239. Ala½ pariyatto gado ass±ti alagaddo anun±sikalopa½ da-k±r±gamańca katv±. Vaµµadukkhakant±rato nittharaŗatth±ya pariyatti nittharaŗapariyatti. Bhaŗ¹±g±re niyutto bhaŗ¹±g±riko, bhaŗ¹±g±riko viya bhaŗ¹±g±riko, dhammaratan±nup±lako. Ańńa½ attha½ anapekkhitv± bhaŗ¹±g±rikasseva sato pariyatti bhaŗ¹±g±rikapariyatti. Va½s±nurakkhakov±ti avadh±raŗa½ s²h±valokanań±yena tantidh±rakova paveŗip±lakov±ti purimapadadvayepi yojetabba½. Yadi tantidh±raŗ±di-attha½ buddhavacanassa pariy±puŗana½ bhaŗ¹±g±rikapariyatti, kasm± kh²ŗ±savass±ti visesetv± vutta½, nanu ekaccassa puthujjanassapi aya½ nayo labbhat²ti anuyoga½ sandh±y±ha yo pan±ti-±di. Attano µh±neti nittharaŗaµµh±ne. K±ma½ puthujjano paveŗi½ p±less±m²ti ajjh±sayena pariy±puŗ±ti. Attano pana bhavakant±rato anittiŗŗatt± tassa s± pariyatti nittharaŗapariyatti eva n±ma hot²ti adhipp±yo. Ten±ha puthujjanass±ti-±di. Nijjh±na½ khamant²ti nijjh±napańńa½ khamanti. Tattha tattha ±gate s²l±didhamme nijjh±yitv± pańń±ya rocetv± y±th±vato gahetabb± honti. Ten±ha idha s²lanti-±di. Na kevala½ suggahita½ pariyatti½ niss±ya maggabh±van±phalasacchikiriy±, parav±daniggahasakav±dapatiµµh±pan±d²nipi ijjhant²ti dassetu½ parav±deti-±di vutta½. Ten±ha uppanna½ parappav±da½ sahadhammena suniggaha½ niggahitv±ti-±di (d². ni. 2.268). Icchiticchitaµµh±nanti diµµhiviniveµhan±divasena icchita½ icchita½ p±¼ipadesa½. Mocetunti apanetu½. Ahit±ya dukkh±ya asa½vattanampi tadabh±ve uppajjanakahitasukhassa k±raŗameva tasmi½ sati bh±vatoti. Suggahita-alagaddassapi hit±ya sukh±ya sa½vattanat± daµµhabb±. 240. Uttaranti eten±ti uttaro, sinanti bandhant²ti setu, uttaro ca so setu c±ti uttarasetu. K³la½ parat²ra½ vahati p±pet²ti kulla½. Kal±pa½ katv± baddhoti ve¼una¼±d²hi kal±pavasena baddho. Aŗunti ida½ aµµhasam±patti-±rammaŗa½ sańńojana½ sandh±ya vadati. Th³lanti itara½. Diµµhinti yath±bh³tadassana½, vipassananti attho. Eva½ parisuddha½ eva½ pariyod±tanti tebh³makesu dhammesu ń±ta½ neta½ mama, nesohamasmi, na meso att±ti, eva½ taŗh±diµµhisa½kiles±bh±vena sabbaso visuddha½, parisuddhatt± eva pariyod±ta½. Na all²yeth±ti nikantivasena na nissayetha. Na kel±yeth±ti na mam±yetha. Na dhan±yeth±ti dhana½ drabya½ na kayir±tha. Ubhayatth±ti samathe vipassan±ya ca. Asaddhammeti-±d²su asata½ h²najjh±say±na½ dhammoti asaddhammo. G±mav±s²na½ dhammoti g±madhammo. Kiles±na½ vassanasabh±vat±ya vasaladhammo. Kilesehi d³sitatt± th³latt± ca duµµhullo. Udakasuddhipariyos±nat±ya odakantiko. Dhamm±pi vo pah±tabb±ti imin±pi ov±dena bhikkh³ uddissa kathentopi ariµµha½yeva niggaŗh±ti. 241. Tividhagg±havasen±ti taŗh±m±nadiµµhigg±havasena. Yadi eva½ aha½ mam±ti gaŗh±t²ti g±hadvayameva kasm± vuttanti? Nayidameva½ tatth±pi g±hattayasseva vuttatt±. Ahanti hi imin± m±nadiµµhigg±h± vutt± ahamasm²ti g±has±mańńato. Diµµhipi diµµhiµµh±na½ purimuppann±ya diµµhiy± uttaradiµµhiy± sakk±yadiµµhiy± sassatadiµµhiy± ca k±raŗabh±vato. ¾rammaŗa½ pańca khandh±, r³p±rammaŗ±d²ni ca. Diµµhiy± paccayo avijj±-phassa-sańń±-vitakka-ayonisomanasik±ra-p±pamittaparatoghos±diko diµµhiy± upanissay±dipaccayo. Vuttańheta½ paµisambhid±ya½ (paµi. ma. 1.124)katam±ni aµµha diµµhiµµh±n±ni avijj±pi phassopi sańń±pi vitakkopi ayonisomanasik±ropi p±pamittopi paratoghosopi diµµhiµµh±nanti-±di. R³p±rammaŗ±ti ruppanasabh±vadhamm±rammaŗ±. R³pa½ pana att±ti na vattabba½ idha r³pa½ attato samanupassat²ti (sa½. ni. 3.81, 345) imassa g±hassa anadhippetatt±. So hi yampi ta½ diµµhiµµh±nanti-±din± parato vuccati. Idha pana r³pavanta½ att±na½ samanupassati, attani r³pa½, r³pasmi½ att±nanti ime tayo g±h± adhippet±ti keci, tadayutta½. Yasm± r³pa½ att± na hoti, attagg±hassa pana ±lambana½ hoti, attasabh±veyeva v± r³p±didhamme ±rabbha attadiµµhi uppajjati, na att±na½ tassa paramatthato anupalabbhanato, tasm± r³p±di-±rammaŗ±va attadiµµh²ti katv± vutta½, r³pa½ pana att±ti na vattabbanti ayamettha attho. Yampi ta½ diµµhiµµh±nanti-±din± pana vipassan±paµivipassan± viya diµµhi-anupassan± n±ma dassit±. Gandharasaphoµµhabb±yatan±na½ sampattag±hindriyavisayat±ya patv± gahetabbat±. Tańhi tassa attano visaya½ paribhutv± sambandha½ hutv± gaŗh±ti. Avases±ni satt±yatan±ni vińń±ta½ n±ma manas± vińń±tabbato. Ańńath± itaresampi vińń±tat± siy±. Pattanti adhigata½. Pariyesitanti gavesita½. Anuvicaritanti cintita½. Ten±ha manas±ti. Ettha ca pattapariyesan±na½ apaµikkhepassa, visu½, ekajjha½ paµikkhepassa ca vasena catukkoµika½ dassetv± pattapariyesitehi anuvicaritassa bheda½ dassetu½ lokasmińh²ti-±di vutta½. Pariyesitv± patta½ paµhama½ cetas± pacch± k±yena pattatt± patta½ n±ma. Pariyesitv± nopatta½ pariyesita½ n±ma kevala½ pariyesitabh±vato. Apariyesitv± pattańca nopattańca manas± anuvicaritabbato manas±nuvicarita½ n±ma. Ayańca vikappo ±kulo viy±ti atha v±ti-±di vutta½. Pattaµµhen±ti pattabh±vena pattat±s±mańńena. Apariyesitv± nopatta½ manas±nuvicarita½ n±ma pattiy± pariyesan±ya ca abh±vato. Sabba½ v± etanti pariyesitv± pattamp²ti-±din± vutta½ catubbidhampi. Imin±ti yampi ta½ diµµhiµµh±na½ti-±divacanena. Vińń±ŗ±rammaŗ± taŗh±m±nadiµµhiyo kathit± p±risesań±yena Eva½ p±risesań±yapariggahe ki½ payojananti ±ha desan±vil±sen±ti-±di. Yesa½ vineyy±na½ desetabbadhammassa sar³pa½ an±masitv± ±rammaŗakicca-sampayuttadhamma-phalavises±di-pak±rantaravibh±vanena paµivedho hoti, tesa½ tappak±rabhedehi dhammehi, yesa½ pana yena ekeneva pak±rena sar³peneva v± vibh±vane kate paµivedho hoti, tesa½ ta½ vatv± dhammissaratt± tadańńa½ niravases±k±ravibh±vanańca desan±vil±so. Ten±ha diµµh±di-±rammaŗavasena vińń±ŗa½ dassitanti. Diµµhiµµh±nanti diµµhi eva diµµhiµµh±na½, ta½ heµµh± vuttanayameva. Ya½ r³pa½ es± diµµhi loko ca att± c±ti gaŗh±ti. Ta½ r³pa½ sandh±ya so loko so att±ti vacana½ vuttanti yojan±. So pecca bhaviss±m²ti uddham±gh±tanikav±davasen±ya½ diµµh²ti ±ha so aha½ paraloka½ gantv± nicco bhaviss±m²ti-±di. Dhuvoti thiro. Sassatoti sabbad±bh±v². Avipariŗ±madhammoti jar±ya maraŗena ca avipariŗ±metabbasabh±vo, nibbik±roti attho. Tampi dassananti tampi tath±vutta½ diµµhidassana½ att±na½ viya taŗh±diµµhigg±havisesena gaŗh±ti. Ten±ha eta½ mam±ti-±di. Diµµh±rammaŗ±ti diµµhivisay±. Katha½ pana diµµhi diµµhivisay± hot²ti ±ha vipassan±y±ti-±di. Paµivipassan±k±leti yamakato sammasan±dik±la½ sandh±y±ha. Tattha akkharacintak±na½ sadde viya, vedajjh±y²na½ vedasatthe viya ca diµµhiya½ diµµhigatik±na½ diµµhigg±happavatti daµµhabb±. Samanupassat²ti padassa ca tasso samanupassan± atthoti yojan±. Tena samanupassan± n±ma catubbidh±ti dasseti. Tattha ń±ŗa½ t±va samavisama½ samm± y±th±vato anupassat²ti samanupassan±. Itar± pana sa½kilesavasena anu anu passant²ti samanupassan±. Yadi eva½ hotu t±va diµµhisamanupassan± micch±dassanabh±vato, katha½ taŗh±m±n±ti? Taŗh±yapi satt±na½ p±pakaraŗe up±yadassanavasena pańń±patir³pik± pavatti labbhateva, y±ya vańcananikatis±ciyog± sambhavanti. M±nopi seyy±din± dassanavaseneva tath± att±na½ ³hat²ti taŗh±m±n±na½ samanupassan±patir³pik± pavatti labbhat²ti daµµhabba½. Avijjam±neti eta½ mam±ti eva½ gahetabbe taŗh±vatthusmi½ ajjhattakhandhapańcake anupalabbham±ne vinaµµhe. Na paritassati bhayaparitt±sataŗh±paritt±s±na½ maggena samuggh±titatt±. 242. Cat³hi k±raŗeh²ti asati na paritassat²ti vuttampi itarehi t²hi saha gahetv± vutta½. Cat³hi k±raŗeh²ti catukkoµikasuńńat±kathanassa k±raŗehi. Bahiddh± asat²ti b±hire vatthusmi½ avijjam±ne. S± panassa avijjam±nat± laddhavin±sena v± aladdh±l±bhena v±ti p±¼iya½ ahu vata me, ta½ vata me natthi, siy± vata me, ta½ vat±ha½ na labh±m²ti vuttanti tadubhaya½ parikkh±ravasena vibhajitv± tattha paritassana½ dassetu½ bahiddh± parikkh±ravin±seti-±di vutta½. Tattha y±na½ ratho vayhanti evam±di. V±hana½ hatthi-ass±di. Yehi kileseh²ti yehi asantapatthan±d²hi kilesehi. Eva½ bhaveyy±ti eva½ ahu vata meti-±din± codan±di bhaveyya. Diµµhiµµh±n±dhiµµh±napariyuµµh±n±bhinives±nusay±nanti ettha apar±para½ pavatt±su diµµh²su y± parato uppann± diµµhiyo, t±sa½ purimuppann± diµµhiyo k±raŗaµµhena diµµhiµµh±n±ni. Adhikaraŗaµµhena diµµh±dhiµµh±n±ni, pariyuµµh±nappattiy± sabb±pi diµµhipariyuµµh±n±ni. Idameva sacca½ moghamańńanti (ma. ni. 2.202, 427; 3.27-29; ud±. 55; mah±ni. 20; netti. 59) pavattiy± abhinives±. Appah²nabh±vena sant±ne sayant²ti anusay±ti eva½ diµµhiµµh±n±d²na½ pad±na½ vibh±go veditabbo. Taŗh±d²hi kampaniyat±ya sabbasaŖkh±r±va ińjit±n²ti sabbasaŖkh±ra-ińjit±ni. Sesapadadvayepi eseva nayo. Upadh²yati ettha dukkhanti upadhi, khandh±va upadhi khandh³padhi. Esa nayo sesesupi. Tadeva ca ±gamma taŗh± kh²yati virajjati nirujjhat²ti yojan±. Ucchijjiss±mi n±mass³ti-±d²su nip±tamatta½, sa½saye v±. T±soti attaniy±bh±va½ paµicca taŗh±paritt±so ceva bhayaparitt±so ca. Ten±ha t±so hesoti-±di. No cassa½, no ca me siy±ti ahanti kira koci no cassa½, meti ca kińci no siy±ti. T±sappat²k±radassanańheta½. 243. Ett±vat±ti eva½ vutteti-±din±, pucch±nusandhivasena pavatt±ya chayim±ni, bhikkhave, diµµhiµµh±n±n²ti-±din± (ma. ni. 1.241) v±. S±pi hi ajjhattakhandhavin±se paritassanaka½ dassetv± aparitassanaka½ dassent² pavatt±ti tassanakassa suńńat±dassana½ akiccas±dhakampi suńńat±dassanamev±ti imesa½ vasena catukkoµik± suńńat± kathit±ti vutta½. Bahiddh± parikkh±ranti b±hira½ savińń±ŗaka½ avińń±ŗakańca sattopakaraŗa½. Tańhi j²vitavuttiy± parikkh±rakaµµhena parikkh±roti vutta½. Pariggaha½ n±ma katv±ti mama idanti pariggahetabbat±ya pariggahita½ n±ma katv±. Sabbopi diµµhigg±ho att± nicco dhuvo sassato, att± ucchijjati vinassat²ti-±din± attadiµµhisannissayoyev±ti vutta½ sakk±yadiµµhipamukh± dv±saµµhidiµµhiyoti. Ay±th±vagg±hin± abhinivesanapańń±pan±na½ upatthambhabh±vato diµµhi eva nissayoti diµµhinissayo. Pariggaŗheyy±ti nicc±divisesayutta½ katv± pariggaŗheyya. Kimeva½ pariggahetu½ sakkuŗeyya Sabbatth±ti ta½, bhikkhave, attav±dup±d±na½ up±diyetha, ta½, bhikkhave, diµµhinissaya½ nissayeth±ti etesupi.