9. Samm±diµµhisuttavaŗŗan±
89. Kathetukamyat±pucch± ev±ti avadh±raŗena itar± catasso pucch± nivatteti itar±sa½ asambhavato, tattha yath±pucchitassa atthassa vissajjanato ca aya½ samm±diµµh²ti y±th±vato aj±nant±pi puthujjan± b±hirakat±pas±dayo attano sam±nas²le µhita½ samm±diµµh²ti vadanti. Anussav±divasen±p²ti anussav±k±raparivitakkadiµµhinijjh±nakkhantivasenapi. Yath±samaŖgit±k±rassa atthassa evametanti nijjh±nakkham±panato ekantato y±th±vagg±ho hot²ti ±ha attapaccakkhenap²ti, y±th±vato lakkhaŗassa paµividdhatt± attano paccakkhabh±ven±ti attho. Bahunna½ vacana½ up±d±y±ti imin± s±sane loke ca niru¼hat±ya aya½ ±me¹itapayogoti s±sanassa niru¼hat±ya ca sampas±da½ up±d±yapi tadubhayiko ±me¹itapayogo daµµhabbo. Atthanti vacanattha½. Lakkhaŗanti sabh±va½. Up±d±y±ti gahetv±. Sobhan±y±ti sundar±ya. Pasatth±y±ti pasa½s±ya. Tesu purimena dhamm±na½ yath±sabh±v±vabodhasaŖkh±ta½ samm±diµµhisabh±va½ dasseti. Tena hi s± sabbadhamme abhibhavitv± sobhati. Dutiyena sampayuttadhammesu pariŗ±yikabh±va½. Tena hi s± sampayuttadhamme ń±ŗamaye viya ta½samaŖginańca puggala½ ń±ŗapiŗ¹a½ viya karoti, tassa paŗ¹ito nipuŗo cheko vińń³ vibh±v²ti-±din± dis±su pasa½s± pattharati. Kammassakat±ń±ŗanti kamma½ sako etass±ti kammassako, tassa bh±vo kammassakat±, tattha ń±ŗa½ ida½ kamma½ satt±na½ saka½, ida½ no sakanti eva½ j±nanań±ŗa½. Sacc±nulomikań±ŗanti ariyasacc±na½ paµivedhassa anulomato sacc±nulomika½ ń±ŗa½, vipassan±ń±ŗa½. No sacc±nulomik±y±ti b±hirako sacc±nulomik±ya samm±diµµhiy± no samm±diµµhi sabbena sabba½ tassa abh±vato. Tattha k±raŗam±ha attadiµµhipar±m±sakatt±ti. Kammassa kat±diµµhi pana b±hirakassa attadiµµhi½ anurujjhant² pavattati atthi dinnanti-±dinayappavattito. S±saniko dv²hip²ti s±saniko puthujjano kammassakat±ń±ŗ±d²hi dv²hipi samm±diµµhi. Okkantasammattaniy±matt± sekkho niyat±y±ti vutta½. Asekkh±ya samm±diµµhiy± samm±diµµh²ti ±netv± sambandhitabba½. T²supi puggalesu sekkho idha samm±diµµh²ti adhippetoti dassento niyat±ya niyy±nik±y±ti-±dim±ha. Id±ni yath±vuttamattha½ p±¼iy± vibh±vetu½ tenev±h±ti-±di vutta½. Antadvayanti sassata½, uccheda½, k±masukha½, attakilamathanti eta½ antadvaya½. L²nuddhaccapatiµµh±n±y³hanantadvayassa anupagamana½ atthasiddhameva. Ujubh±ven±ti ujusabh±vena maggena, majjhim±ya paµipattiy±ti attho. Dhamme pas±daggahaŗena satthari saŖghe ca pas±dopi gahitoyeva hot²ti dhammeicceva vutto tadavin±bh±vato. Yasm± esa niyat±ya samm±diµµhiy± samann±gato samm±diµµh²ti adhippeto, tańca vaµµato niyy±na½ vivaµµ±dhigamena hot²ti ±ha ±gato ima½ saddhammanti. Nibb±nańhi santo sad± vijjam±no dhammoti katv± saddhammoti ima½ phalehi as±dh±raŗena pariy±yena vattabbata½ labhati. Tayidamassa ±gama½ sacchikiriy±bhisamayo, so ca pah±n±bhisamay±d²hi saheva idha ijjhat²ti dassento sabbadiµµhigahan±n²ti-±dim±ha. Tattha sabbadiµµhigahan±ni vinibbeµhento sabbakilese pajahantoti padadvayena pana pah±n±bhisamayam±ha, j±tisa½s±r± nikkhamantoti imin± parińń±bhisamaya½. Samatikkamattho hi parińńattho. Paµipatti½ pariniµµhapentoti imin± bh±van±bhisamayanti daµµhabba½. K±laparicchedavacananti paricchijjat²ti paricchedo, k±lo eva paricchedo k±laparicchedo, yo so akusalapaj±nan±din± paricchinno maggavuµµh±nak±lo maggakkhaŗo, tassa vacananti attho. Ten±ha yasmi½ k±leti. Akusalańc±ti ca-saddo samuccayattho. Tena vakkham±na½ akusalam³l±di½ samuccinoti. Das±kusalakammapathanti kutoya½ viseso, y±vat± aniddh±ritavisesa½ akusala½ gahitanti? Na s±mańńajotan±ya visese avaµµh±nato. Ki½ v± im±ya yutticint±ya, yasm± paµhamav±rena uddesavasena desitassa atthassa vitth±radesan± dutiyav±ro. Tenev±ha katama½ pan±vusoti-±di. Yasm± lokuttar± samm±diµµhi idha adhippet±, tasm± nirodh±rammaŗ±ya paj±nan±ya maggapańń±ya kiccavasena sammohato ida½ dukkhanti dasa-akusalakammapatha½ paµivijjhanto akusala½ paj±n±t²ti vuccat²ti attho. Tass±ti akusalakammapathasaŖkh±tassa dukkhassa. Teneva pak±ren±ti nirodh±rammaŗ±ya paj±nan±ya kiccavasen±ti vuttappak±rena. Kusalanti etth±ya½ vacanattho kucchite p±padhamme salayati calayati kampet²ti kusala½, kucchitena v± ±k±rena sayant²ti kus±, p±pak± dhamm±. Te kuse lun±ti chindat²ti kusala½. Kucchit±na½ v± s±nato tanukaraŗato ń±ŗa½ kusa½ n±ma, tena l±tabba½ gahetabba½ pavattetabbanti kusala½. Yath± v± kuso ubhayabh±gagata½ hatthapadesa½ lun±ti, evamida½ uppann±nuppannavasena ubhayabh±gagata½ sa½kilesapakkha½ lun±ti chindati, tasm± kuso viya lun±t²ti kusala½. Kucchit±na½ v± s±vajjadhamm±na½ salanato sa½varaŗato kusala½. Kusaladhammavasena hi akusal± manacchaµµhesu dv±resu appavattiy± sa½vut± honti. Kucchite v± p±padhamme salayati gameti apanet²ti kusala½. Kucchit±na½ v± p±ŗ±tip±t±d²na½ s±nato nis±nato tejanato kus±, dosalobh±dayo. S±d²navavasena cetan±ya tikkhabh±vappattiy± p±ŗ±tip±t±d²na½ mah±s±vajjat±. Te kuse lun±ti chindat²ti kusala½. Kucchit±na½ v± s±nato antakaraŗato vin±sanato kus±ni, puńńakiriyavasena pavatt±ni saddh±d²ni indriy±ni. Tehi l±tabba½ pavattetabbanti kusala½. Kuiti v± bh³mi vuccati, adhiµµh±nabh±vena ta½sadisassa attano nissayabh³tassa r³p±r³papabandhassa sampati ±yatińca anudahena vin±sanato ku½ sasant²ti kus±, r±g±dayo. Te viya attano nissayassa lavanato chindanato kusala½. Payogasamp±dit± hi kusaladhamm± accantameva r³p±r³padhamme appavattikaraŗena samucchindanti. Kusalassa m³lanti kusalam³la½, suppatiµµhitabh±vas±dhanena kusalassa patiµµh± nid±nanti attho. Akusalam³lanti etth±pi eseva nayo. Akusalanti pana na kusala½ akusala½, kusaladhamm±na½ paµipakkhavasena akusalanti padassa attho veditabbo. Evańhi ±rogy±navajjasukhavip±kakosallasambh³taµµhena kusala½ vuccat²ti. Yath± ya½ dhammaj±ta½ na aroga½ na avajja½ na sukhavip±ka½ na ca kosallasambh³ta½, ta½ akusalanti ayamattho dassito hoti. Eva½ ya½ na kucchit±na½ salanasabh±va½, na kusena, kusehi v± pavattetabba½, na ca kuso viya lavanaka½, ta½ akusala½ n±m±ti ayampi attho dassitoti veditabbo. Vatthupaj±nan±ti dukkh±divatthuno paj±nan± paµivedho. Tath± bujjhanakapuggal±na½ ajjh±sayavasena desan± pavatt±ti ±ha akusal±dipaj±nanen±p²ti. Teneva ca sa½khittena desan± pavatt±. Bh±van±manasik±ro pana sabba½ bhikkhave abhińńeyyanti (sa½. ni. 4.46; paµi. ma. 1.3) vacanato anavasesato r³p±r³padhamm±na½ pariggahavaseneva pavattati. Ten±ha desan±yev±ti-±di. Tattha manasik±rapaµivedhoti pubbabh±ge pavattavipassan±manasik±ro ariyamaggapaµivedho ca. Kassaci akopanato vitth±ravaseneva vutta½ vipassana½ anuyuńjant± magga½ paµivijjhant±pi vitth±ranayeneva paµivijjhant²ti attho visuddhikkamassa abh±vato. Bhikkh³ti mah±vih±re dhammasaŖg²tivasena pańcanik±yamaŗ¹ale nisinnabhikkh³. Theroti tattha saŖghattheroti vadanti. Vatthasuttavaŗŗan±ya½ vuttanayena pana mah±saŖgharakkhitattherassa antev±sikabhikkh³ sandh±ya ±ha½s³ti vutta½. Theroti pana mah±saŖgharakkhitatthero. So hi imasmi½ majjhimanik±ye ta½ ta½ vinicchaya½ kathesi. R±sitoti piŗ¹ato, ekajjhanti attho.