Ant±nantav±davaŗŗan±
53. Ant±nantasahacarito v±do ant±nanto yath± kunt± pacarant²ti, ant±nantasannissayo v± yath± mańc± ukkuµµhi½ karont²ti, so etesanti ant±nantik±ti attha½ dassetu½ ant±nantav±d±ti vutta½. Vuttanayena ant±nantasahacarito, tannissayo v±, ant±nantesu v± pavatto v±do etesanti ant±nantav±d±. Id±ni antav± aya½ lokoti-±din± vakkham±nap±µh±nur³pa½ attha½ vibhajanto anta½ v±ti-±dim±ha. Amati gacchati bh±vo os±nametth±ti hi anto, mariy±d± tappaµisedhanena ananto. Anto ca ananto ca ant±nanto ca nevantan±nanto ca ant±nanto tveva vutto s±mańńaniddesena, ekasesenav± n±mar³papaccay± sa¼±yatananti-±d²su (ma. ni. 3.126; sa½. ni. 2.1; ud±. 1) viya. Catutthapadańhettha tatiyapadena sam±natthanti ant±nantapadeneva yath±vuttanayadvayena catudh± attho vińń±yati. Kassa pan±ya½ ant±nantoti? Lok²yati sa½s±ranissaraŗatthikehi diµµhigatikehi avapass²yati, lokiyanti v± ettha tehi puńń±puńń±ni, tabbip±ko c±ti lokoti saŖkhya½ gatassa attano. Ten±ha p±¼iya½ ant±nanta½ lokassa pańńapent²ti. Ko paneso att±ti? Jh±navisayabh³ta½ kasiŗanimitta½. Ayańhi diµµhigatiko paµibh±ganimitta½ cakkav±¼apariyanta½, apariyanta½ v± va¹¹hanavasena, tadanussav±divasena ca tattha lokasańń² viharati, tath± ca aµµhakath±ya½ vakkhati ta½ lokoti gahetv±ti (d². ni. aµµha. 1.54-60) keci pana vadanti jh±na½, ta½sampayuttadhamm± ca idha att±, lokoti ca gahit±ti, ta½ aµµhakath±ya na sameti. Etth±ha yutta½ t±va purim±na½ tiŗŗampi v±d²na½ ant±nantikatta½ antańca anantańca ant±nantańca ±rabbha pavattav±datt±, pacchimassa pana takkikassa tadubhayapaµisedhanavasena pavattav±datt± katha½ ant±nantikattanti? Tadubhayapaµisedhanavasena pavattav±datt± eva. Ant±nantapaµisedhanav±dopi hi so ant±nantavisayoyeva tam±rabbha pavattatt±. Etadatthameva hi sandh±ya aµµhakath±ya½ anta½ v± antanta½ v± ant±nanta½ v± nevant±n±nanta½ v± ±rabbha pavattav±d±ti vutta½. Atha v± yath± tatiyav±de desapabhedavasena ekasseva lokassa antavat±, anantavat± ca sambhavati, evamettha takk²v±depi k±lapabhedavasena ekasseva tadubhayasambhavato ańńamańńapaµisedhena tadubhayańńeva vuccati, dvinnampi ca paµisedh±na½ pariyud±sat±. Katha½? Antavantapaµisedhena hi anantav± vuccati, anantavantapaµisedhena ca antav±. Dvipaµisedho hi pakatiyatthań±pako. Iti paµisedhanavasena ant±nantasaŖkh±tassa ubhayassa vuttatt± yuttoyeva tabbisayassa pacchimass±pi ant±nantikabh±voti. Yadeva½ so ant±nantikav±dabh±vato tatiyav±dasamavarodheyeva siy±ti? Na, k±lapabhedassa adhippetatt±. Desapabhedavasena hi ant±nantiko tatiyav±d² viya pacchimopi takkiko k±lapabhedavasena ant±nantiko hoti. Katha½? Yasm± aya½ lokasańńito att± ananto kad± ci sakkhidiµµhoti adhigatavisesehi mahes²hi anusuyyati, tasm± nevantav±. Yasm± pan±ya½ antav± kad±ci, sakkhidiµµhoti tehiyeva anusuyyati, tasm± n±nantav±ti. Aya½ takkiko ava¹¹hitabh±vapubbakatt± paµibh±ganimitt±na½ va¹¹hitabh±vassa ubhayath± labbham±nassa parikappitassa attano appaccakkhak±rit±ya anussav±dimatte µhatv± va¹¹hitak±lavasena nevantav±ti paµikkhipati, ava¹¹hitak±lavasena pana n±nantav±ti, na pana antat±nantat±na½ accantamabh±vena yath± ta½ nevasańń±n±sańń±ti. Yath± c±nussutikatakkino, eva½ j±tissaratakki-±d²nampi vasena yath±sambhava½ yojetabba½. Keci pana yadi pan±ya½ att± antav±, eva½ sati d³radese upapajjan±nussaraŗ±dikiccanibbatti na siy±. Atha anantav±, evańca idha µhitasseva devalokaniray±d²su sukhadukkh±nubhavana½ siy±. Sace pana antav± ceva anantav± ca, evampi tadubhayadosasam±yogo siy±. Tasm± antav±, anantav±ti ca aby±karaŗ²yo att±ti eva½ takkanavasena catutthav±dappavatti½ vaŗŗenti. Yadi panesa vuttanayena ant±nantiko bhaveyya, atha kasm± ye te samaŗabr±hmaŗ± evam±ha½su antav± aya½ loko parivaµumoti, tesa½ mus±ti-±din± (d². ni. 1.57) tassa purimav±dattayapaµikkhepo vuttoti? Purimav±dattayassa tena yath±dhippetappak±ravilakkhaŗabh±vato. Teneva hi k±raŗena tath± paµikkhepo vutto, na pana tassa ant±nantikatt±bh±vena, na ca pariyantarahitadiµµhiv±c±hi paµikkhepena, avassańceta½ evameva ń±tabba½. Ańńath± hesa amar±vikkhepapakkhańńeva bhajeyya catutthav±do. Na hi antat±-anantat±tadubhayavinimutto attano pak±ro atthi, takk²v±d² ca yuttimaggakoyeva. K±labhedavasena ca ekasmimpi loke tadubhaya½ no na yujjat²ti. Bhavatu t±va pacchimav±d²dvayassa ant±nantikabh±vo yutto ant±nant±na½ vasena ubhayavisayatt± tesa½ v±dassa. Katha½ pana purimav±d²dvayassa pacceka½ ant±nantikabh±vo yutto siy± ekekavisayatt± tesa½ v±dass±ti? Vuccate samud±ye pavattam±na-saddassa avayavepi upac±ravuttito. Samuditesu hi ant±nantav±d²su pavattam±no ant±nanti ka-saddo tattha niru¼hat±ya tadavayavesupi pacceka½ ant±nantikav±d²su pavattati yath± ar³pajjh±nesu pacceka½ aµµhavimokkhapariy±yo, yath± ca loke satt±sayoti. Atha v± abhinivesato purimak±le pavattavitakkavasena aya½ tattha voh±ro kato. Tesańhi diµµhigatik±na½ tath±r³pacetosam±dhisamadhigamato pubbak±le antav± nu kho aya½ loko, ud±hu anantav±ti ubhay±k±r±valambino vitakkassa vasena niru¼ho ant±nantikabh±vo pacch± visesal±bhena tesu ant±nantav±desu ekasseva v±dassa saŖgahe uppannepi purimasiddharu¼hiy± voh±r²yati yath± sabbe satt± maraŗadhamm±ti-±d²su (sa½. ni. 1.133) arahati sattapariy±yo, yath± ca bhavantaragatepi maŗ¹³k±divoh±roti. 54-60. Paµibh±ganimittava¹¹han±ya heµµh±, upari, tiriyańca cakkav±¼apariyantagat±gatavasena ant±nantabh±voti dassetu½ paµibh±ganimittanti-±di vutta½. Nti paµibh±ganimitta½. Uddhamadho ava¹¹hetv± tiriya½ va¹¹hetv±ti etth±pi cakkav±¼apariyanta½ katv±ti adhik±ravasena yojetabba½. Vuttanayen±ti takkayat²ti takk²ti-±din± (d². ni. aµµha. 1.34) saddato, catubbidho takk²ti-±din± (d². ni. aµµha. 1.34) atthato ca sassatav±de vuttanayena. Diµµhapubb±nus±ren±ti dassanabh³tena vińń±ŗena upaladdhapubbassa antavant±dino anussaraŗena, evańca katv± anussutitakk²suddhatakk²nampi idha saŖgaho siddho hoti. Atha v± diµµhaggahaŗeneva naccag²tav±ditavis³kadassan±ti-±d²su (d². ni. 1.10, 194) viya sut±d²nampi gahitabh±vo veditabbo. Antav±ti-±din± icchitassa attano sabbad±bh±vapar±masanavaseneva imesa½ v±d±na½ pavattanato sassatadiµµhisaŖgaho daµµhabbo. Tath± hi vakkhati satteva ucchedadiµµhiyo, ses± sassatadiµµhiyoti (d². ni. aµµha. 1.97, 98).