Abhinives±k±r±ti vipariyes±k±r±. Vadat²ti imin± k±rakavedakasatt±na½ hitasukh±vabodhanasamatthata½ attano d²peti. Ten±ha vac²kammassa k±rakoti. Vedet²ti vediyo, vediyova vedeyyo. ædis±nańhi pad±na½ bahul± kattus±dhanata½ saddasatthavid³ mańńanti. Upp±davato ekanteneva vayo icchitabbo, sati ca udayabbayatte neva niccat±ti niccoti vadantassa adhipp±ya½ vivaranto ±ha upp±davayarahitoti. S±rabh³toti niccat±ya eva s±rabh±vo. Sabbak±likoti sabbasmi½ k±le vijjam±no. Pakatibh±vanti sabh±vabh³ta½ pakati½, vadoti-±din± v± vutta½ pakatisaŖkh±ta½ sabh±va½. Sassatisamanti sassatiy± sama½ sassatisama½, th±vara½ niccak±lanti attho. Tatheva µhassat²ti yen±k±rena pubbe aµµh±si, etarahi tiµµhati, tatheva ten±k±rena an±gatepi µhassat²ti attho. Paccakkhanidassana½ ida½-saddassa ±sannapaccakkhabh±va½ katv±. Diµµhiyeva diµµhigatanti gata-saddassa padava¹¹hanamattata½ ±ha. Diµµh²sugatanti micch±diµµh²su pariy±pannanti attho. Tenev±ha dv±saµµhidiµµhi-antogadhatt±ti. Diµµhiy± gamanamattanti diµµhiy± gahaŗamatta½. Yath± pana pabbatajalavidugg±ni dunniggaman±ni, eva½ diµµhigg±hop²ti ±ha dunniggamanaµµhena gahananti. Ta½ n±ma udaka½, ta½ gahetv± ta½ atikkamitabbato kant±ro, nirudakavana½, ta½ pavanantipi vuccati. Ańńo pana arańńapadeso duratikkamanaµµhena kant±ro viy±ti, eva½ diµµhip²ti ±ha duratikkamanaµµhen±ti-±di. Vinivijjhana½ vitudana½. Vilomana½ vipariŗ±mabh±vo. Anavaµµhitasabh±vat±ya vicalita½ vipphanditanti ±ha kad±c²ti-±di. Andubandhan±di viya nissaritu½ appad±navasena aseribh±vakaraŗa½ bandhanaµµho, kilesakammavip±kavaµµ±na½ paccayabh±vena d³ragatampi ±ka¹¹hitv± sa½yojana½ sa½yojanaµµho, diµµhipi tath±r³p±ti vutta½ diµµhisa½yojananti. Bandhanattha½ dassento kiccasiddhiy±ti adhipp±yo. Tenev±ha diµµhisa½yojanena
pe
muccat²ti. Tattha eteh²ti imin± j±ti-±didukkhassa paccayabh±vam±ha. J±ti-±dike dukkhadhamme sar³pato dassetv±pi na parimuccati dukkhasm±ti vadantena bhagavat± diµµhisa½yojana½ n±ma sabb±natthakara½ mah±s±vajja½ sabbassapi dukkhassa m³labh³tanti ayamattho vibh±vitoti dassetu½ ki½ v± bahun±, sakalavaµµadukkhatopi na muccat²ti vutta½. 20. Nanu cettha diµµhisa½yojanadassanena s²labbatapar±m±sopi dassetabbo, evańhi dassanena pah±tabb± ±sav± anavasesato dassit± hont²ti codana½ sandh±y±ha yasm±ti-±di. S²labbatapar±m±so k±m±sav±diggahaŗeneva gahito hoti k±m±sav±dihetukatt± tassa. Appah²nak±mar±g±diko hi k±masukhattha½ v± bhavasuddhattha½ v± eva½ bhavavisuddhi hot²ti s²labbat±ni par±masanti, imin±ha½ s²lena v± vatena v± tapena v± brahmacariyena v± devo v± bhaviss±mi devańńataro v±ti (ma. ni. 1.186; ma. ni. 2.79), tattha nicco dhuvo sassato avipariŗ±madhammo sassatisama½ tatheva µhass±m²ti (ma. ni. 1.19), s²lena suddhi vatena suddhi s²labbatena suddh²ti (dha. sa. 1222) ca suttevutta½ s²labbata½ par±masanti. Tattha bhavasukhabhavavisuddhi-atthanti bhavasukhatthańca bhavavisuddhi-atthańca. Tassa gahitatt±ti s²labbatapar±m±sassa diµµhiggahaŗena gahitatt± yath± diµµhigat±na½ pah±n±y±ti-±d²su (dha. sa. 277). Tesanti dassanapah±tabb±na½. Dassetu½ puggal±dhiµµh±n±ya desan±ya. Tabbipar²tass±ti yonisomanasikaroto kaly±ŗaputhujjanassa. Tass±ti sutav±ti-±dip±µhassa. T±v±ti sutav±ti ito paµµh±ya y±va so ida½ dukkhanti pada½, t±va ima½ pada½ avadhi½ katv±ti attho. Heµµh± vuttanayen±ti ariyasappurisa-ariyadhamma-sappurisadhamma-manasikaraŗ²ya-amanasikaraŗ²yapad±na½ yath±kkama½ m³lapariy±ye idha gahetv± vuttanayena attho veditabboti sambandho. Vuttapaccan²katoti sutav± ariyas±vako, ariy±na½ dass±v², sappuris±na½ dass±v²ti etesa½ pad±na½ sabb±k±rena vuttavipar²tato attho veditabbo, kovidavin²tapad±na½ pana na sabbappak±rena vuttavipar²tato. Arah± hi nippariy±yena ariyadhamme kovido ariyadhamme suvin²to ca n±ma. Ten±ha paccan²kato ca sabb±k±rena
pe
ariyas±vakoti veditabboti. SaŖkh±rupekkh±ń±ŗa½ sikh±ppattavipassan±. Keci pana bhaŖgań±ŗato paµµh±ya sikh±pattavipassan±ti vadanti, tadayutta½ Tadanur³pena atthen±ti tassa puggalassa anur³pena ariyaµµhena, na paµivedhavasen±ti adhipp±yo. Kaly±ŗaputhujjano hi aya½. Yath± cassa yopi kaly±ŗaputhujjanoti ±rabhitv± sopi vuccati sikkhat²ti sekkhoti pariy±yena sekkhasutte (sa½. ni. 5.13) sekkhabh±vo vutto, eva½ idha ariyas±vakabh±vo vutto. Vuµµh±nag±min²vipassan±lakkhaŗehi ye ariyasappurisadhammavinayasaŖkh±t± bodhipakkhiyadhamm± tisso sikkh± eva v± sambhavanti, tesa½ vasena imassa ariyas±vak±dibh±vo vutto Ten±ha tadanur³pena atthen±ti. Ariyassa s±vakoti v± ariyas±vakatthena eva vutto yath± agam± r±jagaha½ buddhoti (su. ni. 410). Sikh±ppattavipassan±ggahaŗańcettha vipassana½ ussukk±petv± anivattipaµipad±ya½ µhitassa gahaŗatthanti yath±vutt± atthasa½vaŗŗan± suµµhutara½ yujjateva. 21. Yath± dh±tumukhena vipassana½ abhiniviµµho dh±tukammaµµh±niko ±yatan±dimukhena abhiniviµµho ±yatan±dikammaµµh±niko, eva½ saccamukhena abhiniviµµhoti vutta½ catusaccakammaµµh±nikoti. Caturoghanittharaŗatthikehi k±tabbato kamma½, bh±van±. Kammameva vises±dhigamassa µh±na½ k±raŗanti, kamme v± yath±vuttanaµµhena µh±na½ avaµµh±na½ bh±van±rambhokammaµµh±na½, tadeva catusaccamukhena pavatta½ etassa atth²ti catusaccakammaµµh±niko. Ubhaya½ nappavattati etth±ti appavatti. Uggahitacatusaccakammaµµh±noti ca catusaccakammaµµh±na½ p±¼ito atthato ca uggahetv± manasik±rayogga½ katv± µhito. Vipassan±magga½ sam±ru¼hoti sappaccayan±mar³padassane patiµµh±ya tadeva n±mar³pa½ anicc±dito sammasanto. Samann±harat²ti vipassan±vajjana½ sandh±y±ha, tasm± yath± ida½ dukkhanti vipassan±ń±ŗa½ pavattati, eva½ samann±harati ±vajjat²ti attho. Katha½ panettha manasi karot²ti imin± vipassat²ti ayamattho vutto hot²ti ±ha ettha
pe
vutt±ti. Etth±ti ca imasmi½ sutteti attho. Vipassat²ti ca yath± upari vises±dhigamo hoti, eva½ ń±ŗacakkhun± vipassati, oloket²ti attho. Maggopi vattabbo. Purimańhi saccadvaya½ gambh²ratt± duddasa½, itara½ duddasatt± gambh²ra½. Abhinivesoti vipassan±bhiniveso vipassan±paµipatti. Tad±rammaŗeti ta½ r³pakkhandha½ ±rammaŗa½ katv± pavatte. Y±th±vasarasalakkhaŗa½ vavatthapetv±ti avipar²ta½ attano ±rammaŗa½ sabh±vacchedan±dikiccańceva ańń±ŗ±dilakkhaŗańca asaŖkarato hadaye µhapetv±. Imin± pubbe n±mar³paparicchede katepi dhamm±na½ salakkhaŗavavatth±pana½ paccayapariggahena suvavatth±pita½ n±ma hot²ti dasseti yath± dvikkhattu½ baddha½ subaddhanti. Evańhi ń±taparińń±ya kicca½ siddha½ n±ma hoti. Paccayato paccayuppannato ca vavatth±pitatt± p±kaµabh±vena siddhenapi siddhabh±vo p±kaµo hot²ti vutta½ ahutv± hont²ti. Aniccalakkhaŗa½ ±ropet²ti asato hi upp±dena bhavitabba½, na sato, upp±davantato ca nesa½ ekantena icchitabb± paccay±yattavuttibh±vato, sati upp±de avassa½bh±v² nirodhoti nattheva niccat±vak±soti. S³paµµhit±niccat±ya ca udayabbayadhammehi abhiŗhapaµip²¼anato dukkhamanaµµhena dukkha½. Ten±ha udayabbayapaµip²¼itatt± dukkh±ti dukkhalakkhaŗa½ ±ropet²ti. Katthacipi saŖkh±ragate m± j²ri m± by±dhiy²ti alabbhanato natthi vasavattananti ±ha avasavattanato anatt±ti anattalakkhaŗa½ ±ropet²ti. Paµip±µiy±ti udayabbayań±ŗ±diparampar±ya. Tasmi½ khaŗeti sot±pattimaggakkhaŗe. Ekapaµivedhenev±ti ekań±ŗeneva paµivijjhanena. Paµivedho paµigh±t±bh±vena visaye nissaŖgac±rasaŖkh±ta½ nibbijjhana½. Abhisamayo avirajjhitv± visayassa adhigamasaŖkh±to avabodho. Ida½ dukkha½, ettaka½ dukkha½, na ito bhiyyoti paricchinditv± j±nanameva vuttanayena paµivedhoti parińń±paµivedho. Aya½ yath± ń±ŗe pavatte pacch± dukkhassa sar³p±diparicchede sammoho na hoti, tath± pavatti½ gahetv± vutto, na pana maggań±ŗassa ida½ dukkhanti-±din±pi vattanato. Ten±ha na hissa tasmi½ samayeti-±di. Pah²nassa puna appah±tabbat±ya pakaµµha½ h±na½ cajana½ samucchindana½ pah±na½, pah±nameva vuttanayena paµivedhoti pah±napaµivedho. Ayampi yena kilesena appah²yam±nena maggabh±van±ya na bhavitabba½, asati ca maggabh±van±ya yo uppajjeyya, tassa kilesassa padagh±ta½ karontassa anuppattidhammata½ ±p±dentassa ń±ŗassa tath±pavattiy± paµigh±t±bh±vena nissaŖgac±ra½ up±d±ya eva½ vutto. Sacchikiriy± paccakkhakaraŗa½, anussav±k±raparivitakk±dike muńcitv± sar³pato ±rammaŗakaraŗa½ ida½ tanti yath±sabh±vato gahaŗa½, s± eva vuttanayena paµivedhoti sacchikiriy±paµivedho. Aya½ pana yassa ±varaŗassa asamucchindanato ń±ŗa½ nirodha½ ±lambitu½ na sakkoti, tassa samucchindanato ta½ sar³pato vibh±vitameva pavattat²ti eva½ vutto. Bh±van± upp±dan± va¹¹han± ca, tattha paµhamamagge upp±danaµµhena, dutiy±d²su va¹¹hanaµµhena, ubhayatth±pi v± ubhayath±pi veditabba½. Paµhamamaggopi hi yath±raha½ vuµµh±nag±miniya½ pavatta½ parij±nan±di½ va¹¹hento pavattoti tatth±pi va¹¹hanaµµhena bh±van± sakk± vińń±tu½. Dutiy±d²supi appah²nakilesappah±nato puggalantaras±dhanato upp±danaµµhena bh±van±, s± eva vuttanayena paµivedhoti bh±van± paµivedho. Ayampi hi yath± ń±ŗe pavatte pacch± maggadhamm±na½ sar³paparicchede sammoho na hoti, tath± pavattimeva gahetv± vutto, tiµµhatu t±va yath±dhigatamaggadhamma½ yath±pavattesu phaladhammesupi aya½ yath±dhigatasaccadhammesu viya vigatasammohova hoti. Tena vutta½ diµµhadhammo pattadhammo viditadhammo pariyog±¼hadhammoti (d². ni. 1.299, 356; mah±va. 27, 57). Yato cassa dhammat±sańcodit± yath±dhigatasaccadhamm±valambiniyo maggav²thito parato maggaphalapah²n±vasiµµhakilesanibb±n±na½ paccavekkhaŗ± pavattanti. Dukkhasaccadhamm± hi sakk±yadiµµhi-±dayo. Ayańca atthavaŗŗan± parińń±bhisamayen±ti-±d²supi vibh±vetabb±. Ek±bhisamayena abhisamet²ti vuttamevattha½ vibh³tatara½ katv± dassetu½ no ca kho ańńamańńena ń±ŗen±ti-±di vutta½. Vitaŗ¹av±d² pan±ha ariyamaggań±ŗa½ cat³su saccesu n±n±bhisamayavasena kiccakaraŗa½, na ek±bhisamayavasena. Tańhi k±lena dukkha½ paj±n±ti, k±lena samudaya½ pajahati, k±lena nirodha½ sacchikaroti, k±lena magga½ bh±veti, ańńath± ekassa ń±ŗassa ekasmi½ khaŗe catukiccakaraŗa½ na yujjati. Na hida½ katthaci diµµhampi sutta½ atth²ti. So vattabbo yadi ariyamaggań±ŗa½ n±n±bhisamayavasena sacc±ni abhisameti, na ek±bhisamayavasena, eva½ sante paccekampi saccesu n±nakkhaŗeneva pavatteyya, na ekakkhaŗena, tath± sati dukkh±d²na½ ekadesekadesameva parij±n±ti pajahat²ti ±pajjat²ti n±n±bhisamaye paµhamamagg±d²hi pah±tabb±na½ sańńojanattay±d²na½ ekadesekadesappah±na½ siy±ti ekadesasot±pattimaggaµµh±dit±, tato eva ekadesasot±pann±dit± ca ±pajjati anantaraphalatt± lokuttarakusal±na½, na ca ta½ yutta½. Na hi k±labhedena vin± so eva sot±panno ca asot±panno c±ti sakk± vińń±tu½. Apic±ya½ n±n±bhisamayav±d² eva½ pucchitabbo maggań±ŗa½ sacc±ni paµivijjhanta½ ki½ ±rammaŗato paµivijjhati, ud±hu kiccatoti? J±nam±no kiccatoti vadeyya, kiccato paµivijjhantassa ki½ n±n±bhisamayen±ti vatv± paµip±µiy±nidassanena sańń±petabbo. Atha ±rammaŗatoti vadeyya, eva½ sante tassa ń±ŗassa vipassan±ń±ŗassa viya dukkhasamuday±na½ accantaparińń±samucched± na yutt± anissaµatt±. Tath± maggadassana½. Na hi maggo sayameva att±na½ ±rabbha pavattat²ti yutta½, maggantaraparikappan±ya pana anavaµµh±na½ ±pajjati, tasm± t²ŗi sacc±ni kiccato, nirodha½ kiccato ca ±rammaŗato ca paµivijjhat²ti eva½ asammohato paµivijjhantassa maggań±ŗassa nattheva n±n±bhisamayo. Vuttańheta½ yo bhikkhave dukkha½ passati, dukkhasamudayampi so passat²ti-±di. Na ceta½ k±lantaradassana½ sandh±ya vutta½ yo nu kho, ±vuso, dukkha½ passati, dukkhasamudayampi
pe
dukkhanirodhag±minipaµipadampi so passat²ti (sa½. ni. 5.1100) ekaccadassanasamaŖgino ańńasaccadassanasamaŖgibh±vavic±raŗ±ya½ tadatthas±dhanattha½ ±yasmat± gavampatittherena ±bhatatt±, paccekańca saccattayadassanassa yojitatt±, ańńath± purimadiµµhassa puna adassanato samuday±didassanamayojaniya½ siy±. Na hi lokuttaramaggo lokiyamaggo viya katak±r²bh±vena pavattati samucchedakatt±, tath± yojanena ca sabbadassana½ dassanantaraparamanti dassan±nuparamo siy±ti eva½ ±gamato yuttito ca n±n±bhisamayo na yujjat²ti sańń±petabbo. Eva½ ce sańńatti½ gacchati, icceta½ kusala½. No ce gacchati, abhidhamme (kath±. 274) odhisokath±ya sańń±petabboti. Nirodha½ ±rammaŗatoti nirodhameva ±rammaŗatoti niyamo gahetabbo, na ±rammaŗatov±ti. Tena nirodhe kiccatopi paµivedho siddho hoti. Tasmi½ samayeti sacc±na½ abhisamaye. V²sativatthuk±ti-±di t²ŗi sańńojan±n²ti vutt±na½ sar³padassana½. Cat³su ±saves³ti ida½ abhidhammanayena vutta½, na suttantanayena. Na hi sutte katthaci catt±ro ±sav± ±gat± atthi. Yadi vicikicch± na ±savo, atha kasm± sakk±yadiµµhi vicikicch± s²labbatapar±m±so, ime vuccanti, bhikkhave, ±sav± dassan± pah±tabb±ti vuttanti ±ha dassan± pah±tabb±ti-±di. Ettha pariy±pannatt±ti etena samm±saŖkappassa viya pańń±kkhandhe kiccasabh±gat±ya idha vicikicch±ya ±savasaŖgaho katoti dasseti. Sabbo attagg±ho sakk±yadiµµhivinimutto natth²ti vutta½ channa½ diµµh²na½
pe
vibhatt±ti. S± hi diµµhi ekasmi½ cittupp±de sant±ne ca µhita½ ekaµµha½, tattha paµhama½ sahaj±tekaµµha½, itara½ pah±nekaµµha½, tadubhayampi niddh±retv± dassetu½ diµµh±saveh²ti-±di vutta½. Sabbath±p²ti sabbappak±rena, sahaj±tekaµµhapah±nekaµµhappak±reh²ti attho. Avases±ti diµµh±savato avasiµµh±. Tayopi ±sav±ti k±m±savabhav±sava-avijj±sav±. Tath± hi pubbe cat³su ±saves³ti vutta½. Tasm±ti yasm± bah³ evettha ±sav± pah±tabb±, tasm± bahuvacananiddeso kato ime vuccanti, bhikkhave, ±sav± dassan± pah±tabb±ti. Por±ŗ±nanti aµµhakath±cariy±na½, pur±tan±na½ majjhimabh±ŗak±nanti ca vadanti. Dassan± pah±tabb±ti-±d²su ya½ vattabba½, ta½ heµµh± vuttameva.
Dassan±pah±tabba-±savavaŗŗan± niµµhit±.