Tath±gatav±rasattamanayavaººan±

12. Yehi (d². ni. abhi. µ². 1.7.c³¼as²lavaººan±; a. ni. µ². 1.1.170) guºavisesehi nimittabh³tehi bhagavati “tath±gato”ti aya½ samaññ± pavatt±, ta½ dassanattha½ “aµµhahi k±raºehi bhagav± tath±gato”ti-±di vutta½. Guºanemittak±neva hi bhagavato sabb±ni n±m±ni. Yath±ha–
“Asaªkhyeyy±ni n±m±ni, saguºena mahesino;
guºena n±mamuddheyya½, api n±masahassato”ti. (Dha. sa. aµµha. 1313; ud±. aµµha. 53; paµi. ma. aµµha. 1.76; d². ni. abhi. µ². 1.7.c³¼as²lavaººan±; a. ni. µ². 1.1.170)–

Tath± ±gatoti ettha ±k±raniyamanavasena opammasampaµip±danattho tath±-saddo. S±maññajotan± hi visese avatiµµhat²ti paµip±dagamanattho ±gata-saddo, na ñ±ºagamanattho “tathalakkhaºa½ ±gato”ti-±d²su (d². ni. aµµha. 1.7; ma. ni. aµµha. 1.12; sa½. ni. aµµha. 2.3.78; a. ni. aµµha. 1.1.170; ud±. aµµha. 18; itivu. aµµha. 38; therag±. aµµha. 1.1.3; bu. va½. aµµha. 2.b±hiranid±na; mah±ni. aµµha. 14) viya, n±pi k±yagaman±di-attho “±gato kho mah±samaºo, m±gadh±na½ giribbajan”ti-±d²su (mah±va. 63) viya. Tattha yad±k±raniyamanavasena opammasampaµip±danattho tath±-saddo, ta½ karuº±ppadh±natt± mah±karuº±mukhena purimabuddh±na½ ±gamanapaµipada½ ud±haraºavasena s±maññato dassento ya½ta½sadd±na½ ekantasambandhabh±vato “yath± sabbaloka…pe… ±gat±”ti s±dh±raºato vatv± puna ta½ paµipada½ mah±pad±nasutt±d²su (d². ni. 2.4) sambahulaniddesena sup±kaµ±na½ ±sann±nañca vipass²-±d²na½ channa½ samm±sambuddh±na½ vasena dassento “yath± vipass² bhagav±”ti-±dim±ha. Tattha yena abhin²h±ren±ti manussatta-liªgasampatti-hetu-satth±radassana-pabbajj±-abhiññ±diguºasampatti-adhik±ra-chand±na½ vasena aµµhaªgasamann±gatena k±yapaºidh±namah±paºidh±nena. Sabbesañhi samm±sambuddh±na½ k±yapaºidh±na½ imin±va n²h±rena samijjhat²ti.

Eva½ mah±bhin²h±ravasena “tath±gato”ti padassa attha½ vatv± id±ni p±ram²p³raºavasena dassetu½ “atha v± yath± vipass² bhagav±…pe… yath± kassapo bhagav± d±nap±rami½ p³retv±”ti-±di vutta½. Imasmi½ pana µh±ne suttantik±na½ mah±bodhiy±napaµipad±ya kosallajananattha½ p±ram²kath± vattabb±, s± pana sabb±k±rasampann± cariy±piµakavaººan±ya (cariy±. pakiººakakath±) vitth±rato niddiµµh±, tasm± atthikehi tattha vuttanayeneva veditabb±. Yath± pana pubbe vipass²-±dayo samm±sambuddh± abhin²h±rasampattiya½ patiµµh±ya suvisuddh±ya paµipad±ya anavasesato sammadeva sabb± p±ramiyo parip³resu½, eva½ amh±kampi bhagav± parip³res²ti imamattha½ sandh±y±ha “samatti½ sap±ramiyo p³retv±”ti. Satipi aªgaparicc±g±d²na½ d±nap±ramibh±ve paricc±gavisesabh±vadassanatthañceva sudukkarabh±vadassanatthañca “pañca mah±paricc±ge”ti visu½ gahaºa½, tatoyeva ca aªgaparicc±gato visu½ nayanaparicc±gaggahaºampi kata½, pariggahaparicc±gabh±vas±maññepi dhanarajjaparicc±gato puttad±raparicc±gaggahaºañca kata½.
Gatapacc±gatikavattap³raº±dik±ya pubbabh±gapaµipad±ya saddhi½ abhiññ±sam±pattinipph±dana½ pubbayogo, d±n±d²suyeva s±tisayapaµipattinipph±dana½ pubbacariy± s± cariy±piµakasaªgahit±. Abhin²h±ro pubbayogo, d±n±dipaµipatti, k±yavivekavasena ekacariy± v± pubbacariy±ti keci. D±n±d²nañceva appicchat±d²nañca sa½s±ranibb±nesu ±d²nav±nisa½s±nañca vibh±vanavasena satt±na½ bodhittaye patiµµh±panaparip±canavasena ca pavatt± kath± dhammakkh±na½, ñ±t²na½ atthacariy± ñ±tatthacariy±, s±pi karuº±ya vaseneva. ¾di-saddena lokatthacariy±dayo saªgaºh±ti. Kammassakatañ±ºavasena, anavajjakamm±yatanasipp±yatanavijj±µµh±naparicayavasena khandh±yatan±diparicayavasena, lakkhaºattayat²raºavasena ca ñ±ºac±ro buddhicariy±, s± pana atthato paññ±p±ram²yeva, ñ±ºasambh±radassanattha½ visu½ gahaºa½. Koµ²ti pariyanto, ukka½soti attho.
Catt±ro satipaµµh±ne bh±vetv± br³hetv±ti sambandho. Tattha bh±vetv±ti upp±detv±. Br³hetv±ti va¹¹hetv±. Satipaµµh±n±diggahaºena ±gamanapaµipada½ matthaka½ p±petv± dasseti. Vipassan±sahagat± eva v± satipaµµh±n±dayo daµµhabb±. Ettha ca “yena abhin²h±ren±”ti-±din± ±gamanapaµipad±ya ±di½ dasseti, “d±nap±ram²”ti-±din± majjha½, “catt±ro satipaµµh±ne”ti-±din± pariyos±nanti veditabba½.
Sampatij±toti muhuttaj±to manuss±na½ hatthato muttamatto, na m±tukucchito nikkhantamatto. Nikkhantamattañhi mah±satta½ paµhama½ brahm±no suvaººaj±lena paµiggaºhi½su, tesa½ hatthato catt±ro mah±r±j±no ajinappaveºiy±, tesa½ hatthato manuss± duk³lacumbaµakena paµiggaºhi½su, manuss±na½ hatthato muccitv± pathaviya½ patiµµhitoti. Yath±ha bhagav± mah±pad±nadesan±ya½. Setamhi chatteti dibbasetacchatte. Anudh±r²yam±neti dh±r²yam±ne. Ettha ca chattaggahaºeneva khagg±d²ni pañca kakudhabhaºµ±nipi vutt±nev±ti daµµhabba½. Khaggat±lavaºµamorahatthakav±lab²jan²-uºh²sapaµµ±pi hi chattena saha tad± upaµµhit± ahesu½, chatt±d²niyeva ca tad± paññ±yi½su, na chatt±digg±hak±. Sabb± ca dis±ti dasapi dis±. Nayida½ sabbadis±vilokana½ sattapadav²tih±ruttarak±la½ daµµhabba½. Mah±satto hi manuss±na½ hatthato muccitv± puratthimadisa½ olokesi. Tattha devamanuss± gandham±l±d²hi p³jayam±n± “mah±purisa idha tumhehi sadisopi natthi, kuto uttaritaro”ti ±ha½su. Eva½ catasso dis±, catasso anudis±; heµµh±, upar²ti sabb± dis± anuviloketv± sabbattha attan± sadisa½ adisv± “aya½ uttar± dis±”ti tattha sattapadav²tih±rena agam±si. ¾sabhinti uttama½. Aggoti sabbapaµhamo. Jeµµho seµµhoti ca tasseva vevacana½. Ayamantim± j±ti, natthi d±ni punabbhavoti imasmi½ attabh±ve pattabba½ arahatta½ by±k±si.
Anekesa½ vises±dhigam±na½ pubbanimittabh±ven±ti sa½khittena vuttamattha½ “yañh²”ti-±din± vitth±rato dasseti. Tattha etth±ti–
“Anekas±khañca sahassamaº¹ala½,
chatta½ mar³ dh±rayumantalikkhe;
suvaººadaº¹± v²tipatanti c±mar±,
na dissare c±marachattag±hak±”ti. (Su. ni. 693).
Imiss± g±th±ya. Sabbaññutaññ±ºameva sabbattha appaµihatac±rat±ya an±varaºañ±ºanti ±ha “sabbaññut±n±varaºañ±ºapaµil±bhass±”ti. Tath± aya½ bhagav±pi gato…pe… pubbanimittabh±ven±ti etena abhij±tiya½ dhammat±vasena uppajjanakavises± sabbabodhisatt±na½ s±dh±raº±ti dasseti. P±ramit±nissand± hi teti.
Vikkam²ti agam±si. Mar³ti dev±. Sam±ti vilokanasamat±ya sam± sadisiyo. Mah±puriso hi yath± eka½ disa½ vilokesi, eva½ sesadis±pi, na katthaci vilokane vibandho tassa ahos²ti. Sam±ti v± viloketu½ yutt±, visamarahit±ti attho. Na hi tad± bodhisattassa vir³pab²bhacchavisamar³p±ni viloketu½ ayutt±ni dis±su upaµµhahant²ti.
Eva½ “tath± gato”ti k±yagamanaµµhena gata-saddena tath±gata-sadda½ niddisitv± id±ni ñ±ºagamanaµµhena ta½ dassetu½ “atha v±”ti-±dim±ha. Tattha nekkhammen±ti alobhappadh±nena kusalacittupp±dena Kusal± hi dhamm± idha nekkhamma½, na pabbajj±dayo, “paµhamajjh±nan”ti (d². ni. abhi. µ². 1.7.c³¼as²lavaººan±; a. ni. µ². 1.1.170) ca vadanti. Pah±y±ti pajahitv±. Gato adhigato, paµipanno uttarivisesanti attho. Pah±y±ti v± pah±nahetu, pah±nalakkhaºa½ v±. Hetulakkhaºattho hi aya½ pah±ya-saddo. K±macchand±dippah±nahetuka½ “gato”ti hettha vutta½ gamana½ avabodho, paµipatti eva v± k±macchand±dippah±nena ca lakkh²yat²ti. Esa nayo pad±letv±ti-±d²supi. Aby±p±den±ti mett±ya. ¾lokasaññ±y±ti vibh³ta½ katv± manasikaraºena (d². ni. abhi. µ². 1.7.c³¼as²lavaººan±) upaµµhita-±lokasañc±nanena. Avikkhepen±ti sam±dhin±. Dhammavavatth±nen±ti kusal±didhamm±na½ y±th±vanicchayena. “Sappaccayan±mar³pavavatth±nen±”tipi vadanti.
Eva½ k±macchand±din²varaºappah±nena “abhijjha½ loke pah±y±”ti-±din± (vibha. 508) vutt±ya paµhamajjh±nassa pubbabh±gapaµipad±ya bhagavato tath±gatabh±va½ dassetv± id±ni saha up±yena aµµhahi sam±patt²hi aµµh±rasahi ca mah±vipassan±hi ta½ dassetu½ “ñ±ºen±”ti-±dim±ha. N±mar³papariggahakaªkh±vitaraº±nañhi vinibandhabh³tassa mohassa d³r²karaºena ñ±tapariññ±ya½ µhitassa aniccasaññ±dayo sijjhanti, tath± jh±nasam±patt²su abhiratinimittena p±mojjena. Tattha “anabhiratiy± vinodit±ya jh±n±d²na½ samadhigamo”ti sam±pattivipassan±na½ arativinodana-avijj±pad±lan±d²ni up±yo, uppaµip±µiniddeso pana n²varaºasabh±v±ya avijj±ya heµµh± nivaraºesupi saªgahadassanatthanti daµµhabba½. Sam±pattivih±rappavesavibandhanena n²varaº±ni kav±µasadis±n²ti ±ha “n²varaºakav±µa½ uggh±µetv±”ti. “Ratti½ anuvitakketv± anuvic±retv± div± kammante payojet²”ti (ma. ni. 1.251) vuttaµµh±ne vitakkavic±r± dh³m±yan±ti adhippet±ti ±ha “vitakkavic±radh³man”ti. Kiñc±pi paµhamajjh±nupac±reyeva dukkha½, catutthajjh±nupac±re ca sukha½ pah²yati, atisayappah±na½ pana sandh±y±ha “catutthajjh±nena sukhadukkha½ pah±y±”ti.
Aniccassa, aniccanti ca anupassan± anicc±nupassan±, tebh³makadhamm±na½ aniccata½ gahetv± pavatt±ya vipassan±yeta½ n±ma½. Niccasaññanti saªkhatadhammesu “nicc± sassat±”ti eva½pavattamicch±sañña½. Saññ±s²sena diµµhicitt±nampi gahaºa½ daµµhabba½. Esa nayo ito paresupi. Nibbid±nupassan±y±ti saªkh±resu nibbijjan±k±rena pavatt±ya anupassan±ya. Nandinti sapp²tikataºha½. Vir±g±nupassan±y±ti saªkh±resu virajjan±k±rena pavatt±ya anupassan±ya. Nirodh±nupassan±y±ti saªkh±r±na½ nirodhassa anupassan±ya. Yath± v± saªkh±r± nirujjhantiyeva, ±yati½ punabbhavavasena na uppajjanti, eva½ anupassan± nirodh±nupassan±. Tenev±ha “nirodh±nupassan±ya nirodheti, no samudet²”ti. Muccitukamyat± hi aya½ balappatt±ti. Paµinissajjan±k±rena pavatt± anupassan± paµinissagg±nupassan±, paµisaªkh±santiµµhan± hi aya½. ¾d±nanti nicc±divasena gahaºa½. Santatisam³hakicc±rammaº±na½ vasena ekattaggahaºa½ ghanasaññ±. ¾y³hana½ abhisaªkharaºa½. Avatth±vises±patti vipariº±mo. Dhuvasaññanti thirabh±vaggahaºa½. Nimittanti sam³h±dighanavasena sakiccaparicchedat±ya ca saªkh±r±na½ saviggahaggahaºa½. Paºidhinti r±g±dipaºidhi½. S± panatthato taºh±vasena saªkh±resu ninnat±. Abhinivesanti att±nudiµµhi½.
Aniccadukkh±divasena sabbadhammat²raºa½ adhipaññ±dhammavipassan±. S±r±d±n±bhinivesanti as±resu s±raggahaºavipall±sa½. Issarakutt±divasena loko samuppannoti abhiniveso sammoh±bhiniveso. Keci pana “ahosi½ nu kho aha½ at²tamaddh±nanti-±din± (ma. ni. 1.18; sa½. ni. 2.20) pavattasa½say±patti sammoh±bhiniveso”ti vadanti. Saªkh±resu leºat±ºabh±vaggahaºa½ ±lay±bhiniveso. “¾layarat± ±layasammudit±”ti (d². ni. 2.64, 67; ma. ni. 1.281; 2.337; sa½. ni. 1.172; mah±va. 7, 8) vacanato ±layo taºh±, s±yeva cakkh±d²su r³p±d²su ca abhinivisanavasena pavattiy± ±lay±bhinivesoti keci. “Eva½vidh± saªkh±r± paµinissajj²yant²”ti pavatta½ ñ±ºa½ paµisaªkh±nupassan±. Vaµµato vigatatt± vivaµµa½, nibb±na½, tattha ±rammaºakaraºasaªkh±tena anupassanena pavattiy± vivaµµ±nupassan±, gotrabh³. Sa½yog±bhinivesanti sa½yujjanavasena saªkh±resu nivisana½. Diµµhekaµµheti diµµhiy± sahaj±tekaµµhe pah±nekaµµhe ca. O¼±riketi uparimaggavajjhakilese apekkhitv± vutta½, aññath± dassanena pah±tabb±pi dutiyamaggavajjhehi o¼±rik±ti. Aºusahagateti aºubh³te. Ida½ heµµhimamaggavajjhe apekkhitv± vutta½. Sabbakileseti avasiµµhasabbakilese. Na hi paµham±dimaggehi pah²n± kiles± puna pah²yant²ti.