra½ eka½ up±sika½ bahussut±na½ aggaµµh±ne µhapenta½ disv± adhik±rakamma½ katv± ta½ µh±nantara½ patthesi. S±m±vat²pi eka½ up±sika½ mett±vih±r²na½ aggaµµh±ne µhapenta½ disv± adhik±rakamma½ katv± ta½ µh±nantara½ patthesi. T±sa½ dvinnampi y±vaj²va½ kusala½ katv± devaloke nibbattitv± devamanussesu sa½sarant²na½yeva kappasatasahassa½ atikkanta½. Atha amh±ka½ satthu nibbattito puretarameva allakapparaµµhe ahiv±takarogo n±ma udap±di. Ekekasmi½ gehe ekappah±reneva dasapi v²sampi ti½sampi jan± maranti, tiroraµµha½ gat± pana j²vita½ labhanti. Ta½ ńatv± eko puriso attano puttad±ra½ ±d±ya ańńa½ raµµha½ gamiss±m²ti tato nikkhami. Athassa ghare gahitap±theyya½ antar±magge kant±re anuttiŗŗeyeva parikkhaya½ agam±si. Tesa½ sar²rabala½ parih±yi, saki½ m±t± putta½ ukkhipati, saki½ pit±. Athassa pit± cintesi amh±ka½ sar²rabala½ parih²na½, putta½ ukkhipitv± gacchant± kant±ra½ nittharitu½ na sakkhiss±m±ti. So tassa m±tara½ aj±n±petv±va udakakiccena oh²no viya putta½ magge nis²d±petv± ekakova magga½ paµipajji. Athassa bhariy± ±gamana½ olokayam±n± µhit± hatthe putta½ adisv± viravam±n± gantv± kaha½ me s±mi puttoti ±ha. Ko te puttena attho? J²vam±n± putta½ labhiss±m±ti. S± atis±hasiko vat±ya½ purisoti vatv± gaccha tva½, n±ha½ t±disena saddhi½ gamiss±m²ti ±ha. So anupadh±retv± me bhadde kata½, khameta½ mayhanti vatv± putta½ ±d±y±gato. Te ta½ kant±ra½ samatikkamitv± s±ya½ eka½ gop±lakakula½ samp±puŗi½su. Ta½ divasańca gop±lakakulav±sino nirudakap±y±sa½ paci½su. Te te disv± ime ativiya ch±tak±ti p±y±sassa mah±bh±jana½ p³retv± u¼uŖkap³ra½ sappi½ ±sińcitv± ada½su. Tesu ta½ p±y±sa½ bhuńjantesu s± itth² pam±ŗeneva bhuńji, puriso pana pam±ŗ±tikkanta½ bhuńjitv± j²r±petu½ asakkonto rattibh±gasamanantare k±lamak±si. So k±la½ karonto tesu s±layabh±vena gop±lak±na½ gehe sunakhiy± kucchismi½ paµisandhi½ gaŗhi. Sunakh² nacirasseva vij±t±. Gop±lako ta½ kukkura½ sassirika½ disv± piŗ¹ena palobhetv± attani uppannasineha½ gahetv± saddhimeva carati. Athekadivasa½ eko paccekabuddho bhikkh±c±ravel±ya gop±lakassa gharadv±ra½ sampatto. Sopi ta½ disv± bhikkha½ datv± att±na½ niss±ya vasanatth±ya paµińńa½ gaŗhi. Paccekabuddho gop±lakakulassa avid³re µh±ne ekasmi½ vanasaŗ¹e v±sa½ upagato. Gop±lako tassa santika½ gacchanto ta½ kukkura½ gahetv±va gacchati, antar±magge ca v±¼amigaµµh±ne v±¼amig±na½ pal±yanattha½ rukkhe v± p±s±ŗe v± pah±ra½ deti, sopi kukkuro tassa karaŗavidh±na½ vavatthapeti. Athekadivasa½ so gop±lako paccekabuddhassa santike nis²ditv±, bhante, amh±ka½ sabbak±la½ ±gamana½ n±ma na hoti. Aya½ pana kukkuro cheko, imassa ±gatasańń±ya amh±ka½ gehadv±ra½ ±gaccheyy±th±ti ±ha. So ekadivasa½ paccekabuddha½ gaŗhitv± eh²ti kukkura½ pesesi. Kukkuro tassa vacana½ sutv± bhikkh±c±ravel±ya gantv± paccekabuddhassa p±dam³le urena nipajji. Paccekabuddho aya½ mama santika½ ±gatoti ńatv± pattac²vara½ ±d±ya magga½ paµipajji. So tassa v²ma½sanatth±ya ukkamitv± ańńa½ magga½ gaŗhi, kukkuro purato µhatv± gop±lakamagga½ paµipannak±le apasakki. Yasmi½ ca yasmi½ ca µh±ne v±¼amig±na½ pal±yanattha½ gop±lako rukkha½ v± p±s±ŗa½ v± pahari, ta½ ta½ µh±na½ patv± kukkuro mah±virava½ viravi. Tassa saddena v±¼amig± pal±yanti. Paccekabuddhopi bhattakiccavel±ya mahanta½ siniddhapiŗ¹a½ tassa deti. Sopi piŗ¹al±bhena paccekabuddhe uttaritara½ sineha½ karoti. Gop±lako tem±sa½ vutthassa paccekabuddhassa tic²varappahonaka½ s±µaka½ datv±, bhante, sace vo ruccati, idheva vasatha. No ce ruccati, yath±sukha½ gacchath±ti ±ha. Paccekabuddho gaman±k±ra½ dasseti. So gop±lako paccekabuddha½ anugantv± nivattati. Kukkuro paccekabuddhassa ańńattha gamanabh±va½ ńatv± atisinehena uppannabalavasoko hadayaph±lana½ patv± k±la½ katv± t±vati½sapure nibbatti. Athassa paccekabuddhena saddhi½ gamanak±le ucc±sadda½ katv± v±¼amig±na½ pal±pitabh±vena devat±hi saddhi½ kathentassa saddo sakaladevapura½ ch±detv± aµµh±si. So teneva n±madheyya½ labhitv± ghosakadevaputto n±ma j±to. Athassa tasmi½ sampatti½ anubhavantassa manussapathe kosambinagare udeno n±ma r±j± rajja½ paµipajji. Tassa vatthu majjhimapaŗŗ±sake bodhir±jakum±rasuttavaŗŗan±ya½ (ma. ni. aµµha. 2.324 ±dayo) vuttanayeneva veditabba½. Tasmi½ pana rajja½ k±rayam±ne ghosakadevaputto cavitv± kosambiya½ ekiss± r³p³paj²viniy± kucchimhi paµisandhi½ gaŗhi. S± dasam±saccayena vij±yitv± puttabh±va½ ńatv± saŖk±rak³µe cha¹¹±pesi. Tasmi½ khaŗe kosambiseµµhino kammantiko p±tova seµµhighara½ gacchanto ki½ nu kho ima½ k±kehi samparikiŗŗanti gantv± d±raka½ disv± mah±puńńav± esa d±rako bhavissat²ti ekassa purisassa hatthe geha½ pesetv± seµµhighara½ agam±si. Seµµhipi r±j³paµµh±navel±ya r±jakula½ gacchanto antar±magge purohita½ disv± ajja ki½ nakkhattanti pucchi. So tattheva µhito gaŗetv± asuka½ n±ma nakkhatta½, ajja imin± nakkhattena j±tad±rako imasmi½ nagare seµµhiµµh±na½ labhissat²ti ±ha. So tassa katha½ sutv± vegena ghara½ pesesi imassa purohitassa dve kath± n±ma natthi, gharaŗ² ca me garugabbh±, j±n±tha t±va na½ vij±t± v± no v±ti. Te gantv± j±nitv±, ayya, na t±va vij±t±ti ±ha½su. Tena hi gacchatha, imasmi½ nagare ajja j±tad±raka½ pariyesath±ti. Te pariyesant± tassa seµµhino kammantikassa gehe ta½ d±raka½ disv± seµµhino ±rocayi½su. Tena hi gacchatha bhaŗe, ta½ kammantika½ pakkosath±ti. Te ta½ pakkosi½su. Atha na½ seµµhi gehe kira te d±rako atth²ti pucchi. ¾ma, ayy±ti. Ta½ d±raka½ amh±ka½ deh²ti. Na demi, ayy±ti. Handa sahassa½ gaŗhitv± deh²ti. So aya½ j²veyya v± mareyya v±, dujj±namidanti sahassa½ gaŗhitv± ad±si. Tato seµµhi cintesi sace me bhariy± dh²tara½ vij±yissati, imameva putta½ kariss±mi. Sace putta½ vij±yissati, m±ress±m²ti. Cintetv± gehe posesi. Athassa bhariy± katip±haccayena putta½ vij±yi. Tato seµµhi eva½ ta½ g±vo madditv± m±ressant²ti cintetv± ima½ d±raka½ vajadv±re nipajj±peth±ti ±ha. Ta½ tattha nipajj±pesu½. Atha na½ y³thapati usabho paµhama½ nikkhamanto disv± eva½ ta½ ańńe na maddissant²ti catunna½ p±d±na½ antare katv± aµµh±si. Atha na½ gop±lak± disv± mah±puńńo esa d±rako bhavissati yassa tiracch±nagat±pi guŗa½ j±nanti, paµijaggiss±ma nanti attano geha½ nayi½su. Sopi seµµhi tassa matabh±va½ anuvijjanto gop±lakehi n²toti sutv± puna sahassa½ datv± ±ŗ±petv± ±makasus±ne cha¹¹±pesi. Tasmi½ ca k±le seµµhissa ghare ajap±lako sus±na½ niss±ya ajik± c±reti. Athek± dhenu ajik± d±rakassa puńńena magg± okkamma gantv± d±rakassa kh²ra½ datv± gat±. Tato nivattam±n±pi tatheva gantv± kh²ramad±si. Ajap±lako cintesi aya½ ajik± p±topi imasm± µh±n± okkamitv± gat±, ki½ nu kho etanti gantv± olokento ta½ d±raka½ disv± mah±puńńo esa d±rako, tiracch±nagat±pissa guŗa½ j±nanti, paµijaggiss±mi nanti gahetv± geha½ gato. Punadivase seµµhi mato nu kho d±rako, na matoti olok±pento ajap±lakena gahitabh±va½ ńatv± sahassa½ datv± ±ŗ±petv± sve ima½ nagara½ eko satthav±haputto pavisissati, ima½ d±raka½ netv± cakkamagge µhapetha, eva½ ta½ sakaµacakka½ chindanta½ gamissat²ti ±ha. Ta½ tattha nikkhitta½ satthav±haputtassa purimasakaµe goŗ± disv± catt±ro p±de thambhe viya ot±retv± aµµha½su. Satthav±ho ki½ nu kho etanti tesa½ µhitak±raŗa½ olokento d±raka½ disv± mah±puńńo d±rako, patijaggitu½ vaµµat²ti gaŗhitv± agam±si. Seµµhipi tassa cakkapathe matabh±va½ v± amatabh±va½ v± olok±pento satthav±hena gahitabh±va½ ńatv± tassapi sahassa½ datv± ±ŗ±petv± nagarato avid³re µh±ne pap±te p±t±pesi. So tattha papatanto na¼ak±r±na½ kammakaraŗaµµh±ne ekas±l±ya patito. S± tassa puńń±nubh±vena satavihatakapp±sapicusamphassasadis± ahosi. Atha na½ na¼ak±rajeµµhako puńńav± esa d±rako, paµijaggitu½ vaµµat²ti gaŗhitv± geha½ gato. Seµµhi d±rakassa pap±tato patitaµµh±ne matabh±va½ v± amatabh±va½ v± pariyes±pento na¼ak±rajeµµhakena gahitabh±va½ ńatv± tassapi sahassa½ datv± ±ŗ±pesi. Aparabh±ge seµµhissa sakaputtopi sopi ubho vayappatt± ahesu½. Seµµhi puna ghosakad±rakassa m±raŗup±ya½ cintento attano kumbhak±rassa geha½ gantv± ambho mayha½ gehe evar³po eko avaj±tad±rako atthi, ta½ d±raka½ ya½kińci katv± m±retu½ vaµµati rahassen±ti ±ha. So ubhopi kaŗŗe pidahitv± evar³pa½ n±ma bh±riya½ katha½ kathetu½ na vaµµat²ti ±ha. Tato seµµhi aya½ mudh± na karissat²ti cintetv± handa, bho, sahassa½ gaŗhitv± eta½ kamma½ nipph±deh²ti ±ha. Lańja½ n±ma abhinna½ bhindati, tasm± so sahassa½ labhitv± sampaµicchitv± aha½, ayya, asukadivase n±ma ±v±pa½ ±limpess±mi, tad± ta½ d±raka½ asukavel±ya n±ma peseh²ti ±ha. Seµµhipi kho tassa vacana½ sampaµicchitv± tato paµµh±ya divase gaŗento kumbhak±rena vuttadivasassa sampattabh±va½ ńatv± ghosakakum±ra½ pakkos±petv± amh±ka½, t±ta, asukadivase n±ma bah³hi bh±janehi attho, tva½ amh±ka½ kumbhak±rassa santika½ gantv± pitar± kira me tumh±ka½ eka½ kathita½ atthi, ta½ ajja nipph±deh²ti vadeh²ti ±ha. So s±dh³ti tassa vacana½ sampaµicchitv± nikkhami. Atha na½ antar±magge seµµhissa sakaputto gu¼ak²¼a½ k²¼anto disv± vegena gantv± aha½ bh±tika d±rakehi saddhi½ k²¼anto ettaka½ n±ma jito, ta½ me paµijinitv± deh²ti ±ha. So mayha½ id±ni ok±so natthi, pit± ma½ acc±yikakammena kumbhak±rassa santika½ pahiŗ²ti ±ha. Itaro aha½ bh±tika tattha gamiss±mi, tva½ imehi saddhi½ k²¼itv± mayha½ lakkha½ pacc±haritv± deh²ti ±ha. Tena hi gacch±ti attano kathitas±sana½ tassa kathetv± d±rakehi saddhi½ k²¼i. Sopi kum±ro kumbhak±rassa santika½ gantv± ta½ s±sana½ ±rocesi. So s±dhu, t±ta, nipph±dess±m²ti ta½ kum±ra½ gabbha½ pavesetv± tikhiŗ±ya v±siy± khaŗ¹±khaŗ¹ika½ chinditv± c±µiya½ pakkhipitv± c±µimukha½ pidahitv± bh±janantare µhapetv± ±v±pa½ ±limpesi. Ghosakakum±ro bah³ jinitv± kaniµµhassa ±gamana½ olokento nis²di. So ta½ cir±yam±na½ ńatv± ki½ nu kho cir±yat²ti kumbhak±ragehasabh±ga½ gantv± katthaci adisv± geha½ gato bhavissat²ti nivattitv± geha½ agam±si.